Qurǵaqshylyq saldarynan bıyl elimizdiń mal sharýashylyǵy salasynda kúrdeli jaǵdaı qalyptasqany belgili. Ásirese Mańǵystaý men Qyzylorda oblystaryndaǵy ahýal alańdatyp otyr. О́kinishke qaraı, basqa óńirlerde de qurǵaqshylyqtyń teris áseri baıqalmaı qalǵan joq.
Salada nelikten mundaı jaǵdaı qalyptasty? Tyǵyryqtan shyǵar jol qandaı? Kópshilikti alańdatqan saýaldarǵa Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń mindetin atqarýshy Erbol Qarashókeev jaýap berdi. Onyń pikirinshe, tıisti jemshóp bazasyn qalyptastyrmaı mal sharýashylyǵyn damytý múmkin emes. Al negizgi olqylyq osy jerden ketken.
– Jemshóp bazasyn damytpaı mal sharýashylyǵyn ilgeriletý – úlken táýekel ári negizsiz qadam. Jahandyq jylynýdyń saldarynan klımattyń ózgerip jatqany barshaǵa aıan. Sondyqtan qurǵaqshylyq sekildi tosyn oqıǵalardyń kez kelgen ýaqytta oryn alýy yqtımal. Tıisinshe, buǵan erekshe mán berip, aldyn ala daıyndalý kerek. О́kinishke qaraı, bıylǵy jaǵdaı bizdiń buǵan múldem daıyndalmaǵanymyzdy kórsetti, – dedi E.Qarashókeev Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń brıfınginde.
Mınıstrdiń mindetin atqarýshy elimizde jyl saıyn maldyń jemshóbi tıisti normadan eki ese az óndiriletinin alǵa tartty. Muny ǵalymdar talaıdan beri aıtyp ta júr. Máselen, jemshóptiń shamamen 70 paıyzy negizinen tabıǵı shabyndyqtardan, jaıylymdardan jınalady. Al mundaǵy ónimdilik aýa raıyna tikeleı baılanysty. Bul óz kezeginde jeke úı sharýashylyqtaryndaǵy mal ónimdiliginiń tómendeýine alyp keledi. Sondaı-aq bizde aýyspaly egistiktegi jemshóp daqyldarynyń úlesi 15 paıyzdy qurap otyr. Bul ǵylym usynǵan kórsetkishten eki ese tómen.
E.Qarashókeev eldiń nazaryn aýdarǵan Mańǵystaý oblysyn mysalǵa keltirdi. Onyń aıtýynsha, elimiz táýelsizdik alǵanǵa deıin munda 732 myń basqa jýyq mal bolǵan. Tórt túlik úshin jalpy uzyndyǵy shamamen 260 shaqyrym bolatyn 3 400 shahtalyq ári qubyrly qudyq, 43 toǵan men sý qubyry salynǵan. Olardyń bári oıdaǵydaı jumys istedi. Qazir óńirde 840 myń basqa jýyq mal bar. Onyń jalpy sany 15 paıyzǵa ósken. Alaıda qudyqtardyń sany 2 500-ge qysqarǵan. Degenmen 2014-2020 jyldar aralyǵynda shamamen 400 qudyq pen uńǵyma salynyp, qalpyna keltirildi. Jaıylymdardyń ónimdiligin arttyrý qıynǵa túsken.
– Saladaǵy jemshóp bazasyna qatysty máseleni sheshý úshin aýa raıynyń áserine qaramaı-aq, salanyń turaqty damýyna kepildik beretin júıeli sharalardy qabyldaý kerek. Aldymen eginshilikti ártaraptandyrý mańyzdy. Ol úshin jerdi paıdalanýshylar ǵylymǵa negizdelgen aýyspaly egistikti qatań saqtaýy qajet. О́kinishke qaraı, bizdiń elde osy jaǵdaıǵa mán berilmeı keledi. Jer ýchaskesin jaldaý shartynda aýyspaly egistik zańdylyǵyn saqtaý mindettemesi kórsetilse de, bul talap qaǵaz kúıinde ǵana qalyp otyr. Bul – bir. Ekinshiden, jemshóp daqyldary egiletin sýarmaly jerlerdiń kólemin arttyrý kerek. Klımattyń ózgerýi sý resýrstarynyń tapshylyǵyna alyp keldi. Saldarynan sýarmaly jerlerdiń kólemi sońǵy 30 jylda 1,5 mln gektarǵa deıin qysqardy. Mundaı jaǵdaılarda zamanaýı únemdeý tehnologııalaryna kóshý, ylǵaldy kóp qajet etetin daqyldardyń alańyn qysqartý, sý resýrstarynyń jańa kózderin izdeý mańyzdy, – dedi E.Qarashókeev.
Jemshóp daqyldary tuqymynyń óndirisin damytý da nazar aýdararlyq másele. О́kinishke qaraı, bul baǵytta tek 57 sharýashylyq qana tirkelgen. Olardyń ózi tolyq qýattylyqpen jumys istemeıdi.