• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Álem 25 Tamyz, 2021

Janardaǵy jan sáýlesi

583 ret
kórsetildi

Záre men dáme nemese úmit pen úreı. Osy eki sózdiń qaısybirin aldyna shyǵarsaq ta bir-birinen ajyraǵysy kelmeıtindeı. Jas qyzdyń janaryna qonystanǵan jalǵan ǵumyrdyń jalqy sáýlesi jan dúnıeńdi ezip jiberedi. Netken aýyr qasiret deseńizshi! Tirshiliktiń teńizine batyp ketpeý úshin arpalysqa túsken adamnyń sharasyzdyǵynan tereń shyńyraý bar ma? Sál aıańdasańyz, kóleńkeńiz qýyp jetedi. Siz ajal aldyndaǵy adamnyń qarashyǵyna úńildińiz be? Oǵan ómirdiń mólt etken maǵynasy tamyp túskendeı.

Ajaldan aqsha jasaǵan fotograf. Tap osy foto bolmaǵanda fransýz fotojýrnalısi Frenk Fýrnege «dáýir jyrtqyshy» degen aıyp taǵylmas ta edi. Al eger ol sezimine erik berip, jigersizdik tanytqanda álem munsha ábigerge túspes te edi ǵoı. Dám-tuzy taýsylýǵa taıaǵan qarshadaı qyzdyń qasiretine qalaı ǵana tamsana qarap turýǵa bolady? Buǵan sirá, túkti júrek kerek-aý! Uly shyǵarmalardy ómirge ákelý úshin úlken qurbandyqqa barýdyń qajeti bar ma ózi? Bireýdiń qasiretine súısinýdiń she? Áıtse de fotograf adamnyń ajal aldyndaǵy dármensizdigin kórsetkisi kelgendeı. Dańqty dármensizdik!

1985 jyly Kolýmbııanyń Armero qalasynyń irgesindegi Nevado-del-Rýıs janartaýy atqylady. Sol zilzalanyń saldarynan qatty sel týyp, 25 myń adamdy kóz jasyna kómedi. Sonyń ishinde nebári 13 jastaǵy Omaıra Sanches Garzonnyń taǵdyry ǵalamdy eleń etkizdi. Kolýmbııalyq qyzdyń kamera aldynda sónip bara jatqan janaryn tórt kún boıy baqylaǵan adamzat bir sátke selt etken edi. Tamaǵyna tyǵylǵan úmitsizdik tumanyna tunshyǵyp, kermek kóz jasynan soqyr bolady. Onyń qara kózderinde sońǵy sekýndqa deıin úmit oty alaýlap turdy.

Sol kúni Omaıra alańsyz aǵa-tátesimen birge ákesiniń qasynda tátti uıqyda jatqan bolatyn. Al anasy astanaǵa qydyryp ketken. Olar jaqyndap kele jatqan seldiń úreıli daýysynan oıanady. Biraq bári kesh edi. Ákesi men tátesi til tartpaı ketedi. Aǵasy ekeýi selden qashyp úlgergenimen, kishkentaı qyzdyń aıaǵy qıraǵan úıdiń úıindileri arasynda qalady. Jaqyn mańdaǵy qutqarýshylar qansha tyrysqanymen beton plıtalardan bosata almady.

Qyzdy tuzaqtan qutqarý úshin sýdy soratyn qýatty qurylǵy men qoqysty ból­shek­teý úshin úlken kran qajet edi. Biraq kedeı memlekette mun­daı tehnıka qaıdan bolsyn. Qaıǵyly oqıǵa bolǵan jerge kelgen dárigerler qyz­dyń aıaǵyn kesýdi oılaıdy. Alaı­da arnaıy hırýrgııalyq qondyr­ǵysyz mundaı amalǵa barý qaýipti boldy. Sondyqtan olar Omaırany qınamaı, óz erkimen ólýine jol berdi.

Omaıra sýyq sýda 60 saǵat­tan astam ýaqyt turdy. Osy ýaqyt ishinde óziniń aqyl-esin joǵalt­pady. Qyz týystarynyń dene­leri sý astynda qalǵanyn bile tura, ómirge shaǵym aıtyp, jylaǵan joq. Onyń bul áre­keti aınalasyndaǵy adamdar­dy tańǵaldyrdy. Ajalyn qasqaıyp qarsy alǵan qarshadaı qyz, qutqarýshylarǵa án aıtyp, tipti suhbat berýge de kelisken. Eń aıaýlysy, mektepke keshigip qalatynyn jetkizip, duǵa da oqyǵan eken.

Marqum Omaıra Sanchesti dańqqa fransýz fotojýrnalısi Frenk Fýrne túsirgen fotosýretter bóledi. Ol ólimmen arpalysqan balany sýretke tartý úshin 7 saǵat jol júrip kelgen. Keıinirek, janartaý tasqynynan qıraǵan qalany sıpattaı otyryp, «men uly únsizdikti aıqaılap oıatqym keldi» dep jazady. Omaıra ómirden ótkennen keıin, Paris Match-te jarııalanǵan sýretter naǵyz dúrbeleń týǵyzdy. Fýrne azǵyndyqqa bardy, sondaı-aq «fototilshiniń negizgi moraldyq erejesin buzdy» dep aıyptaldy. Adam azabynan kásip jasaǵan mamandy qoǵam qarǵady da.

Frenk Fýrner «kishkentaı qyzdyń batyldyǵy men qaısarlyǵyn, ómirge  degen qush­tarlyǵyn kórsetý úshin» osyn­daı qadamǵa barǵanyn jarııa­lady. Kolýmbııa úkimetiniń áre­ket­sizdigine qoǵamnyń nazaryn aýdarý úshin túsirgenin túsin­dirdi. Álemdi aıaǵynan tik turǵyzǵan «Omaıra Sanchestiń azaby» dep atalatyn janjaldy fotosýret 1985 jyldyń eń úzdik týyndysy esebinde tarıhqa endi.

Ajal aldyndaǵy pendeniń dármensizdigin dáriptegen fotosýretshi ǵumyry baıandy boldy deýge aýyz barmaıdy. Ýaqyt onyń óz sybaǵasyn bergeni anyq. Janarǵa jas úıirgen oqıǵanyń daýyly áli de basylǵan joq. Ǵalamshardy baǵyndyryp, aspandy baýyrǵa alǵan adamzattyń kishkentaı balany qutqara almaǵandyǵyna kóńil qulazıdy. О́limin qasqaıyp qarsy alǵan qaısar qyzdyń beınesi kóńil tórinen ketpesi aqıqat. Janardaǵy jan sáýlesi júrekke jylý syılaıdy. Qarańyzshy?!

Sońǵy jańalyqtar