Aldymen aıtqanda, aýyldastary atynan birneshe adam qol qoıǵan mundaı shaǵym túskenge deıin de atalǵan óńirdi jyldan-jylǵa ókpeden qysqan jaǵdaıǵa tanys bolatynbyz. Kezinde 60 myńǵa tarta qoı, 10 myńnan astam jylqy órgenniń ózinde jaıqalǵan jaıylymy japyrylyp kórmegen Arqanyń eń bir shúıgin jeriniń aıaq astynan azyp-tozýy kóz aldymyzdaǵy oqıǵa bolyp otyr. Ústi ǵana emes, astynyń da baı bolýy jergilikti turǵyndarǵa oılamaǵan tustan sorǵa aınaldy.
Aldymen aıtqanda, aýyldastary atynan birneshe adam qol qoıǵan mundaı shaǵym túskenge deıin de atalǵan óńirdi jyldan-jylǵa ókpeden qysqan jaǵdaıǵa tanys bolatynbyz. Kezinde 60 myńǵa tarta qoı, 10 myńnan astam jylqy órgenniń ózinde jaıqalǵan jaıylymy japyrylyp kórmegen Arqanyń eń bir shúıgin jeriniń aıaq astynan azyp-tozýy kóz aldymyzdaǵy oqıǵa bolyp otyr. Ústi ǵana emes, astynyń da baı bolýy jergilikti turǵyndarǵa oılamaǵan tustan sorǵa aınaldy. Qory az-kóbine qaramastan, áıteýir, jol berilip turǵanda asap qalýǵa asyǵyp antalaǵan, aty da, zaty da belgisiz usaq óndirisshilerdiń jan-jaqtan kenishter ashyp, topyraǵyn qoparyp tastaýy tyıylar ornyna órship bara jatýy jazylǵan hatta endi aýyldyń dál irgesinen «Arap», «Sórti 1», «Sórti 2», «Sórti 3» degen karerler entelep, qorshaýynda qalýy aıtylady. Olardyń aınalasynda úıilgen taý-taý ken qaldyqtary tóbelerinen kóterilgen shań-tozań onsyz da tabıǵaty jutań aımaqqa odan saıyn zardabyn tıgize túsýi kúıindiredi eken. Buǵan da kónbistik tanytýshy jurtqa bar tirek, tirliktiń negizgi kózi mal bolǵandyqtan, ony órgizetin jaıylymnyń kúnnen-kúnge tarylyp, tipti, aldaǵy az ýaqytta múldem joıylyp ketý qaýpi basqa da oryndarǵa jetkizilip baǵypty.
Biz bul máseleni budan úsh jyl buryn kótergen edik. Amal ne, úırenshikti únsizdikten qulaqqa ilinýin-ilinbeýin bile almadyq. Endi bilsek, ilinbepti. Talaı jyl el ishi yrysy men ıgiliginiń qut-berekesi bolǵan jer búgin bar, erteń joq kompanııalar qanjyǵasyna baılanýy aqyrynda onyń asty-ústi astan-kesteńin shyǵarǵan erkinsýge tyıym salar dármen de shamaly jaǵdaıǵa jetkizipti.
Bul kúnde burynǵy beınesi eleske aınalǵan Túgiskenniń tóńiregi «Jomart», «Jáırem», «Shyǵys qamys», «Arman-100», «Qartabaı», «Túıebaı», «Qarabıdaıyq», «Qyljyr» degen baıyrǵy jer ataýlaryn jamylǵan kenishterden aıaq alyp júrgisiz desek, artyq aıtqandyq emes. Jergilikti jurttyń narazylyǵyna qaramastan, ashylǵan bulardyń keıbirinde kenniń alynýy eki-úsh jylǵa da jetpeı túgesilip, jabylyp qalǵan. «Qartabaı» men «Túıebaıdyń» orny qazir jal-jal úıindi. «Shyǵys qamystyń» da qory taýsylǵaly tur. Osylar az bolǵandaı, búginde «Arap» degen taǵy bir kenish paıda bolyp, onyń qojaıyndary, tipti, aýyldaǵylardyń oryn bosatýyna digir sala bastaýda kórinedi. 2 myńnan astam turǵyny bar, ejelgi násip – maldyń arqasynda turmystary ósýdegi aýyldyń keleshegi tosynnan qyl ústinde turǵandaı jaǵdaıǵa ushyrapty qazir.
Al túgiskendikterdiń buǵan deıin erteńgi kúnderine úmitteri úlken edi. «Jańaarqa jylqysynyń qymyzy men eti-aı», dep tamsandyratyn óńirdiń budan bylaıǵy taǵdyry ne bolary belgisiz. Qymyz daıyndaý, qoı etin qalbyrlaý sehtary, mal bordaqylaý alańy, basqa da shaǵyn óndirister qurylmaq bolǵan jobalar qaıtersiz, endi túske aınalatyn syńaıly.
Jalpy, bul bir Túgisken basyndaǵy ǵana jaı emes. Maly qoralas, jany aralas, irgeles Eralıev aýyly da janyndaǵy «Jalyn» kenishiniń zalalyn tartyp keledi. Ashyq dalada úıilgen kómir kúl-tozańy túlekke shuraıly jaıylymdarǵa burqyrap shógip aınaladaǵy tabıǵattyń berekesin ketirýde. Munyń da jumysy uzaqqa barmaı, otyny ótimsiz jatyr. Taıaq tastam tusta bir ózi jylyna 8 mıllıon tonna kómir óndirýge qoly jetken «Shubarkól» kenishi turǵanda qosaqtap ekinshisin ashýdyń sonshalyqty ne qajettigi boldy eken dep oılaısyz.
Hat túıininde aıtylǵandaı, aýylǵa kerektige qoldaý kórsetý, eńbekkerleri umtylysyna erkindik berý, sharýashylyqtaryn kóterý ornyna, kerisinshe, mal jaıylymyn taryltyp, oı men qyrdy qopartyp, kenishterdi qaptatý túsiniksiz jaı.
Aıqyn NESIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Qaraǵandy oblysy.