AITV-ǵa testileý qyzmetindegi ınnovasııa

– Asylhan Tórehanuly, AITV juqtyrǵan adam bul keselden qulan-taza aıyq­paı­tynyn biledi, alaıda kele­shek­te ony tolyǵymen joıý múm­kin be?

– Qazaqstanda AITV-ınfek­sııasynyń epıdemııasy búgin­gi tańda shoǵyrlanǵan satyda tur jáne elimizde aýrý­dyń ta­ralýyn shyn máninde toq­ta­tý­ǵa naqty múmkindik bar. Bul úshin dárigerlerdiń qolynda eki tıim­di qural bar. Birinshisi – antı­retrovırýstyq preparattar, olar organızmdegi vırýs­tyń kóbeıýin tolyǵymen basady (biraq odan qutylmaıdy). Ekinshisi – zerthanalyq dıagnos­tıka, bul AITV ınfeksııasyn ýaqtyly anyqtap qana qoımaı, qol­danylatyn emdeý syzbalary vı­rýstyń belsendiligin tıim­di túrde tejeıtinine kóz jet­kizýge múmkindik beredi. Osy qu­ral­dar­dy qoldana otyryp, elimiz epı­demııany toqtatýǵa kepildik bere­tin úsh mańyzdy qadamdy oryn­daýy kerek. Birinshi qa­dam – elde turatyn, AITV-men ómir súretin adamdardyń (AО́A) kem degende 95 paıyzyn anyqtaý qajet. Ekinshisi – AО́A-dyń kem degende 95 pa­ıyzyna antıretrovırýstyq preparattar berý. Dári-dármekterdi durys qabyldaǵan naýqas óz densaýlyǵyn qorǵap, saqtap, basqalarǵa qaýipti juqpaly adam bolýdy toqtatady jáne aýrýdyń taralýyn tejeıdi.

О́kinishke qaraı, pasıent­ter­diń emdeý kestesin saqta­maı­tyn­dyqtan nemese vırýstyń mýtasııasynyń nátıjesinde dári-dármekterdiń tıimdiligi aıtar­lyqtaı tómendeýi múm­kin. Sondyqtan úshinshi qa­dam­­dy oryndaý mańyzdy – antı­re­­trovırýstyq terapııany qabyl­da­ǵan pasıentterdiń 95 paıyzynda vırýstyń belsendiligi tolyǵymen basylǵanyna kóz jetkizý. Bul úshin dárigerler pa­sıentterin sandyq PTR ana­lızi­men únemi tekserip otyrýy kerek jáne olardyń qanyndaǵy vırýstyq bólshekterdiń sany anyqtalmaıtyn deńgeıde qala­ty­nyna kóz jetkizýi kerek.

– Bul úshin, árıne, dıag­nos­tıkalyq jabdyq qajet. Ja­qynda aımaqtyq JITS orta­lyq­tarynda onyń eń ozyq túri paıda boldy. Ol qandaı jabdyq?

–JITS-pen, týberkýlez­ben jáne bezgekpen kúre­sý­ge arnalǵan Jahandyq qor­dyń qarjylyq kómeginiń arqa­syn­­da biz ońtústikkoreıalyq BioneerCorporation kom­pa­nııa­sy­­nyń avtomat­tan­dy­rylǵan PTR jabdyǵyna ıe boldyq. Bul jab­dyq Dúnıe­jú­zilik densaýlyq saq­taý uıymy­nyń zamanaýı klınıkalyq stan­­darttaryn saq­taı otyryp, pa­sıent­ter­diń den­saý­lyǵyn ba­qy­laýǵa múm­kin­dik beredi. Qa­zirgi tańda naý­qas­ta­rymyzdyń densaýlyǵyn saqtaý úshin óte mańyzdy.

Eger buryn «100 ml/kó­shir­meden kem» nemese tipti «500 ml/kóshirmeden kem» degen sııaq­ty tolyq anyqtalmaǵan nátıjeni alyp júrgen pasıentter qoldanylatyn dári­lik pre­pa­rattardyń vırýs­tyq bel­sen­diligin tolyq báseń­de­te­ti­nine senimdi bola almasa, endi «AITV RNQ anyqtalmady» degen nátı­je­ni alǵannan keıin olar óz densaýlyǵy men jaqyndarynyń qaýipsizdigi úshin alańdamaı, tynysh ómir súrýi múmkin.

Zertteýlerdiń sapasyn qam­ta­masyz etý maqsatynda zert­hanalardy únemi jańǵyr­typ otyramyz. Dástúrli ımmýno­fer­ment­ti taldaýǵa (IFT) arnalǵan jartylaı avtomatty jabdyqtyń ornyna JITS ortalyqtaryna álemge áıgili óndirýshiler – OrthoClinicalDiagnostics, Ab­bott­­Laboratories, Siemens jáne Roche zamanaýı, to­lyq avto­mat­tan­dyrylǵan IHLT jabdyǵy (ımmýno­he­mı­lıý­mı­nıs­sent­tik tal­­daý) keledi.

Robottandyrylǵan stansalardy paıdalaný qate nátı­je­ler­diń paıda bolý qaýpin azaıtyp qana qoımaı, zerthanalarǵa halyqtyń AITV ınfeksııasyna testileýge degen ósip kele jat­qan qajettilikterin jeńýge múm­kindik beredi. Sonymen qa­tar zerthanalyq aqparattyq júıelerdi praktıkaǵa engizý arqyly taldaýlardyń nátı­jeleri zerthanashy dáriger­diń tekserýinen keıin dereý klıent­ter­diń aqparattyq júıe­lerine – emhanalarǵa, perzent­ha­na­larǵa, JITS ortalyqtaryna tekserý úshin kún saıyn qan jiberetin jeke medısınalyq uıymdarǵa jiberiledi.

– Osylaı aımaqtyq JITS ortalyqtary zert­ha­na­­larynyń tehno­lo­gııalyq par­kin jańǵyrtý zertteý nátı­je­leriniń absolıýttik senim­di­li­g­ine kepildik bere ala ma?

– Bul úshin is-sharalardyń tutas keshenin qabyldaý qajet. Mysaly, zertteýlerdiń sapasyn turaqty baqylaýdy júzege asyrý jáne sapany syrtqy baǵalaý baǵdarlamalaryna (SSB) qatysa otyryp, óz nátıjelerin táýelsiz saraptamalyq zerthanalarmen júıeli túrde salystyryp otyrý kerek.

Búginde JITS orta­lyq­ta­rynyń barlyq zerthanasy min­det­ti túrde kúndelikti ishki sapa­ny baqylaýdy oryndaıdy jáne ártúrli halyqaralyq SSB baǵdarlamalaryna qatysady, sondaı-aq olar oryndaıtyn IFT, IHLT jáne PTR zert­teý­le­rine sáıkestik sertıfıkattaryna ıe.

Qabyldanyp jatqan is-shara­lar­dyń qısyndy jalǵa­sy JITS ortalyqtary zerthanalarynyń ISO 15 189 halyqaralyq standarty boıynsha akkredıtteý týraly sertıfıkattar alýy. Búgingi tańda 5 zerthananyń osyndaı sertıfıkaty bar, qalǵany akkredıtteýge belsendi daıyndyq júrgizip otyr.

Áńgimelesken

Aınash ESALY,

«Egemen Qazaqstan»