Qazirdiń ózinde álem ekonomıkasy qalpyna kelip jatyr degendi estımiz. Degenmen jahan ekonomıkasyn kibirtiktetip turǵan táýekelder áli de bar. Osynyń bárin eskere otyryp, Ekonomıkany qoldanbaly zertteý ortalyǵy (AERC) kezekti makroekonomıkalyq boljamyn jarııa etken.
Ortalyq ekonomısteriniń qısynyna súıener bolsaq, ınflıasııa úrdisine damyǵan elder de, damýshy elder de tap boldy. Keıinge qaldyrylǵan suranysqa baılanysty óndirýshiler barlyq bırjalyq taýar baǵasyn kóterip jiberdi.
«Jyl basynan energetıkalyq taýarlar 1,7 ese, aýyl sharýashylyq taýarlary – 11, metall 17 paıyzǵa qymbattady. Qazanda Brent munaıy barreline 86 dollarǵa jetip (úsh jyldan beri alǵash ret – red), Eýropada gaz baǵasy 3 ese sharyqtady» dep jazady ortalyq. Álemde bolyp jatqan mundaı ózgerister bizge de salqynyn tıgizbeı qoımaıdy. Soǵan qaramastan AERC 2022 jyly Qazaqstanda ekonomıkalyq ósim 4 paıyz deńgeıinde bolady dep boljaıdy. Al bıyl IJО́ kórsetkishi 3,7 paıyzǵa óspek.
«2021 jyly Brent munaıynyń ortasha baǵasy barreline 68,6 dollar, 2022 jyly – 66 dollar bolady. Bıyl saýda seriktes elderdiń ekonomıkasy – 5,3 paıyzǵa, keler jyly 4,3 paıyzǵa joǵarylaıdy. Qazaqstan bıyl munaı jáne gaz kondensaty óndirisin 86 mln tonna deńgeıinde aıaqtasa, 2022 jyly 86,5 mln tonnaǵa jetkizbek. Munaı baǵasy 68,6 dollar bolǵan jaǵdaıda dollar kýrsy (USD/KZT) 426,3 teńge bolady. 2022 jyly kýrs 430,4 teńgege jetpek» dep habarlaıdy ortalyq.
2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha ortasha jyldyq tutynýshylyq ınflıasııa 7,8 paıyz deńgeıine turaqtamaq. Alaıda 2022 jyly bul kórsetkish 6,5 paıyzǵa deıin tómendeýi múmkin. Bul birinshi kezekte ınflıasııany tejeý úshin qazir qolǵa alynyp jatqan sharalarǵa baılanysty. Sonyń ózinde 2022 jyly ınflıasııa deńgeıi Ulttyq banktiń maqsatty dáliziniń joǵarǵy sheginen sál asýy yqtımal.
Sonymen qatar búkil álem boıynsha bastapqy shıkizat qunynyń ósýin eskere otyryp zertteýshiler ónerkásiptik ınflıasııa da joǵary bolady dep kútedi. О́nerkásip ónimderin óndirýshilerdiń baǵa ındeksi 136,5 paıyz dep boljanady. Biraq 2022 jyly munyń da beti qaıtýy múmkin.
«Tutynýshylyq jáne ónerkásiptik ınflıasııa baǵalaryn esepke ala otyryp IJО́ deflıatory bıyl – 17,8, kelesi jyly 14,3 paıyz bolýy múmkin. Tutynýshylyq suranys, eksport pen ımport, negizgi kapıtaldy qalyptastyrý kórsetkishterin eskere otyryp Qazaqstannyń realdy IJО́-si 2021 jyly 3,7 paıyzdy quraıdy. Bul shilde aıyndaǵy baǵalaýdan (3,8 paıyz) áldeqaıda tómen. 2022 jyly IJО́-niń ósý qarqyny 4 paıyzǵa kóbeıedi dep boljaımyz» deıdi ekonomıster.
Ortalyq sonymen qatar salyq túsimine de nazar aýdarǵan. Olardyń esepteýinshe, 2021 jyly salyq túsimderiniń kólemi 9,81 trln teńgege jetpek. Eger shynymen osy mejege jetse, onda bul 2020 jylǵydan 14,6 paıyzǵa artyq kórsetkish bolmaq.
«2021 jyly korporatıvti tabys salyǵynyń túsimi 2,07 trln teńgeni quraıdy. Ekonomıkanyń negizgi sektoryndaǵy óndiris kólemine jasalǵan boljamdy qaıta qaraı otyryp, shildedegi (2,09 trln teńge) boljam ózgerdi. 2022 jyly KTS 2,08 trln teńgege kóbeımek. Jeke tabys salyǵynyń kólemi – 1,01 trln teńge, 2022 jyly 1,03 trln teńge bolady dep boljanady. Qosymsha qun salyǵy 2,78 trln teńge deńgeıinde boljanyp otyr. Al 2022 jyly QQS túsimi ósimi 3,7 paıyzǵa jedeldep, 2,88 trln teńgege jetýi múmkin» dep jazady AERC.