Ańdamaı sóıleý abyroı ákelmeıdi

Búgingi maqalaǵa tuzdyq bolǵan máselege oralsaq. Aldaǵy 31 qazanda Uly­brıtanııanyń Glazgo qalasynda jahan­dyq jylynýǵa jol bermeýge ar­nalǵan COP26 sammıti bastalady. Atalǵan is-shara búkil álem úshin ma­­ńyz­dy. О́ıtkeni jıyn barysynda jer-jahandy budan ári jylynýdan saq­taý máselesi talqylanbaq. Sam­mıt qory­tyndysy boıynsha ózekti kelisim­der jasalady dep kútilip otyr. Bylaısha aıtqanda, shartarapty mekendegen 7 mıllıard adamnyń taǵdyry sheshiletin sát.

Osyndaı mańyzdy jıynǵa Birikken koroldiktiń hanshaıymy II Elızaveta da qatyspaq. Taıaýda ol Kardıffke baryp, Ýels parlamentiniń alǵashqy sessııasyn ashyp bergen edi. Osy shara kezinde hanshaıymnyń Ýels parlamentiniń tóraǵasy Elın Djons jáne Kornýoll gersogınıasy ári kelini Kamıllamen áńgimelesip turǵan sáti vıdeoǵa jazylyp qaldy.

О́zara áńgime barysynda II Elızaveta COP26 sammıtine kelmeıtin memleket basshylaryn synǵa aldy. «COP týraly jıi estip jatyrmyn... Biraq kimniń keletinin áli bilmeımin. Habarym joq. Kelmeıtinderdi ǵana bilemiz. Olar bósip, biraq áreket etpeıtini ashýymdy keltiredi», dedi hanshaıym.

Hanshaıymnyń sózin parlament tóraǵasy da qostady. «Durys aıtasyz, búgin tańerteń teledıdardan neme­re­­ńiz­diń (hanzada Ýılıamdy) ǵarysh­qa barýdyń qajeti joq, Jerdi qutqarýy­myz kerek ekenin aıtqanyn kórdim. Munyń ýaqyty keldi», dedi Elın hanym.

Aıta keterligi, birneshe kún buryn hanzada Ýılıam BBC arnasyna bergen suhbatynda ǵaryshqa kommersııalyq saparǵa shyǵýdy synǵa alǵan-tuǵyn. Onyń aıtýynsha, klımattyń ózgerýi búkil adamzatty alańdatýy tıis másele. Osy oraıda, hanzada ǵaryshqa qumar­týdyń ornyna jerdi aman alyp qalýdyń ózektiligine toqtaldy.

«Bizge búkil áreketimizdi ǵaryshqa saparǵa shyǵýǵa emes, planetamyzdy saqtap qalýǵa jumyldyratyn naǵyz aqyl­dylar kerek. Eger muqııat bolmasaq, balalarymyzdyń bolasha­ǵyna balta shabamyz», dedi hanzada Ýılıam.

Jalpy, II Elızaveta kameranyń qosýly ekenin umytyp ketken birinshi kóshbasshy emes. Saıasat sahnasynda buǵan deıin de talaı qyzyqty oqıǵa kezikken. Solardyń biri – AQSh-tyń burynǵy prezıdenti Ronald Reıgan. Amerıkalyqtar tarıhynda «Reıgan dáýiri» atanǵan kezeńde Aq úıdi múltiksiz basqarǵan saıasatkerdiń ara-tura erkinsip, ázildeıtin kezi bolǵan. Ásirese, onyń 1984 jylǵy radıo arqyly halyqqa joldaýy erekshe este qalǵan. Joldaýdyń mátinin oqymas buryn Ronald myrza óz-ózin daıyndaý úshin «Qurmetti amerıkalyqtar, búgin Reseıdi máńgilikke zańsyz dep taný týraly zańǵa qol qoıǵanymdy qýanyshpen habarlaımyn. Bombalaý 5 mınýttan keıin bastalady», deıdi.

Prezıdent mıkrofonnyń qosýly, dybys jazylyp jatqanynan habarsyz bolǵan. Ras, joldaýda bul sózder aıtylǵan joq. Biraq sensasııa izdegen jýrnalıster qarap jatsyn ba?! Kóp uzamaı-aq onyń ázili kópshilikke tarap ketti.

«Qyrǵı-qabaq soǵystyń» qyzyp turǵan kezi. KSRO tarapy bitispes «qarsy­lasynyń» mundaı sózine jymı­maǵany anyq. Bir qyzyǵy, Reıgannyń sózin sáýegeılikke teńesek artyq aıtqan­dyq emes. Dál osy Ronald myrzanyń kezinde «qyrǵı-qabaq soǵys» aıaqtaldy. Ol prezıdenttikten ketkennen keıin kóp uzamaı-aq qylyshyn súıretken qyzyl úkimet kelmeske ketti.

AQSh prezıdentterine qatysty qy­zyq oqıǵa munymen bitpeıdi. 2011 jyly sol kezdegi Aq úı basshysy Barak Oba­ma G20 sammıtinde fransııalyq áriptesi Nıkola Sarkozımen sóıle­sip qalady. Memleketter basshylary mıkrofonnyń óshirilmegeninen beıhabar bolsa kerek, attyń basyn jiberip, áńgime ózegi Izraıldiń sol kezdegi premer-mınıstri Benıamın Netanıahýǵa aýysady. «Men oǵan shydaı almaımyn. Ol ótirikshi», deıdi Sarkozı. Oǵan jaýap bergen Obama áriptesiniń sózine kelisedi. «Iá, odan sharshap kettińiz. Biraq men she? Onymen kún saıyn jumys isteýime týra keledi», dep jaýap beredi Aq úı basshysy.

Aq úıdiń taǵy bir basshysy Djordj Býshtyń da ózara áńgimesi jýrna­lıster nazaryna talaı márte ilik­ken. Máselen, ol 2006 jyly G8 sam­mı­tinde Ulybrıtanııanyń sol kezdegi premer-mınıstri Tonı Blermen til­desedi. Býshtyń aǵylshyn áriptesine jas­tardyń stılinde «Ioý, Bler» dep aman­dasýy sol kezde qyzý talqyǵa túsken edi.

Sondaı-aq Bler men Býsh Taıaý Shyǵys shıelenisin de talqylady. Áń­gime barysynda Aq úı basshysy túıin­niń sheshimi Sırııanyń «Hezbollaǵa» qoldaýyn toqtatý dep esepteıtinin jetkizedi.

«Ańdamaı sóılegen aýyrmaı óle­di» degen halyq danalyǵy ulybrı­ta­nııa­lyq saıasatker Gordon Braýnǵa arnap aıtylǵandaı. 2010 jyly Birik­ken koroldikte parlamenttik saılaý ótti. Saıası doda kezinde premer-mınıstrlikke Ulybrıtanııanyń sol kezdegi premer-mınıstri Gordon Braýn men Konservatıvtar ókili Devıd Kemeron talasyp jatqan-dy.

Gordon myrzanyń ózin qoldaýshy­lar­dyń birimen kezdesýi saıası karerasyna núkte qoıdy desek artyq aıtqan­dyq emes. Onsyz da saılaýaldy naýqanyn álsiz júrgizgen ol báse­keden bir apta buryn elektorattarmen kezdesý kezinde 66 jastaǵy zeınetker Djıllıan Daffı premer-mınıstrge birneshe suraq qoıyp, ábden zyǵyrdanyn qaınatady.

Búkil kamera qosylyp turǵanda zeınetkerge sypaıy jaýap bergen Gordon Braýn kóligine mingennen keıin qasyndaǵylarǵa yzasyn jasyrmaıdy. «О́te nashar. Meni eshqashan mundaı áıelge jaqyndatpaý kerek edi. Bul kimniń oılap tapqany? Aqylǵa qonymsyz. Ol qyrsyq qatyn eken», deıdi Braýn. Bul sózi úshin Gordon myrza kóp uzamaı-aq ke­shirim surady. Biraq bári kesh edi. Daýys berý qorytyndysy boıynsha Kon­ser­vatıvter partııasy jeńiske jetip, Braýn oryntaǵynan aıryldy. Osydan keıin ol qaıtadan saıasat sahnasyna shyqqan joq.

Braýnnan keıin Ulybrıtanııa premer-mınıstri atanǵan Devıd Keme­ron da yńǵaısyz jaǵdaıda qalǵany bar. Hanshaıym II Elızavetamen kezdesý kezinde ol Nıgerııa men Aýǵanstandy eń jemqor elder dep ataıdy. Álbette, aty atalǵan memleketter buǵan qýanbaǵany anyq. Patshaıym da kezdesý barysynda Qytaı delegasııasyn synǵa alyp, Beıjińnen kelgen sheneýnikterdi dóreki dep esepteıtinin jetkizdi.

2019 jyly NATO sammıtinde Kanada premer-mınıstri Djastın Tıýrdo, Fransııa prezıdenti Emmanýel Makron, Ulybrıtanııa premer-mınıstri Borıs Djonson ózara áńgimelesip, AQSh-tyń sol kezdegi prezıdenti Donald Trampty ósektegen sáti vıdeoǵa túsip qalǵan-dy. Atalǵan memleketterdiń basshylary AQSh prezıdentiniń keshigip júretinin sóz etedi.