Grant pen nesıe – kásipkerge nesibe

Jalpy, Almaty oblysynyń turǵyndary shaǵyn jáne orta bız­nestiń damýyna ózindik úles­te­rin qosyp keledi. Basym kóp­shiligi memleket tarapynan kórsetilgen qoldaýdyń nátıjesinde óziniń hobbıin jeke kásibine aınaldyryp úlgerdi. Solardyń qatarynda Qarasaı aýdanynyń turǵyny Ǵalııa Qojambergenova da bar. Mamandyǵy boıynsha ınjener-qurylysshy bolsa da tigin isine qyzyǵýshylyq tanytyp, súıikti isine aınaldyrdy. Memlekettik baǵdarlama aıasynda qaıtarymsyz nesıe alyp, óziniń tigin sehyn ashty. Oblysta «Eńbek» baǵ­dar­lamasy boıynsha myńnan asa bıznes joba qaıtarymsyz grant nemese jeńildetilgen nesıe ıegeri atanǵan.

– Men 21 kún onlaın túrde kásip ashyp, dóńgeletýdi oqyp-úırendim. Sodan keıin ózimniń bıznes jobamdy usynyp, sertıfıkat utyp aldym. Aýdandyq ju­myspen qamtý ortalyǵy arqy­ly oqýǵa qatysyp, jobamdy qorǵap, «Eńbek» baǵdarlamasy aıasynda 583 myń teńge kóleminde qaıtarymsyz nesıe aldym. Mem­leket tarapynan kórsetilgen qoldaýdyń nátıjesinde jeke seh ash­tym. Qazirgi ýaqytta to­lyq­qandy jumys istep tur. Bizdiń seh arnaıy kıimderdi tigýge ba­ǵyt­talǵan. Almaty, Semeı, О́s­kemen qalalarynan túsken tap­sy­­rystardy oryndap, jónelt­­tik, – deıdi kásipker Ǵalııa Qojam­ber­genova.

Kásipkerdiń aıtýynsha, grant boıynsha berilgen qarajatqa maman­dandyrylǵan tigin mashınasy jáne qajetti qural-jab­dyq­tar, matalar satyp alyndy. Qas­keleń qalasyndaǵy bıznes orta­lyq­tar­dyń birinde seh ashýǵa jaraıtyn ǵımarat jaldaǵan. Búgingi kúni úsh adamdy jumyspen qamtyp otyr. Tapsyrystar jergilikti tur­ǵyn­dardan ǵana emes, basqa da qa­la­lardan túsýde.

Oblystyq kásipkerler palatasy Qarasaı aýdandyq fı­lıalynyń dırektory Orynbaı Janádildiń aıtýynsha, bıyl aýdanda «Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha 484 yntaly turǵyn oqyp, onyń ishinen 70 bıznes-joba qarjylandyrylǵan.

Sondaı-aq «Eńbek» nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń mem­le­kettik baǵdarlamasy aıasynda Eń­bekshiqazaq aýdany Esik qala­sy­­nyń turǵyny, jas kásipker Alpamys Jaqupov ta nesıe alyp, avtókólikterge tehnıkalyq qyzmet kór­setetin ortalyq ashqan. 29 jas­ta­ǵy Alpamys Jaqupov «Bastaý Bıznes» jobasy aıasynda oqyp, byltyr 550 myń teńge kóleminde grant utyp alǵan bolatyn. Búgingi tańda Alpamys ashqan ortalyq avtokólikke arnalǵan tehnıkalyq baı­qaýdyń barlyq túrinde qyzmet ete­di. Mysaly kólik jýý, qıyn­dyǵyna baılanysty jóndeý ju­mys­tary, dıagnostıka jáne taǵy bas­qasy. Jas kásipker ha­lyqtyń temir tulparyna joǵary dárejedegi tehnıkalyq baqylaý jasap qana qoımaı, aýdannyń jumyssyz jastaryn jumyspen qamtyp otyr.

Aýdandyq kásipkerlik bóliminiń málimetinshe, «Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha bıyl 350 adam oqýǵa nıet etken. Onyń ishinde 280 tyńdaýshy kásipkerliktiń qyr-syryn úırenýdi bastap ta ketti. Shaǵyn nesıeni 80 turǵynǵa berý josparlansa, onyń 60-y 235,8 mln teńge nesıeni alyp ta úlgergen. Taǵy 115 turǵyn memlekettik grant ıesi atanady. Onyń 85-i usynǵan jobasyn qorǵap, olarǵa 50 mln teńge kóleminde qarajat bólinip otyr.

Aıtpaqshy, Almaty oblysynda Azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵynyń arnaıy kon­­­kýrsy sheńberinde berilgen grant­­tar da tıimdi ıgerilip otyr. Jaqynda osy qordyń qar­­jy­sy­na jún óńdeıtin jáne ult­tyq kórpeler shyǵaratyn etno she­berhana iske qosyldy. She­ber­hana Aqsý aýdanynda, «Tam­shybulaq» qorynyń jetek­shisi Janat Esimbekovtiń bastamasymen Qapal aýylynda ashyldy. Aýyldaǵy kásipkerlikti damytyp, jastardy kásipke úı­re­tý­ge baǵyttalǵan áleýmettik ma­ńyzy bar joba «Azamattyq bas­ta­­ma­lardy» qoldaý ortalyǵynyń ar­naıy konkýrsy sheńberinde be­ril­gen grant esebinen júzege asty.

– Qazirgi ýaqytta óz kásibińdi ashyp, eńbek etý kerek. Sondyqtan biz ýaqyt aǵymyna qaraı óz kási­bimizdi bastaýǵa bel býdyq. Baǵ­darlama jeńimpazy atanyp, qaı­tarymsyz nesıege qol jet­kiz­dik. En­digi kezekte ulttyq ónerdiń qaı­­ta jańǵyryp, damýyna óz úle­si­­­mizdi qosqymyz keledi, – deıdi Janat Esimbekov.

Jobanyń jalpy quny 500 myń teńge eken. Búgingi kúni 2 ju­mys orny qurylyp, 10 adam ulttyq ónerdiń qyr-syryn oqyp-meńgerýde. Basty maqsat – ulttyq ónerdi ádemi kórpelerge kesteleı otyryp dástúrdi qaıta jańǵyrtý. Alǵashqy kezeńde etnosheberhana aýyl halqyn ónimmen qamtamasyz etýge baǵyttaıdy.

Sondaı-aq Qapshaǵaı qala­synda kópbalaly ana Janat Medetqyzy da quraq buıymdaryn jasaýdyń eski tehnologııasyn oıdaǵydaı damytýda. 15 jyldan astam tájirıbesi bar qolóner maıtalmany qapshaǵaılyq boıjetkenderge óz bilgenin úıre­týde. Sondaı-aq tapsyrysty Qazaq­stannyń barlyq qalalaryna jet­ki­zedi. Janat Medetqyzynyń aıtýynsha, bir kúnde seh tiginshileri 40-50 qalyńdyqqa arnalǵan jasaý júkterin tige alady. Árbir ónimge tiginshiler bilek sybana kirisip, tapsyrystyń sapaly shyǵýyna baryn salady. Tiginshiniń oıyn­sha, quraq tigisi kóp ýaqytty qajet etse de, kórkemdik talǵamdy qajet etetin óte qyzyqty is. О́ıt­ke­ni tús­ter men pishinderdi bir-biri­­men úı­lestirip, úılesimdi úlgi­ge aınalýy úshin tańdaý kerek. Quraq jas­tyq­tar, kórpeler, jap­qysh ózi­niń qanyq tústi, san túrli oıýlarymen kóptiń tańdaıyn qaq­ty­ra­dy. Sehta barlyǵy 20-dan astam ónim túrleri shyǵarylady.

– Árbir óner, árbir pishinniń ózindik maǵynasy bar. Sondyqtan ár jaǵdaıǵa baılanysty tıisti pishinder bar. Kóp jaǵdaıda biz jastyq, kórpe, tósek japqyshty ulttyq oıýmen kórkemdeımiz. Ata-babamyz qoldanǵan oıýmen órnekteımiz. Keı ónimge zaman aǵymyna sáıkes ózgeris te engizemiz. Jas jubaılar jınaǵyn aqqý, qos ǵashyqtyń sýretin salyp ne bolmasa izgi tilekter men esimderin jazyp kórkemdeımiz. Qolymyz tıgen árbir ónimge janymyzdyń bir bólshegin sala kirisemiz, – deıdi sheber.

Jalpy, Jetisýdaǵy ejelgi óner­diń barlyq sheberlerin tek óz oıyn júzege asyrý, óz isin ashý, óz bıznesin damytý ǵana emes, eń aldymen óskeleń urpaqqa ata-babalarynyń mol shyǵarmashylyq murasyn, baǵa jetpes dástúrlerin, tarıhy men mádenıetin saqtaý jáne berý nıeti biriktirip otyr.

Budan bólek, oblysta kásip­ker­likti damytýdyń basqa da te­tik­­te­ri iske qosylyp, nátı­jesin be­rip otyr. Oblystyq kásip­ker­ler palatasynyń jobalardy súıe­­­meldeý bóliminiń basshysy Dana Jambolatovanyń aıtýynsha, qazir baý-baqsha men landshaft or­ta­ly­ǵyn damytýdy qoldaý bo­ıyn­sha aqparattyq-konsaltıngtik kómek kórsetilý jolǵa qoıylypty. Bul baǵyttaǵy bastamalardy mem­­le­kettik baǵdarlamalar sheń­be­rin­de qarjylandyrý da sheshimin taba bas­taǵan eken. Máselen, tal­dyq­orǵandyq kásipkerler Olesıa Ilchenko men Iаna Belenko qalada tuń­ǵysh ret baý-baqsha men landshaft ortalyǵyn uıymdastyrypty. Osyǵan deıin olar tabıǵı ónimder satatyn «Selpo» dúkenin ashqan bolatyn. Atalǵan ortalyq osy jobanyń jalǵasy eken. Eki jobany da júzege asyrýǵa Almaty oblystyq kásipkerler palatasy belsendi qoldaý kórsetken.

– Biz satyp alýshyǵa sapasy joǵary taýarlardy usynýǵa da­ıynbyz. Sondyqtan biz jeke tulǵalarmen jumys istemeımiz, tek tálimbaqtarmen ǵana jumys júrgizemiz. Mysaly, kóshetterdiń sapasy jaqsy deńgeıde bolyp, beıimdelýden ótýi kerek. Or­ta­lyq­ta satyp alýshylarǵa ke­ńester berilip, taýarǵa qa­tys­ty barlyq ilespe qu­jat­tar usy­nylady. Bul jumys biz úshin asa mańyzdy, – deıdi kásipker Olesıa Ilchenko.