Álemdegi árbir altynshy elektrmobıl germanııalyq óndirýshilerdiń konveıerlerinen shyǵarylady. Biraq soǵan qaramastan elektr jetegi bar avtokólikterdi qurastyryp satýda qytaılyq jáne amerıkalyq kompanııalar alda keledi.
Bul týraly PwC konsaltıngtik kompanııasynyń atalǵan naryqqa júrgizgen zertteýinde kórsetilgen. Al Energyprom monıtorıngtik agenttiginiń aqparatyna sáıkes, Qazaqstanda bir jyldyń ishinde elektrmobılderdiń sany 10%-ǵa azaıǵan.
Elektrmobıldiń sany myńǵa da jetpeıdi
Atalǵan agenttiktiń málimetine súıensek, bıyl maýsymdaǵy esepke sáıkes elimizde 4 mln-ǵa taqaý jeńil avtokólik tirkelse, sonyń 0,14%-yn elektr jetegi bar kólikter quraǵan. Keltirilgen derek boıynsha bir jylda atalǵan kólik túriniń sany birden 10,1%-ǵa nemese 528 kólikke deıin azaıǵan. Al Qazaqstannyń avtokólik bıznesi qaýymdastyǵynyń deregine sensek, mamyrdaǵy esep boıynsha respýblıka aýmaǵynda 422 elektrmobıl tirkelipti. Eki uıymnyń málimetteri eki túrli bolǵanymen bir anyǵy, elimizde tirkelgen zamanaýı jyljymaly tehnıkanyń sany myńǵa da jetpeıdi. Byltyrdyń ózinde mundaı kóliktiń sany 580-590-nyń aınalasynda bolǵan. Tirkelgen 528 kóliktiń 78,4%-y nemese 414 elektrmobıldiń qaı óńirden ekeni kórsetilmegen.
Tek 49 kólik Almaty qalasyna, 38-i elordaǵa jáne 11-i Qostanaı oblystaryna tıesili ekeni anyqtalyp otyr. Osy rette kóliktiń tyń túrine álem elderi tekten-tek kóship jatpaǵanyn aıta ketý kerek. Budan 6 jyl buryn BUU Bas Assambleıasy Ornyqty damý kórsetkishteriniń maqsattaryn aıqyndap, jahandyq jylynýdan saqtanýmen birge energııa resýrstaryn tıimdi paıdalaný úshin adamzatqa ekologııalyq taza ónim túrlerin paıdalanýdyń baǵyt-baǵdaryn kórsetip berdi. Zamanaýı úrdisten Qazaqstanda da qalys qalmaýǵa tyrysyp, bul baǵytta ózindik izdenisterimen qamdanyp-aq keledi. Bul oraıda elektrmobılderdiń óndirisiniń damytý strategııasy jaıly 2017 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda aıtyp, osyǵan qatysty Úkimetke naqty tapsyrmalar júktelgen edi.
Eksporttyq baǵytty damytý kózdelgen
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń aqparaty boıynsha qazir Qostanaı óńirindegi «Saryarqa AvtoProm» kásiporny JAC iEv7S elektrmobıliniń serııalyq óndirisin iske qosýǵa jaqyn qaldy. Bul tehnologııalyq ónim Reseıde synaqtan ótip, Keden odaǵynyń kólik túrlerin rastaıtyn sertıfıkatyna ıe boldy. Osy qujat atalǵan kólikti EAEO-nyń barlyq aýmaǵynda aınalymǵa shyǵarýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa teriskeıdegi zaýytta Yutong, Ankai syndy elektr avtobýstarynyń óndirisi jolǵa qoıylyp, olar Pavlodarda, Aqtaýda jáne elimizdiń astanasynda jolaýshylardyń qyzmetine usynylǵan.
Bıyl elimizde elektr qýatymen júretin túrli úlgidegi 1 200 kólikti qurastyrý josparlanýda. Keler jyly bul kórsetkishti 2 myńǵa jetkizý mejelenip otyr. Bul ónim túrleri ishki naryqtan bólek, eksportqa da shyǵarylady.
Infraqurylymdy damytpaı, naryq qalyptaspaıdy
Salaǵa jaýapty Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi osy baǵytta óndiristi damytý jáne qajetti ınfraqurylymdy qurý jónindegi Jol kartasy bekitilip, elektrmobıldiń qunynyń bir bóligin sýbsıdııalaý, olarǵa qoǵamdyq avtobýstyń joldarymen qozǵalýǵa múmkindik qarastyrý, sondaı-aq turaq oryndarymen qamtamasyz etý sekildi máseleler jan-jaqty pysyqtalyp jatqanyn jetkizdi.
Resmı málimetke sáıkes, búginde bas shaharda elektrmobıldi qýattaıtyn 50-den asa arnaıy stansa jumys istep tur. Sol sekildi Ulttyq pavılon aýmaǵyndaǵy arnaıy aımaqta bir mezgilde 25 elektrmobılge qýat alýǵa jaǵdaı jasalsa, Aqtaý qalasynda 80 kılovattyq jyldam qýattaıtyn 4 mobıldi stansa ornatylǵan. Nur-Sultan – Býrabaı baǵytyndaǵy kúre joldyń boıynda da osyndaı stansalar kólik júrgizýshilerine qyzmet kórsetýge daıyn.
Sóz oraıy kelgende aıta keteıik, 2022 jyldan bastap EAEO aýmaǵynda mundaı kólik túrlerin ákelýge baj salyǵy15%-ǵa deıin óspek. Sonymen qatar 4 maýsymnan bastap Qazaqstanda elektr qýatymen júretin barlyq kólik quralyna salynatyn kádege jaratý alymy alynyp tastaldy. Jaýapty organ ókilderiniń aıtýynsha, bul amal osy baǵyttaǵy otandyq óndiriske oń áserin tıgizýi tıis.
Qytaı kósh bastap tur
Osy jyldyń ekinshi toqsanynda elektrmobılder segmentindegi germanııalyq kompanııalardyń úlesi 17%-ǵa, sonymen qatar plagın-gıbrıdti kólikter naryǵynda (elektrjelisinen qýat alý múmkindigi qarastyrylǵan gıbrıdtik avtokólik) 50%-ǵa deıin ulǵaıǵan. Tutastaı alǵanda, Volkswagen AG, BMW jáne Mercedes-Benz konserni bıyl alǵashqy toqsanda elektr jetegi bar 246 myń kólikti jáne 370 myń plagın-gıbrıdti satqan. Dese de PwC kompanııasynyń málimeti boıynsha qazir bul ındýstrııada qytaılyq jáne amerıkalyq óndirýshilerdiń upaıy basym bolyp tur. Aıtalyq, birinshi jartyjyldyqta Qytaıda 980 myń elektrmobıl jáne gıbrıdti qozǵaltqyshy bar 212 myń kólik tirkeldi. Al ekinshi toqsanda aspanasty elinde zamanaýı kólik túrlerine degen suranys 11%-ǵa artqan. Eýropanyń negizgi naryqtarynda bul kórsetkish 8%-dyq mejede turaqtaǵan.
Germanııada tirkeýden ótken elektrmobıl (84 myń elektrmobıl) men gıbrıdti kóliktiń (85 myń plagın-gıbrıdti kólik) kórsetkishi teńesken.
«Eger de álem boıynsha elektrmobılderdiń satylymyn baǵalasaq, onyń 58%-y Qytaıdyń naryǵyna tıesili ekenin baıqaý qıyn emes», dedi PwC kompanııasynyń sarapshylary.
Jaǵymdy óndiristik ındıkatorlarǵa qaramastan, AQSh-taǵy elektrmobılder men gıbrıdti kólikterdiń naryqtaǵy úlesi qazir 3%-dan aspaıdy. Áıtse de sarapshylardyń aıtýynsha, bul kórsetkishti Aq úıdiń ákimshiligi daıyndap jatqan elektrmobıl ıelerine arnalǵan yntalandyrý júıesi men amerıkalyqtardyń qorshaǵan ortany qorǵaýǵa degen kózqarasyn ózgertýi múmkin.
Álem tehnologııalyq revolıýsııaǵa daıyn emes
Biraq ta kóptegen sarapshynyń pikirine qulaq túrsek, dúnıejúzi elektrmobıldi jappaı qoldanysqa engizýge áli daıyn emes. Birinshiden, álem elderinde tipti keıbir damyǵan memleketterde ábden tozyǵy jetken elektr jelileriniń saldarynan energııaǵa degen suranys tolyq ótelmeı jatyr. Shyndyǵyna kelgende, bul sheshilmeıtindeı kúrdeli másele dep aıtýǵa kelmeıdi. Muny energııany tıimdi paıdalanyp, ónimdi óndiristiń nátıjesinde retteýge bolady deıdi mamandar.
Ekinshiden, jasyratyny joq elektrmobılge arnalǵan batareıalardy óndirýge baılanysty biraz qıyndyq bar. Nege deseńiz, mundaı akkýmýlıatorlar qymbat ári sırek kezdesetin metaldar men mıneraldardan turady. Atap aıtqanda, kobalt pen lıtıı qýat batareıalarynyń óndirisindegi mańyzdy komponent sanalady. Alaıda bul elementterdi ken ornynan qazyp alý qorshaǵan ortaǵa aıtarlyqtaı jaǵymsyz áser beretini belgili.
Sırek metaldarǵa degen táýeldilik keıbir baǵaly resýrstardyń 90%-yn ýysynda ustap turǵan Qytaıdyń jeke-dara ústemdik qurýyna jol ashyp otyr. Alyp memlekettiń bul basymdylyǵy aldaǵy ýaqytta paıdaly resýrstar úshin talastyń órshýine alyp kelýi de ǵajap emes.
Bank of America Global Research júrgizgen zertteýge sáıkes, 2025 jyldan keıin dúnıe júzinde elektrmobılderge arnalǵan akkýmýlıatorlardyń tapshylyǵy baıqalýy múmkin. Qýat batareıalaryna naryqtaǵy suranystyń kúrt ósýi adamzattyń elektrmobılderdi jappaı engizýge qanshalyqty daıyn ekenin anyq kórsetedi dedi mamandar.