О́ńirdegi qylmysqa qarsy kúres tarıhynan tereń syr shertetin bul mýzeı 1989 jyly 9 qarashada Lıýbov Osınskaıanyń uıymdastyrýymen ashylǵan eken. Keıin onyń janyna qorlardy saqtaýshy retinde Nına Bengraf jumysqa ornalasypty. Ekeýi de burynǵy polısııa qyzmetkerleri. Mýzeıdiń eksponattary óte baı. Sonyń ishinde óńir polısııasynyń qalyptasýy men ósý jyldary hronologııalyq tártippen berilgen.
Biraq... biraq bul tarıh Qazaqstan polısııasynan emes, Reseı ımperııasynyń polısııasy qurylýynyń tarıhynan bastalǵandyǵy kóńilge bir túrli kirbiń túsiredi eken. Tipti patshalardyń, orys ımperııasy polısııasy qyzmetkerleri sýretteriniń turǵandyǵy táýelsiz eldiń mýzeıi degenge syn túsirgendeı. Kóńiljyqpastyqpen «jaqsy eken, jaqsy eken» dep júrip, ózimizdiń bireýdiń qolastynda bolyp, oǵan baǵynyshty ǵumyr keshkenimizdi eske salýdyń, ony memleket qarajatymen ustalatyn mýzeıde kórsetýdiń keregi bar ma? О́zimizdiń emes, basqa bireýdiń patshasyn «polısııany qurǵan osy edi» dep maqtan tutyp, dáripteýimiz yńǵaısyzdaý...
Mýzeı degenniń ózi ıdeologııalyq nasıhat quraldarynyń biri. Qazaqstan azamattaryna, ásirese jas urpaqqa óz elimizdegi keshegi mılısııada, búgingi polısııada qyzmet etken aǵa urpaqtyń erligi men eńbegin úlgi etý. Marqumdardyń esimderin umytpaı, rýhyna qurmet bildirý. Sóıtip, jastardy patrıottyq rýhta tárbıeleýge, Otanymyzdyń tynyshtyǵy men táýelsizdigin, qoǵamdyq tártibi men qaýipsizdigin qorǵaýǵa baýlýǵa qyzmet etý. Mine, osy emes pe mýzeıdiń negizgi mindeti? Ishki ister qyzmetkerleriniń halyqtyń amandyǵyn saqtaý jolyndaǵy eren eńbegi jastarǵa, tanystyrylyp otyrsa – polısııaǵa degen qurmet te arta túseri sózsiz. Árıne, bul jolda olardyń qylmys álemin quryqtaý jolyndaǵy ustaǵan quraldary, jasaǵan áreketteri, tapqyrlyǵy, amal-aılalary aıtylyp, kórsetilip otyrsa tipti jaqsy. Sondaı-aq óńirimizde oryn alǵan qylmystyq oqıǵalardyń tarıhy, olardy ashýdaǵy jekelegen qyzmetkerlerdiń tabandylyǵy men ójettigi aıtylyp jatsa da quba-qup. Al bul turǵydan alǵanda Soltústik Qazaqstan oblystyq PD mýzeıi jaqsy qyzmet atqaryp turǵanyn atap ótý kerek. Ásirese, jekelegen polısııa qyzmetkerleriniń eren eńbekteri úshin alǵan marapattary, qol jetkizgen tabystary, hronologııalyq tártippen berilgen.
Mýzeıden Soltústik Qazaqstan polısııasynyń tóńkeristen keıingi jyldarynan kóp derekter alýǵa bolady. Alaıda osy jyldardan bastap 40-shy jyldarǵa deıingi mılısııanyń is-áreketinde saıası qandy naýqandarǵa aralasyp, ádiletsiz isterge jol bergendigi eske túsip búgingi kúni syn kózben qarasaq ta urlyq-qarlyqty, kisi óltirýdi, zorlyqty, túrli buzaqylyqtardy tyıý jolyndaǵy tynymsyz eńbekterin, jasaǵan erlikterin kórip, kóptegen qujattarmen tanysyp, olarǵa súısinis bildiresiń. Soǵys jyldary men odan keıingi kezeńdegi mılısııanyń ómirinen de mol habar alýǵa bolady. Sonyń ishinde qylmyskerlerden tárkilengen pıstolet, sholaq myltyqtar, qoldan jasalǵan atý quraldary men neshe túrli pyshaqtar, qanjarlar, kastet, balta, basynda domalaq temiri bar alystan uratyn shynjyr bajaılap qaraǵan adamnyń tula boıyn túrshiktiredi. Endi she... olardyń bári adam qanyn tógýge, tipti óltirýge de paıdalanylǵan ǵoı...
Mýzeıdiń ishindegi taǵy bir ekspozısııa qyzmettik mindetin atqarý kezinde qaza tapqan qyzmetkerlerge arnalypty. Sonyń ishinde Ǵazız Esimov degen 24 jastaǵy jigit 1951 jyly Petropavl parkinde eki buzaqyny jalǵyz quryqtaý kezinde arqadan salynǵan pyshaqtan qaza taýypty. Sondaı-aq Iýrıı Medvedev degen 33 jasar jigit te qanisherdiń qolynan 60-shy jyldardyń basynda qaza tabady. Sol kúni kishkentaı qyzynyń týǵan kúni eken. «Papam búgin maǵan qýyrshaq ákeledi» dep tosqan sábı qýyrshaqty ǵana emes ákesin de máńgige kóre almaı qalady... Qazir onyń atyna vokzal aımaǵynda kóshe aty berilgen. Al Sergeı Vasılchenko degen MAI-diń jas qyzmetkeri bertin, Presnov selosynda jol tártibin buzyp kele jatqan avtomashınany toqtatyp, hattama toltyryp jatqanda artynan kelgen ekinshi adamnyń bastan urǵan aýyr soqqysynan sol jerde til tartpaı ketedi. Qylmyskerler onyń óli denesin jol jıegine laqtyryp tastap, oqıǵa ornynan izin jasyrǵan. О́kinishke qaraı aýdan ortalyǵynda jasalǵan bul qylmys áli kúnge ashylmaǵan...
Oblysta jalpy sany 9 qyzmetker mindetin atqarý kezinde qaza tapqan eken. Olardyń báriniń de sýretteri, aty-jónderi, keıbir qujattary mýzeı eksponaty bolyp, jasaǵan erlikteri jazylyp qoıylǵan.
Mýzeıdiń taǵy bir qyzyq eksponaty «Reks» degen ıt. Ol uzaq jyldar boıy polısııaǵa esirtkige qarsy kúreste úlken járdemshi bolǵan. Artynan aýyryp, ólgende onyń terisinen ıttiń maketin jasap qoıypty. Oblystyq «Dınamo» sporttyq qoǵamynyń qol jetkizgen tabystary da mýzeı tórinen oryn alǵan. Al sońǵy zalǵa polısııanyń búgingi bólinisterine naqty toqtalyp, olardyń is-áreketteri jaıly jazylǵan. Sonyń ishinde tipti «Arlan» arnaıy maqsattaǵy bólimshesiniń jumysy týraly derekter bar. Mılısııa men polısııanyń barlyq ýaqyttarda kıgen formalarynyń úlgileri de qyzyqqan adam úshin tartymdy dúnıeler.
Buǵan deıin 2-3 mekendi aýystyrǵan mýzeı 2012 jyldan beri qazirgi ornyna jaıǵasypty. Aýmaǵy 300 sharshy metrdi alatyn bul murajaı oblystyq PD birinshi qabatynda ornalasqan. Oǵan jyl saıyn 3,5 myńdaı kórermen keletin kórinedi. Kelýshilerge tolyq aqparat berýge jaraqtalǵan 36 oryndy kınozal da bar. Arnaıy bilimderi bolmasa da ózderiniń bastamashylyǵymen qolǵa alǵan isine mýzeı meńgerýshisi Lıýbov Osınskaıa da, qorlardyń saqtaýshysy Nına Bengraf ta shyn janashyrlyqpen qaraıtyndyǵy kórinip tur. Endi tek mýzeı maqsatyn tanýdy jetildire tússe, bul mekenniń aldaǵy ýaqytta alar asýlary áli de bıik bolatyn sııaqty.
Soltústik Qazaqstan oblysy