Osyǵan deıin ádebıet salasy boıynsha úsh birdeı Nobel syılyǵy laýreatynyń otany sanalatyn Japon ádebıeti biz úshin qyzyqty hám jumbaq bolyp keledi. Kúnshyǵys elinde qalam ustap júrgenderdiń ishinde qazir Harýkı Mýrakamıdiń esimi jıi atalady. Nobel syndy alpaýyt syılyqqa jylda usynylsa da, joly bolmaı kele jatqan Mýrakamı bizdiń oqyrmandarǵa bóten emes. Onyń «Norvegııa ormany», «Jaǵalaýdaǵy Kafka», «Komandordyń óltirilýi» sııaqty aty alysqa jetken shyǵarmalary dúnıejúzi oqyrmandary arasynda jaqsy baǵaǵa ıe boldy.
Bir sózben aıtqanda, Mýrakamıdiń ereksheligi – barlyq shyǵarmasyn birinshi jaqpen jazyp, ómirdegi keı isterdi qaz-qalpynda sýretteýi. Roman sııaqty úlken janrǵa nebári 29 jasynda qadam tastaǵan ol ár týyndysyn asa baıyppen, oımen oqyrmanǵa usyna bildi. Sol úshin de Mýrakamı shyǵarmalary qazirgi Japon ádebıetin shetel oqyrmandaryna jaqyndata alǵan kóp oqylymdy týyndylar sanatynda.
Onyń «Uıqy» atty áńgimesi tún boıy kóz shyrymyn almaıtyn áıel týraly. Áńgimeni oqı kele aldymen onyń ishki oılarymen tanysamyz, sodan keıin onyń qazirgi kúıge qalaı túskenin sezinemiz. Bul shyǵarmada áıel keıipkerdiń múlde uıyqtaı almaýy basty oqıǵa retinde sýretteledi. Meıli fantastıkalyq oqıǵa retinde bolsyn, oqyrman senýge májbúr. Tipti bolmasa ony basqa nárseniń sımvoly retinde túsindirýge de bolady. Al basty keıipkerdiń uıyqtaý múmkindigin joǵaltýyna sebep bolǵan oqıǵaǵa qatysty alýan túrli boljam jasaı alamyz. Kóz shyrymyn alaıyn dese, tóseginiń janynda qumyramen onyń aıaǵyna sý quıyp jatqan belgisiz qart kóz aldyna keledi. Bul oqıǵadan keıin áıeldiń minez-qulqy kenetten ózgeredi. Osy shyǵarmasynda Harýkı Mýrakamı basty keıipkerdiń áreketi arqyly qazirgi adamdar men biz ómir súrip jatqan qoǵamnyń arasyn baılanystyrady. Kútpegen múmkindikterdiń arqasynda úı sharýasyndaǵy áıel óziniń túngi ómirin beıtanys keńistik aıasynda ótkizedi. Bir qyzyǵy, kúndizgiden múldem ózgeshe álemde ol otbasy, ózi týraly oılarǵa batady, qala berdi ólimniń máni týraly da oı teńizine shomady.
Keıipker birde: «Bul meniń uıqysyz 17-shi túnim», deıdi. Uıqysyz kúıde qarańǵy sátti ótkizý úshin áıel jasóspirim kezinde jaqsy kóretin romanyn qaıta paraqtaıdy, anyqtap aıtqanda, ataqty «Anna Karenınany» oqyp, ózin jáne uıqysyz túnin aldaıdy. Tolstoıdyń tartymdy romany men tátti shokolad onyń ermegine aınalady. Mýrakamı bir suhbatynda: «Minsiz jazý degen bolmaıdy. Minsiz úmitsizdik degen bar», deıdi. Anyqtap oqysańyz, ol ár shyǵarmasyn minsiz jazýǵa umtylǵan syńaıly. Bizge oı salyp otyrǵan Harýkı Mýrakamıdiń bul áńgimesi qoǵamnyń sheginen shyǵý týraly sıýrrealıstik shyǵarma. Áńgimedegi on jeti tún uıyqtamaý kórinisi biz biletin ádettegi uıqysyzdyqqa uqsamaıdy, óıtkeni onyń (keıipkerdiń) oıy únemi oıaý. Ol kúıeýimen jáne ulymen birge turady. Kúndelikti jumysyn durys isteıdi. Tipti uıqysyzdyǵy úshin dárigerge de tekserilýden bas tartady. Osy arqyly avtordyń keıipker áıeldi uıqysyzdyqqa dýshar etýi arqyly qoǵamnyń oıaý bolýyn aıtqysy kelgenin anyq túsinemiz.
«Uıqyda» oqıǵalar bir túnde qaıtalandy. Keıipker qorqynyshty tús kóredi, qaıta oıanady, biraq sal bolǵandaı ári-beri júre almaı qalady. Oqıǵa odan ári onyń qoǵamnan, otbasynan, dostarynan bólinýine jáne ózine tolyq kóńil bólýine jalǵasady. Kórkem shyǵarmada sóz, sóılemderdi ornymen qoldaný, tilge jeńil hám qarapaıym jazý da jazýshy úshin sheberliktiń bir túri. Bul qasıet Mýrakamıde jıi kezdesedi. Meıli onyń «Norvegııa ormanyn» oqyńyz, ár jazǵanyn jer betiniń árbir oqyrmany ońaı túsine alady. Sheberlik týraly jazýshy Ǵabıden Mustafın: «Sheberlik – sózdiń ornyn tabýda, mólsherin bilýde. Muny bilgenniń ár sózi altyn. Jalǵanda ne tereń? Sóz tereń, ne sulý? Sóz sulý. Ne ótkir? Sóz ótkir. Onyń bul qasıetterin adam adam bolǵaly beri paıdalanyp keledi. Áli kúnge eshkim shegine jete alǵan joq. Demek ár jazýshy óz tusynda ózindik sóz ónerin kórsetýine ábden bolady. Kórsete almasa, kiná ózinde», dep jazady. Shynynda sózden ótkir eshteńe joq ekeni ras. Shekspır de, Gıýgo men Dıkkens te, Tolstoı men Dostoevskıı, ózimizdiń Abaı men Áýezov te ózderi ómir súrgen qoǵamnyń bet-beınesin sózdiń ótkirligimen salmaqtap otyrǵan. Mýrakamı shyǵarmashylyǵyndaǵy tereń oılylyq álem oqyrmandarynyń nazarynan tys qalǵan joq. Biz sóz etip otyrǵan «Uıqy» shyǵarmasy Mýrakamı qalamynyń óz tusyn, qoǵamyn shaǵyn ǵana epızodtarmen sýrettegeni shyndyq. Mýrakamıdiń qalamy búkil ómir boıy adam, qoǵam, mahabbat jáne izgilik taqyrybynda sóz qozǵaǵany anyq baıqalady. Onyń umtylysy Tolstoıdy da, óz jerlesi Kobo Abeni de qaıtalamaıdy. Onyń oqyrmandarynyń kóbi AQSh terrıtorııasynda ekenin aıtylady. Demek Mýrakamı shyǵarmashylyǵy Batysta áldeqashan tanylyp úlgergen minsiz týyndylar bolmaq. Sol úshin de Mýrakamı dáýiri oqyrman úmitin selge ketirmeıtin, ne jazsa da shynaıy jazatyn qasıeti arqyly qoǵamǵa tushymdy jaýap bere alatyn oıdyń álemi. «Uıqydaǵy» uıqysyz áıel aınalamyzda bolyp jatqan ártúrli qozǵalystyń beınesi, Japon qoǵamynyń búgingi hali deýge de tıispiz. Shyǵarma ózeginde áıel – qoǵam, áıel – sóz, áıel – muń men qasiret, áıel úmit bolyp jalǵasa beredi. Endeshe, siz osy týyndydaǵy keıipkerdiń kóz ilmeýin biz ómir súrgen qoǵamnyń, oıdyń, sananyń, qala berdi qııal men qalamnyń kóz ilmeýi dep oılaı berińiz.