Salyq salý ádiletti bolýy kerek

Osy sharýashylyqtardan 2020 jyly memlekettik jáne jergilikti bıýdjetterge barlyǵy 12,8 mlrd teńge salyq túsken. Al 2021 jyldyń 8 aıyn­­­­da 11,6 mlrd teńge salyq alynǵan. Árı­ne, kóp sııaqty kóringenimen, bul tó­le­ný­ge tıisti salyqtyń 30 paıyzy ǵana. Ony kóp adam bile bermeıdi. Salyq kodeksiniń 700-baby boıynsha aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshiler men aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteri arnaýly salyq rejimin qoldanyp, bıýdjetke tólenýge tıisti korporatıvtik tabys salyǵy men jeke tabys salyǵyn (tólem kózinen ustap qalatyn salyqtardan basqa), áleýmettik salyqty, múlik salyǵy men kólik quraly salyǵy somasyn 70 paıyzǵa azaıtýǵa quqyly. Demek, munyń bári tólenýge tıisti salyqtyń 30 paıy­­­­­­zy ǵana. Bul aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshilerdi qoldaý úshin jasalǵan tıimdi shara bolatyn. Sonyń nátıjesinde kóptegen kásiporyndar jaqsy damyp, búgingi tańda keıbiriniń aınalymy mıllıardtaǵan dollar kóle­mine jetip otyr.

«El teńeldi, tól keneldi» degendeı, endi aýqat­tanǵan kásiporyndardan salyq nege to­lyq alynbasqa? Olardyń múmkinshiligi sa­lyq­ty tolyq tóleýge jetti ǵoı. Mysaly, «Zenchenko ı K» kommandıttik seriktestigi sııaq­ty aýyl sharýashylyǵy kásiporyndary qazir óte baı. Olardyń salyqty osy kúnge deıin je­ńil­dikpen tóleıtini ádiletsiz. Ataq­ty «Shóldiń aq kúni» fılmindegi kedenshiniń «za derjavý obıdno» degen sózi oıǵa oralady. Eger elimizdiń qýatty kólemge jetken aýyl sharýashylyǵy kásiporyndary salyqty 100 paıyz tólese, memlekettik jáne jergilikti bıýd­jetterdiń múmkindigin arttyra túspes pe edi?

Memlekettik salyq komıteti qarjy aınalymy kenerine kelgen kásiporyn­da­rdan salyqty tolyq kóle­minde alyp tursa, eldiń bir jyrtyǵyn jamaýǵa jetpes pe edi? Tipti bul salyq memleketke asa qajetti bolmasa, jergilikti jer­de tegis qaldyrylyp, aýdan­ishi­lik jáne aýyl­­dar arasyndaǵy joldar­dy jón­deýge nemese jańadan salýǵa jum­sal­sa, aımaq ekonomıkasyn sep edi ǵoı. «Arnaýly salyqtyq rejim» degenniń ózi belgili bir ýaqytqa beriletin tártip bolatyn. Biraq bul biz­diń jaǵdaıda shek­teýsiz ýaqytqa aınalyp bara jat­qan­daı. Osyǵan tıisti organdardyń kó­ńil aýdaratyn kezi jetti. Salyqty durys alý – memlekettegi ádilettiktiń bir belgisi. Eger qýatty kásiporyndar tıis­ti salyqtyń 30 paıy­zyn ǵana tóleı bere­tin bolsa, oǵan halyq ta narazy bolary sózsiz.

Shamadan tys baıyp bara jat­qandardy salyq tóleýdiń arnaýly rejiminen shyǵaratyn kez jetken sııaqty. Al «kórmes – túıeni de  kórmes» dep salyq oryndary qarap otyra beretin bolsa, ádilettilik bolmaıdy.