Basshy kóp, baqylaý joq

(«PIK – kúrmeýi kúrdeli kooperatıv», «Egemen Qazaqstan», 26 jeltoqsan, 2013 jyl)

Elimizde 2011 jyly Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyqty (TKSh) jańǵyrtý men damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasy qolǵa alynyp, 2020 jylǵa deıingi kezeńdi qamtyǵany málim. Reforma salany zamanaýı sapaly deńgeıge kóterip, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyndaǵy tolǵaqty da kúrdeli problemalardy keshendi sheshýge baǵyttalǵan bolatyn. Alaıda, arada 3 jyl ótse de, páter ıeleri kooperatıvteri (PIK) jańǵyrtýdyń ilkimdi jolyna ilese almaı, kúrmeýi kúrdeli kúıinde qalyp otyrǵanyn Soltústik Qazaqstan oblysynan ún qatqan myna toptamadaǵy pikirler aıǵaqtaıdy.

(«PIK – kúrmeýi kúrdeli kooperatıv», «Egemen Qazaqstan», 26 jeltoqsan, 2013 jyl)

Elimizde 2011 jyly Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyqty (TKSh) jańǵyrtý men damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasy qolǵa alynyp, 2020 jylǵa deıingi kezeńdi qamtyǵany málim. Reforma salany zamanaýı sapaly deńgeıge kóterip, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyndaǵy tolǵaqty da kúrdeli problemalardy keshendi sheshýge baǵyttalǵan bolatyn. Alaıda, arada 3 jyl ótse de, páter ıeleri kooperatıvteri (PIK) jańǵyrtýdyń ilkimdi jolyna ilese almaı, kúrmeýi kúrdeli kúıinde qalyp otyrǵanyn Soltústik Qazaqstan oblysynan ún qatqan myna toptamadaǵy pikirler aıǵaqtaıdy.

Sergeı HÝDIаKOV, Soltústik Qazaqstan oblystyq PIK qaýym­das­tyǵynyń tóraǵasy: – Iá, «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen «PIK – kúrmeýi kúrdeli kooperatıv» atty maqalada baıandalǵandaı, bir kezderi kópqabatty turǵyn úı qoryn, barlyq ınjenerlik-kommýnaldyq júıelerimen qosa, turǵyndardyń moınyna arta salǵany anyq. Onyń zardabyn, birinshi kezekte turǵyndar tartyp otyr. Endi, osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatymen Úkimettiń TKSh-ny jańǵyrtý baǵdarlamasyn qabyldap, reforma barysynda tozyǵy jetken kommýnaldyq ınfraqurylymdardy jańartýǵa múmkindik bergenin bárimiz de sezinip otyrmyz. Kóp jyldar boıy jınaqtalyp qalǵan qordaly prob­lemalardy qysqa ýaqyttyń ishinde sheshý qıyn. Qoldaǵy málimetterge qaraǵanda, oblys ortalyǵyndaǵy bir myńnan astam kóppáterli úılerdiń úshten biri kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Mine, osynsha úılerdiń jartysynda ǵana PIK jumys isteıdi. Júzge jýyq kópqabatty úıler eshqandaı basqarý kondomınıýmyna tartylmaǵan.

 Qarap otyrsaq, áli kúnge deıin PIK-terge júkteletin mindetter óte aýqymdy da, solardy júzege asyrýdyń biryńǵaı tetikteri men quqyqtary qamtamasyz etilmegen. Atap aıtar bolsaq, shatyrlardy jóndeý, terezeler men kireberisterdiń esikterin aýystyrý, jertólelerdi, dálizderdi jylytý, jylytý júıelerin jóndeý, ınjenerlik, kommýnıkasııalyq jelilerdi aýystyrý sekildi san-alýan talaptar júktelgenmen, aınalyp kelgende, tap-tuınaqtaı atqarýǵa kúshteri jete bermeıdi. Búgingi turǵyn úı qory jylý, sý men elektr qýatyn eń kóp paıdalanatyn tutynýshy ekenin eskersek, tıimsiz shyǵyndar mólsheri 20-25 paıyzǵa deıin jetedi eken. Sonyń saldarynan qarajat jetimsizdigi týyndaıdy. Mundaı túıtkildi máselelerdi turǵyndardan jınalatyn jarna esebinen sheshý múmkin emes. Menińshe, aldymen PIK-terdiń nemen aınalysatyndyǵyn, atqaratyn jumys, qyzmet ókilettigin jan-jaqty aıqyndap alý kerek. Kúndelikti tájirıbeden biletinim, PIK jetekshileriniń qabyrǵasyna qansha syzdap batsa da, sheshe almaı kele jatqan basty problemalardyń biri – únem tehnologııalary. PIK basshylary tarıfti orynsyz kóterýge áýes degen sózder jıi estiledi. Kún saıyn ósip kele jatqan qymbatshylyq saldarynan mundaı qadamǵa amalsyz barady. Men olardy aqtaǵaly otyrǵan joqpyn. Al óz kúshterimen ınvestısııalar tartýǵa qaýqarsyz, ondaı ókilettikteri de joq.

 Másele basqarý qurylymynyń atyn­da emes, zatynda. Qalaı atalsa da, aldymen PIK-terdiń materıal­dyq-tehnıkalyq jáne kadrlyq áleýe­tin nyǵaıtýǵa nazar aýdarǵan du­rys. Olardyń ákimshilik basqarý qury­ly­myna ózgerister engizbeı bolmaıdy. Búginde turǵyn úı-turmystyq jaǵdaı­lardy jaqsartý úshin kondomınıým ókil­derine jeńildikter jasaý, sýbsıdııa­laý, nesıeleý jaıy da jetildirýdi, ońtaı­landyrýdy qajet etedi.

Aǵybaı TО́LEÝULY, Petropavl qalasynyń turǵyny: – Turǵyn úıdiń jaıly, jyly bolǵanyn, tóbeden sý aqpaǵanyn, sańylaýdan jel soqpa­ǵanyn kim qalamaıdy deısiz? Jarna tólemeıtin, páterlerin, ortaq dálizderin kútip ustaýǵa júrdim-bardym qaraıtyn turǵyndardyń jaýapkershiligi qandaı degen saýal qoıylsa, olardyń baspanalaryn, ortaq múlikti kútip-ustaý jáne jóndeý mindetterine salǵyrttyq, masyldyq pıǵylmen qaraıtyny jasyryn emes. О́ıtkeni, kondomı­nıým nysandaryn basqarýǵa belsene qatyspaıdy. Úılerdi jóndeýge qajetti qarjy tolyq jınalmaǵandyqtan qandaı jumys tıimdiligin kútýge bolady?

Desek te, jaýapkershilik, aldymen, PIK jetekshilerinen, ákimdikterdiń tıisti bólimderinen suralýy kerek. Meniń bir baıqaǵanym, basshy kóp te, baqylaý joq. Turǵyn úı ınspeksııasy nemese PIK qaýymdastyǵy nemen aınalysady? Men turatyn úıde tarıf osymen úsh ret qymbattady. Ekinshiden, aqaý shyǵa qalsa, ony qalpyna keltirý bir mashaqat. PIK santehnık joq dep aýzyn qý shóppen súrtip otyrǵany. Sonda olarǵa ne úshin jarna tóleımiz degen saýal týady.

Jaqynda «Nur Otan» partııasy ob­lystyq fılıaly janyndaǵy «Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy áreket jónindegi qoǵamdyq keńesi men qarjy polısııasy 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan turǵyn úı sharýashylyǵyn jańǵyrtýdyń mem­lekettik baǵdarlamasynyń oryndalýyna qatysty reıd júrgizip, sońǵy eki jylda 27 jemqorlyq qylmysty anyq­taǵan. Birqatar úılerde jóndeý jumys­tary toqtap qalǵan. Demek, bul salada da «barmaq basty, kóz qystylyq» órship otyr degen sóz.

Menińshe, respýblıkalyq bıýdjet esebinen TKSh-ny, onyń ishinde PIK-terdi qarjylandyrýdyń turaqty tetigin engizgen abzal. Ázirge, óz basym, PIK-ter kópqabatty turǵyn úılerdiń shatyryn, lıftilerin kúrdeli jóndeýden ótkizdi degendi estigen emespin. Kóp bolsa, aǵymdyq jóndeýlermen, jyrtyǵyn jamaýmen ǵana shekteledi.

Aleksandr TÝGÝChEV, Petropavl qalasyndaǵy «Mırnyı» PIK-iniń tóraǵasy: – «PIK – kúrmeýi kúrdeli kooperatıv» atty maqalada bárimizdi kópten beri tolǵantyp júrgen máseleler oryndy qozǵalǵan. TKSh el ekonomıkasynyń asa mańyzdy salasy bolýmen qatar táýekeldik sıpaty basym qurylym ekenin de esten shyǵarýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni, salynǵan, jumsalǵan qarajattyń qaıtarymy ázirge shamaly bolyp, jelge ushqandaı áser de qaldyryp tur. Nege deısiz ǵoı? Basty sebebi, maqala avtory atap ótkendeı, birinshiden, kóp jyldan beri kúrdeli jóndeý kórmegen turǵyn úı qorynyń ábden tozyǵy jetken. Buǵan memleket aralaspaıynsha turǵyndardyń kúshimen sheshem deý bos áýreshilik. Bir ǵana mysal aıtaıyn. Petropavl qalasynda jylý eseptegish quralyn ornatý jumysy 1996 jyly bastalǵan eken. Sodan beri 226 kópqabatty turǵyn úıge ǵana qoıylǵan. Kórsetkish – 27,7 paıyz ǵana. Úkimettiń mindetti túrde ornatý týraly qaýlysy bola tura! Taǵy da qarajat tapshylyǵy kese kóldeneń shyǵady. Bir ǵana jylý qýaty qondyrǵysynyń baǵasy 360-520 myń teńge tursa, janama shyǵyndardy qosqanda aspandap ketedi. Túsindirý jumystaryn qansha júrgizsek te, turǵyndardyń bári kelise bermeıdi. «Aıst» PIK-ine qarasty turǵyndar jylý eseptegish qoıdyryp alyp edi, tólemaqy eki esege deıin arzandady.

Maqaladaǵy PIK-ter jarna jınaý­men ǵana shekteledi degen syqyldy pikirlermen kelisý qıyn. Árıne, «bir qaryn maıdy bir qumalaq búldiredi» degendeı, óz isterine saldyr-salaq qaraıtyn PIK-terdiń kezdesetinin joqqa shyǵarmaımyz. Degenmen de, qıyn kezeńde mehnaty, beıneti bastan asatyn salany toqyraýǵa ushyratpaı, saqtap otyrǵanymyzǵa shúkirshilik deıik.

Ekinshiden, jarna tólemeıtin tur­ǵyn­dardy mindetteıtin, jaýapkershilikke májbúrleıtin tetikter qarastyrylǵany jón. Ondaılar jetip artylady. Keı PIK-terde qaryzdary júzdegen myń teńgege jetken turǵyndar bar. Menińshe, bar aýyrtpalyqty PIK-terge telı salǵansha, memleket pen jeke áriptestik tetigin jan-jaqty qarastyrǵan durys bolar edi. Aldymen kondomınıýmdyq kelisimsharttar men senimdi basqarýdy zamanaýı sapaly deńgeıge kóterý qajet. Áli kúnge deıin kópqabatty turǵyn úıler qory (kommýnaldyq-ınjenerlik júıeler, aǵymdyq jóndeý jumystary, sý, jylý, káriz qubyrlaryn aýystyrý qyz­meti... aıta berse, tolyp jatyr) PIK-ter­diń moı­nynda asýly tur. Kúshi kelme­se de, aý­qymdy jumystardy atqarýǵa tý­ra ke­ledi. Jalǵyz PIK jetekshisi qaı­da je­tedi? Esepshi jarna jınaýdan bosamaıdy.

Soltústik Qazaqstan oblysy.