Álemdik brendterge baǵdar

– Alma Irgebaıqyzy, bıyl A.Baıtursynov atyn­daǵy Qostanaı óńirlik ýnıver­sı­tetiniń túlekteri Qazaq­stan­nyń basqa da joǵary oqý oryn­daryndaǵydaı úıren­shikti memlekettik dıplomdardy emes, atap aıtqanda ózindik úl­gidegi dıplomdardy aldy. Osy jańalyqqa oraı elimizdiń jo­ǵary bilim berý salasynda qan­daı ózgerister boldy?

– О́zindik úlgidegi dıplomdar – akademııalyq qoǵamdastyqtyń júıeli jumysynyń zańdy nátıjesi. Jáne bul jahandaný jaǵdaıynda erekshe ózektilikke ıe. Túlekterdiń básekege qabilet­tiligin qamtamasyz etý úshin ár ýnı­versıtet óz qyzmetiniń nátı­jeleri úshin tolyq jaýapker­shilikke ıe bolýy kerek.

Búginde Bilim jáne ǵylym mınıstr­ligi normatıvtik-qu­qyq­tyq aktilerdi jetildirý deń­geıinde elimizdiń joǵary oqý oryndary úshin akademııalyq, basqarýshylyq jáne qarjylyq derbestikti iske asyrý bóliginde barlyq jaǵdaıdy jasady. Bu­ǵan Úkimettiń 2019 jylǵy 11 qazandaǵy №752 qaýlysy jáne joǵary oqý oryndarynyń kom­mersııalyq emes aksıonerlik qoǵam mártebesin alýy dálel bola alady. Osylaısha, kásibı bilim berýdiń ulttyq júıesine kadrlardy daıarlaý sapasy úshin árbir joǵary oqý ornynyń jaýapkershiligine kepildik beretin álemdik trendter engizilýde. Aıtpaqshy, jeke úlgidegi ýnıver­sıtettik dıplomdar da álemdik trendterdiń biri bolyp tabylady. Memlekettik úlgidegi dıp­lomdar qazir postkeńestik el­der men keıbir eýropalyq tájirıbede ǵana qaldy. Álemdegi eń kóp taralǵan joǵary bilim berýdiń anglosaksondyq modeli óz úlgisindegi dıplomdardy qam­tıdy. Olardyń qataryna Garvard, Oksford, Sorbonna jáne basqa da kóptegen sheteldik ýnıversıtetter kiredi. Bul másele reseılik bilim berý júıesinde de talqylanýda, olar qazirdiń ózinde Máskeý memlekettik ýnı­versıteti, Sankt-Peterbýrg mem­­lekettik ýnıversıteti men Ekonomıka joǵary mektebinde óz dıplomdaryn tapsyrý múm­kindigine qol jetkizdi. Kórip otyr­ǵanymyzdaı, bul máselede biz­diń elimiz kórshilerge qa­raǵanda jyldam qımyldady.

Jańa úlgidegi dıplomdar qa­zaqstandyq joǵary bilim berý­degi básekelestikti jańa deńgeıge kóteredi. Eger A.Baıtursynov atyndaǵy QО́Ý týraly naqty aıtatyn bolsaq, onda biz jańa syn-tegeýrinderge daıynbyz. Bizdiń ýnıversıtet 82 jyl ishinde bilim berý naryǵynda baı tarıh pen dástúrge ǵana emes, sonymen qa­­tar jumys berýshiler tarapy­nan erekshe qurmetke ıe bolyp keledi. Bizdiń barlyq bilim berý baǵdarlamalarymyzdyń halyqaralyq jáne ulttyq akkredıtasııasy bar, al úshten ekisi «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń reıtınginiń TOP-10 quramyna kiredi. Aıta ketý kerek, keltirilgen qaýlynyń negizinde biz óńirlik ýnıversıtet mártebesin aldyq, bul – bizdiń JOO tarıhyndaǵy jańa kezeń, jańa jospar, sonymen qatar el aldyndaǵy jańa jaýapkershilik.

– Bul jańalyq jalǵan «mamandardyń» paıda bolýyna ákelmeı me? Bul qujattardy qor­ǵaý deńgeıi qanshalyqty joǵary?

– О́kinishke qaraı, búginde kez kelgen salada eshkim feıkterden saqtandyrylmaǵan. Osyn­daı faktilerdi boldyrmaý úshin mınıstrlik deńgeıinde joǵary bilim berý júıesinde naqty is-sharalar qabyldandy. Birinshiden, ár dıplomnyń ózindik sáıkestendirý nómiri bar, ol ulttyq bilim berý derekter bazasymen sınhrondalady. Iаǵnı qajet bolǵan jaǵdaıda onyń túpnusqalyǵyn tez tekserýge bolady. Muny tipti belgili bir ýnıversıtettiń dıplomy bar túlegin óz komandasyna qa­byl­daıtyn jumys berýshi de jasaı alady. Bul rette qujattyń birneshe qorǵaý dárejesi bar, ol sý belgileri bar arnaıy qa­ǵazǵa basyp shyǵarylǵan. Al josyqsyz qyzmet kórsetýshiler qoldanystaǵy zańnama aıasynda jaýap beredi. О́z úlgisindegi dıp­lomdardy qoldan jasaý resmı qujattardy qoldan jasaý bolyp sanalady. Mundaı is-áreket úshin Qylmystyq kodekstiń 385-baby boıynsha jaýapkershilik qarastyrylǵany belgili.

– Jumys berýshiler úshin jańa dıplomdar olardyń túp­nusqalyǵyn tanýdyń jańa tetik­­terin jáne olardyń ıe­leri­­men ju­mys isteýdiń jańa daǵ­dy­laryn qajet ete me?

–  Men ashyq ulttyq bilim berý derekter bazasynda tirkelgen dıplomdardyń túpnusqalyǵyn tek­serý qıyn bolmaıdy dep aıt­tym. Biraq búgingi tańda ju­mys berýshi úshin eń bastysy – onyń bakalavr nemese magıstr dıplomynyń ıegeri ǵana emes, eń aldymen, qajetti quzyretterdiń tolyq jıyntyǵy bar jaqsy maman: hard skills jáne soft skills. Hard skills – bul tikeleı kásibı mashyqtar, biraq qazir soft skills túleginiń kásibı daǵdylardan tys daǵdylarynyń bolýyna eńbek naryǵynda úlken kóńil bólinýde. Bizdiń zamanymyzdyń shyndyǵy –  qazirgi joǵary oqý oryndarynyń túlekterine tolyq qajettilik úshin tek bilim qory jetkiliksiz. Jas jigittiń kásibı daǵdylarǵa ıe bolýy da mańyzdy: ol bir máseleni sheshýmen biriktirilgen komandaǵa tez beıimdeledi, jaýapty jáne tártipti bola alady, bastama men kóshbasshylyq qasıetterdi kórsete alyp, sy­nı turǵydan oılana alady. О́z ýaqytyn tıimdi basqaryp, sen­dire alady, ana tilin ǵana emes, shyǵarmashylyq ıdeıalardy usynyp, olardy startaptarda júzege asyra alady. Bizdiń bar­lyq joǵary oqý oryndarymyz jumys berýshige osyndaı úlgi­degi dıplom ıegerin usynýǵa daıyn ba?

Jalǵan qarapaıymdylyqsyz men ózimniń QО́Ý úlgisindegi dı­plom dál osyndaı túlekti beı­neleýge arnalǵan dep aıtamyn. Bizde bilim alýshylar men kásibı jáne kásibı emes daǵ­dylardy qalyptastyrý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan: jumys berýshilerdiń tikeleı qaty­sýymen maqsatty praktıkaǵa baǵyt­talǵan oqytý, belsendi she­tel­dik akademııalyq utqyrlyq, qazirgi zamanǵy eksperımenttik baza, oı-órisin keńeıtetin jáne IQ arttyratyn ondaǵan maıner pánderi, konkýrstar men star­tap-jobalardy súıemeldeý, jastardyń shyǵarma­shylyq áleýetin damytý, olard­yń sporttyq daıarlyǵy, salaýat­ty ómir salty úshin tolyq ınfra­qu­rylym, debattyq qozǵalys, volonterlik, KTK... Jáne jastar­dyń shyǵarma­shylyq áleýetin, bizdiń bakalavr­larymyz, magıstr­lerimiz, doktorlarymyz tabysty jáne báse­kege qabiletti bolýyna, eńbek naryǵynda óziniń laıyqty ornyn tabýyna kúsh salatyn bedeldi (tek Qazaqstan ishinde ǵana emes) professorlyq-oqytýshylar quramy.

О́z úlgisindegi dıplomdardy bere otyryp, biz ýnıversıtet brendin qalyptastyramyz. Biz­diń jaǵdaıda A. Baıtursynov atyn­daǵy QО́Ý dıplomy – sapa kepili jáne suranysqa ıe túlekter. Mun­daı maqsat bizdiń aldymyzǵa Úki­met deńgeıinde qoıylǵan jáne biz ony iske asyrý úshin jumys istep ja­tyrmyz.

– О́z úlgisindegi dıplom – bas­pa ónimi…

– ...Iá, árıne, bizdiń jáne bedeldi ýnıversıtettiń bedeldi dıplomy bolýy kerek. Meniń oıymsha, ol osylaı boldy. Onyń dızaınynda kásipqoılar jumys istedi. Onyń mólsheri standart­ty memlekettik ólshemmen salys­tyrǵanda úlken boldy: aıqarma túrinde A-4 formaty bolady. Sondyqtan, eger qalasańyz, ony jeke qujattar jınaǵynda saqtamaı-aq, arnaıy ramkaǵa salyp, álemdik bedeldi fırmalarda ádettegideı jumys ornyna or­nalastyrýǵa bolady. Ol sol jerdiń kórki bolatynyna senim­dimin.

– Jańa úlgidegi dıplomdar­dy tapsyrý kezinde qazirgi túlekterge ne aıttyńyz?

– 2021 jylǵy túlekterge arnaǵan sózimde, birinshi kezek­te, olar búkil elmen birge Respýblıka Táýel­­siz­diginiń 30 jyldyǵyn, eko­­no­mıkalyq jáne saıası ınte­gra­sııanyń mańyzdy shep­terin atap ótetin túlekter eke­nin atap óttim. Bul úderiske biz maqtan tutatyn jáne jetistik­terimizge tań­danatyn kóptegen túlekterimiz úles qosty. Olar bizdiń JOO-da ár jyldary oqydy. Búginde olar – qalyp­tasqan kásipqoılar, óz isinde tabysty, bedeldi mamandar,  álemniń kez kelgen elinde óz ornyn tapqan tamasha suranysqa ıe mamandardy bizdiń QО́Ý elimiz úshin taǵdyrsheshti onjyldyqtarda daıarlaǵandyǵynyń tikeleı dáleli.

Qazir alǵash ret óńirlik már­tebesi jańartylǵan ýnıver­sı­tettiń túlekteri QО́Ý-diń óz úl­­gi­sindegi dıplomyn aldy. So­ny­men qatar olar sapaǵa kepil bolar eńbek naryǵynda erkin báse­kelestik tanytyp, mańyzdy jáne qyzyqty oqıǵalarǵa, sondaı-aq ómir boıy jańa daǵ­dylardy, jańa bilimdi alý perspektıvasyna baǵyttalǵan táýel­siz ómirge ótý múmkindigine ıe bola alady.

Bárińizge zor densaýlyq, baqyt, ynta, úlken maqsattar men iri jobalar tileımin! Jeńister men jańa kókjıekter kóbeıe bersin! Mahabbat, sáttilik jáne óz kúshine sený sizderdiń senimdi serikterińiz bolsyn!

Áńgimelesken

Nurqanat QULABAI,

«Egemen Qazaqstan»