El ekonomıkasyn órge súırep kele jatqan qalanyń biri – Almaty. Megapolıs ómiri aınalasyn qorshaǵan óńirlermen tyǵyz baılanysty. Almaty oblysynyń esebinen ulǵaıyp kele jatqan shahardyń máseleleri jyl ótken saıyn azaıýdyń ornyna kóbeıip kele jatyr deýge bolady. Onyń ústine dúrkin-dúrkin qaıtalanyp otyrǵan daǵdarys, pandemııa, qymbatshylyq ta ústemdigin júrgizip otyr. Degenmen der kezinde qolǵa alynǵan daǵdarysqa qarsy sharalar Almaty ekonomıkasynyń turaqtylyǵyn saqtap qaldy.
Bul týraly megapolıs ákimi Baqytjan Saǵyntaev Almatynyń bıylǵy jyldyń 5 aıyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýy týraly esep berý barysynda baıandady. Árıne, Almatydaı qalany basqaryp otyrǵan ákimniń baıandamasy qulash-qulash, tolǵan sıfr, atqarylǵan sharýalar men aldaǵy josparlardan turatyny belgili. Qazirgideı jaǵdaıda eń basty másele – halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy men densaýlyǵy bolyp qala bermek. Qysqa merzimdi ekonomıkalyq ındıkator 5 aıda 107,8%-dy qurady. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 32,7% ósimmen 355,4 mlrd teńgege jetse, 1,1 trln teńge kóleminde salyq (+27,8%) jınaldy. Respýblıkalyq bıýdjetke barlyǵy 791 mlrd teńge (+ 26,8%), jergilikti bıýdjetke 349,3 mlrd teńge (+ 30%) salyq tústi. Almatyda jyl basynan beri ınflıasııa 3,4%-dy qurady, bul respýblıka deńgeıinen tómen (QR – 3,5%).
Investısııalyq portfelde 200-den asa joba bar
Bıyl qolǵa alynǵan ınvestısııalyq jobalardyń arqasynda Almatyda 10 myń jumys orny qurylǵan. 2021-2024 jyldarǵa arnalǵan 201 ınvestısııalyq jobadan 4,5 trln teńgeniń pýly qurylyp, 35,4 myń jumys orny ashylmaq.Jaqyn arada halyqaralyq áýejaıdyń jańa termınalynyń qurylysy bastalady. Termınal iske qosylǵanda jolaýshylar aǵyny jylyna 6 mln adamǵa artady ári ótkizý qabileti 2,5 ese ulǵaıady.Alataý aýdanynda «Samuryq-Qazynanyń» esebinen juqpaly aýrýlardyń Ulttyq ǵylymı ortalyǵyn (350 oryn) salý, qyrkúıek aıynda Monfort-Qazaqstan ýnıversıtetiniń fılıalyn ashý josparlanyp otyr, bul brıtandyq bilim alýǵa múmkindik beredi, sonymen birge aldaǵy 5 jyldaǵy ınvestısııa kólemi 50 mln dollardy quraıdy.Sonymen qatar «Alataý» ınnovasııalyq tehnologııalar parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda 2 myń stýdentti oqytý úshin Nazarbayev University-diń «Jasandy ıntellekt mektebi» men «Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar (AKT) salasynda zertteýler júrgizýge arnalǵan zerthana» jobalaryn iske asyrý qolǵa alynady.Buǵan qosa koreıalyq seriktesterdi tartyp, 300 tósektik oryndy halyqaralyq klınıka salý jobasy pysyqtalyp jatyr. 250 turaqty jumys orny qurylady, ınvestısııa kólemi – 38,7 mlrd teńge. Jáne aýstralııalyq VAMED kompanııasymen birge 200 tósektik oryndy kópbeıindi aýrýhana salynady, ınvestısııa kólemi – 90 mln dollar.
Baspana – qaı kezde de basty másele
Jyl sońyna deıin Almatyda 2 mln 604 myń sharshy metrden asa turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan, onyń ishinde memlekettik bıýdjet esebinen – 248,5 myń sharshy metr nemese 3 266 páter berilmek. Qazirgi kezde «Shańyraq» pılottyq baǵdarlamasyna qatysý úshin qujattar qabyldanyp jatyr, jyl basynan beri jeke páter, úı satyp alýǵa 800-den asa nesıe berildi.«Baqytty otbasy» baǵdarlamasy boıynsha Almatyda jeńildetilgen nesıeler sany 272-den 1 010-ǵa deıin ósti. Jergilikti bıýdjetten 3,3 mlrd teńge bólindi, osy baǵdarlama boıynsha kópbalaly otbasylarǵa 220 nesıe berildi.Almatyda ekinshi jyl qatarynan «Almaty jastary» qalalyq baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Munda 35 jasqa deıingi myń almatylyq jeńildikpen nesıe alyp, baspanaly bola alady. 2021 jyly osy baǵdarlama boıynsha 116 otbasy baspana satyp alǵan.Budan ózge eki myń azamatqa alǵashqy tólemniń bir bóligin jabý úshin turǵyn úı sertıfıkattaryn berýge jergilikti bıýdjetten 2 mlrd teńge bólindi. Bıyl 31 mamyrda qalalyq máslıhat turǵyn úı kezeginde turǵandarǵa tegin jáne qaıtarymsyz negizde 1 mln teńge kóleminde beriletin turǵyn úı sertıfıkattarynyń mólsheri anyqtady. Almatyda eski úılerdiń máselesin sheshý úshin turǵyn úı qoryn renovasııalaý baǵdarlamasy qabyldandy. Ol tozyǵy jetken 708 úıdi nemese 6 637 páterdi buzýdy jáne 683 úı salýdy qarastyrady, biraq qazirdiń ózinde jalpy aýdany 2,3 mln sharshy metrdi quraıtyn 34 605 páter salynady. Baǵdarlama renovasııalanatyn páterler ıeleriniń tolyq kelisimimen, menshik quqyǵynyń kepildigimen júzege asyrylady.Jyl basynan beri baǵdarlama aıasynda ınvestorlardyń ózderi ÁKK-men birlese otyryp, 126 páterli 14 tozyǵy jetken úıdi súrdi, Jetisý, Túrksib, Bostandyq aýdandarynda eski úıler buzylýda, al Túrksib aýdanynda 16 páterli bir apatty úı súrilýde.
Azyq-túlik baǵalary turaqtala ma?
Azyq-túliktiń baǵasyn turaqtandyrý úshin Almaty bıligi birqatar keshendi jáne jedel sharalar qabyldaýǵa májbúr bolyp otyr. «Magným» men «Toımart» iri saýda jelilerine ÁMAT-tyń 15 ataýymen tirkelgen, tómen baǵamen satyp alyp, satý úshin jeńildetilgen qaryzdar berildi. Sonymen qatar «aınalym» nesıelerin berý arqyly iri taýar óndirýshilerdiń satý baǵalary belgilendi. Máselen, nan jetkizý úshin «Aqsaı» «NTK» JShS, sıyr etin jetkizý úshin Union Products JShS qaryz berdi. Bul da taýyq etin dúkenderge V, S synyptan belgilengen baǵamen satýǵa múmkindik beredi. «Aınalym» syzbasyna basqa da iri taýar óndirýshilerdi tartý qosymsha pysyqtalyp jatyr. Osylaısha, qazirgi ýaqytta 3 jyl merzimge belgilengen shekti baǵa boıynsha 49,6 mln jumyrtqa jetkizýdi uıymdastyrý úshin «Alsad» JShS-ne «aınalym» zaemyn berý máselesi pysyqtaldy. Sondaı-aq «Asyl Meat» JShS sıyr etin V, S dúkenderine belgilengen baǵa boıynsha jetkizýdi uıymdastyrý úshin 2022 jyldyń maýsymyna deıin qaryz berildi.Qalanyń 7 negizgi azyq-túlik bazarlarynda «Áleýmettik dúkender» jumys isteıdi. Respýblıka boıynsha «forvardtyq» sharttar sheńberinde barlyǵy 38 myń tonna kókónis satyp alyndy, onyń 60%-y Almaty qalasyna tıesili.
Eki metro stansasy iske qosylady
Baqytjan Saǵyntaevtyń aıtýynsha, metro qurylysynyń kidirýine pandemııa yqpal etip, jumysshylar men mamandardyń jumysqa shyǵýy shekteldi jáne shekara jabyq boldy. «Metronyń birinshi jelisiniń ekinshi kezeńiniń ekinshi iske qosý kesheniniń quramyna enetin «Saryarqa» jáne «Dostyq» beketteri uzyndyǵy 3,1 shaqyrymdyq metro jelisin qamtıtyn qurylys jalǵasýda. Qazir mundaǵy daıyndyq 80%-dy quraıdy. Jyl sońyna deıin trafıkti testilik rejimde iske qosý josparlanǵan», dedi B.Saǵyntaev.Qazirgi kezde beketterdi ishki árleý, aýmaqty abattandyrý, syrtqy jáne ishki ınjenerlik jeliler men avtomatıka júıelerin jabdyqtaý, sıgnal berý jáne baılanys, tehnologııalyq jabdyqty ornatý jumystary júrýde.Atalǵan beketterden ózge 2020 jyly uzyndyǵy 2,5 shaqyrymǵa sozylǵan «Qalqaman» beketi jáne jumys isteıtin tonnelderdi qamtıtyn Almatydaǵy metropolıtenniń ekinshi kezeńiniń úshinshi iske qosý kesheniniń qurylysy bastaldy, onyń quramyna Almaty metropolıteniniń ekinshi kezeńiniń «Qalqaman» beketi jáne uzyndyǵy 2,5 shaqyrymdyq qýma tonnelder enedi.Sonymen qatar qalanyń keleshektegi damýyn eskere otyryp, batys baǵytta halyqaralyq áýejaıǵa, soltústik jáne ońtústik baǵytta metropolıten salý jobalary qarastyrylýda.Budan ózge 8 jańa elektr poıyz quramalary satyp alynǵan. Eki beket iske qosylsa, onda jolaýshylar aǵyny táýligine 86 myń adamǵa artady dep boljanyp otyr.ALMATY