Shymkent qalasynyń bilim ordalarynda 125 myńnan astam stýdent oqıdy. Búginde 8 joǵary jáne 38 arnaýly oqý ornynyń stýdentterin jataqhanamen tolyq qamtamasyz etý máselesi ózekti kúıinde qalyp otyr. Qalalyq ishki saıasat jáne jastar isteri jónindegi basqarmanyń málimetine qaraǵanda, megapolıske Túrkistan oblysynyń aýdandary men kórshiles óńirlerden shamamen 75 500 jas kelip oqıdy. Iаǵnı osynshama stýdent jataqhanamen qamtylýǵa tıis. Qala ákimdigi osy máseleni sheshýdiń tıimdi joldaryn qarastyryp, aýqymdy jumystardy qolǵa alyp otyr.
О́zekti ári ómirlik máni bar másele
Qaladaǵy 22 jataqhana 7 175 stýdentti qabyldaı alady. Bul degenińiz baspanaǵa muqtaj stýdentterdiń 9,5 paıyzy ǵana. Respýblıkalyq mártebe alǵan megapolıste búginde turǵyndar qatary da kóbeıip keledi. Turǵyn úı qurylysy qarqyndy júrgizilip jatqanymen, baspanaǵa suranys jaldamaly páter baǵasynyń joǵarylaýyna yqpal etýde. Suranystyń artýyna stýdentterdiń de úlesi bar. Jastardyń jataqhanaǵa suranysyn qanaǵattandyrý búgingi bıliktiń nazarynda. Esterińizde bolsa, Elbasy Nursultan Nazarbaev ilgeride «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty halyqqa úndeýinde memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda jataqhana qurylysyn qolǵa alýdy júktegen bolatyn. Stýdentter úıi qurylys arqyly iske qosylsa, onda ár stýdent úshin bir jylǵa 122 aılyq eseptik kórsetkish, al eger bul jataqhana qaıta jańǵyrtý arqyly iske qosylsa, onda 47 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde tólenedi. Bıyl aılyq eseptik kórsetkish mólsheri 2 917 teńge ekenin eskersek, jańa jataqhana salǵan ınvestor qabyldaǵan ár stýdenti úshin bıýdjetten 355 874 teńge alady. Ishki saıasat jáne jastar isteri jónindegi basqarmanyń málimeti boıynsha osyndaı mehanızm arqyly Shymkent qalasynda 2023 jyldyń sońyna deıin 4 myńnan astam stýdentti ornalastyrýǵa arnalǵan 11 jataqhana paıdalanýǵa beriledi dep josparlanǵan. Naqtyraq aıtsaq, bıyl 1 474 oryndy 4 jataqhana paıdalanýǵa berilmek. Sonyń ishinde 1 100 stýdentti qabyldaı alatyn 3 jataqhana qyrkúıek aıynda ashyldy. Al M.Áýezov atyndaǵy OQÝ-dyń 374 oryndy jataqhanasy jeltoqsan aıynda paıdalanýǵa berilmek. Stýdent úshin baspana ǵana emes, úlken qala tirshiligine beıimdelýine járdem beretin jataqhanada ǵylymı zertteý jumystary boıynsha úıirmeler, shyǵarmashylyq ortalyqtar men sport seksııalary jumys isteıdi. Iаǵnı jataqhanalarda shákirttiń sapaly bilim alýyna qolaıly jaǵdaıdyń jasalýy basty talap desek te bolady. Bul oraıda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń 3-otyrysynda: «Jataqhana – óte ózekti ári ómirlik máni bar másele», deı kele, stýdentterdiń turýyna qaýipsiz ári jaıly ortalyqtar qurylýy tıistigin aıtty. «Qos dıplomdy baǵdarlamalardy, stýdentterdiń, joǵary oqý oryndarynyń oqytýshy-professorlyq quramynyń ishki jáne syrtqy akademııalyq utqyrlyǵynyń túrli formasyn damytý qajet. Qazaqstandyq ýnıversıtetterdiń bazasynda sheteldik jetekshi joǵary oqý oryndarynyń kampýstaryn ashý kerek. 10 ýnıversıtette akademııalyq basymdyq dep atalatyn stýdentterdiń turýyna qaýipsiz ári jaıly ortalyqtar qurylýǵa tıis», dedi Memleket basshysy. Sondaı-aq Prezıdent aldaǵy 5 jyldyń ishinde keminde 90 myń oryndyq jataqhana salynýy tıistigin basa aıtty. Osy oraıda Shymkent qalasynyń ishki saıasat jáne jastar isteri jónindegi basqarmasy úshinshi megapolıste 2022 jyly 900 oryndy 2 jataqhanany, al 2023 jyly 1 650 oryndy taǵy 5 jataqhanany paıdalanýǵa berý josparlanǵanyn málim etip otyr.
Jýyrda jyl basynan bergi 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha qala ákimi Murat Áıtenovke esep bergen basqarma basshysynyń mindetin atqarýshy M.Shotanov 5 baǵyt boıynsha atqarylǵan jumystyń bir baǵyty jastar saıasaty ekenin aıtyp ótti. Shymkentte qazir 14-29 aralyǵyndaǵy 239 986 jas bar, búginde olar qala halqynyń 22,3%-yn quraıdy. Esepti kezeń boıynsha 10 215 jas jumyspen qamtylǵan. Onyń ishinde ýaqytsha jumysqa – 4 362, bos jumys oryndaryna – 3 315, jappaı kásipkerlikti damytýǵa – 1 132, kásiptik oqýǵa – 1 094, memlekettik baǵdarlamalar sheńberinde – 214, «Jol kartasy» aıasynda 98 jas býyn jumysqa joldanǵan. Al jumys isteý men izdenýge nıeti joq, ıaǵnı NEET sanatyndaǵy jastar 7,3 (16 207) paıyzdy quraıdy. Jyl sońyna deıin bul kórsetkishti tómendetý úshin 1 332 jaspen jumys júrgizý kózdelip otyr. Sondaı-aq M.Shotanov volonterlikti qoldaý maqsatynda Meyirim.kz elektrondyq qaıyrymdylyq portaly iske qosylǵanyn, qazir onda 31 qaıyrymdylyq qory, 19 zańdy tulǵa, 4 áleýmettik dúken, 73 erikti tirkelgenin atap ótti. Portal arqyly 3 773 muqtaj otbasyna kómek kórsetilgen. Qaladaǵy volonterlik uıymdar áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylar men qarııalarǵa 7 myńǵa jýyq azyq-túlik sebetin taratqan.
Shattyq syılaǵan «Shańyraq»
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, megapolıste kezekte turǵan adamdardyń baspana máselesin sheshý baǵytynda da aýqymdy jumys atqarylýda. Prezıdent Joldaýynda óz betinshe baspana máselesin sheshýge tabysy jetpeıtin azamattarǵa tıimdi áleýmettik kómek kórsetiletini aıtylǵan bolatyn. Bul oraıda ótken jyldan bastap «5-10-25» baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Oǵan 390 mlrd teńge bólindi. «Shańyraq» jeńildetilgen nesıelik baǵdarlama boıynsha Turan shaǵyn aýdanynda ornalasqan 7 turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. «Turan shaǵyn aýdanynda shamamen 1,2 mln sharshy metrdi quraıtyn 15 300 páterli 319 kópqabatty turǵyn úıdiń qurylysy josparlanǵan. Búgingi tańda bıýdjet esebinen 88 úıdiń qurylysy júrgizilip, onyń ishinde «Shańyraq» baǵytynyń qatysýshylaryn 27 turǵyn úıge qonystandyrý kezeń-kezeńimen júzege asyrylýda. «7-20-25» nesıelik baǵdarlamasy boıynsha 29 turǵyn úıdiń qurylysy bıyl aıaqtalmaq. Nesıelik baǵyttaǵy taǵy 50 turǵyn úıdiń jobalaý-smetalyq qujattamasy ázirlenýde. Olardyń qurylys jumystary keler jyly bastalady. Bul kórsetkishter aldaǵy ýaqytta azamattardyń baspana máselesiniń sheshilýine úlken yqpal etpek», dedi qala ákiminiń orynbasary M.Aımanbetov páterlerdiń ıelerine kilt tabystalǵan saltanatty sharada.
Bıyl qala ákimdigi tarapynan baspanaǵa muqtaj azamattarǵa qoldaý retinde turǵyn úı sertıfıkatyna 500 mln teńge bólindi. Ipotekalyq turǵyn úı qaryzy boıynsha bastapqy jarnanyń bir bóligin jabý úshin qaıtarymsyz negizde ár azamatqa mıllıon teńgege deıin beriledi. Jańa qonys ıeleriniń 184-i de atalǵan sertıfıkatty alyp, baspanaly bolyp otyr. Mysaly, «Shańyraq» baǵdarlamasy arqyly kópten kútken baspanasyna qol jetkizgen Bahytkúl Nurmetova – eki balany asyrap otyrǵan jalǵyzbasty ana. Osydan birneshe jyl buryn turǵyn úı kezegine memlekettik qyzmetker sanatymen tirkelgen eken. Al úsh balanyń anasy Jadyra Erjigitova tolyq emes otbasy retinde osydan 5 jyldaı ýaqyt buryn turǵyn úı kezegine tirkelgen. Búginde nesıelik baspanaǵa qol jetkizgen ananyń qýanyshynda shek joq. Sebebi buryn páter jaldap tursa, endi onyń óz shańyraǵy bar. «Shańyraq baǵdarlamasyna qatysyp, baspanaly boldym. Buryn páter jaǵalap júrýshi edim, endi 3 bólmeli úıli bolyp otyrmyn. Qazir memleket tarapynan baspanaǵa muqtaj azamattarǵa barynsha qoldaý kórsetilýde. Aı saıynǵy páteraqydan qutyldym. Endi óz páterim úshin jumys isteımin», deıdi J.Erjigitova.
Shymkent qalasy qurylys basqar-masy turǵyn úı qurylysy bóliminiń basshysy Shýhratjan Mýhtarov búginde «Shańyraq» baǵdarlamasymen salynǵan 1 728 páter boıynsha abattandyrý, ınfraqurylymdyq ınjenerlik kommýnaldyq júıelerdi iske qosý jumystary júrgizilip jatqanyn aıtady. Iаǵnı baǵdarlamanyń «Shańyraq «5-10-20» baǵyty boıynsha jyl sońyna deıin 1 728 azamat baspana ıesi atanady. Jalpy, Prezıdent tapsyrmasyn oryndaý baǵytynda qalada júıeli jumystar atqarylyp, jyl basynan beri túrli memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy aıasynda 3 myńǵa jýyq otbasy baspanaly boldy. Qalalyq turǵyn úı basqarmasynyń basshysy Azamat Rysjanovtyń málimdeýinshe, 9 aıda 682 otbasy arendalyq pátermen qamtylǵan, endi jyl sońyna deıin 294 otbasyna baspana beriledi. Jyl basynan beri 730 otbasy nesıelik turǵyn úımen qamtylǵan. «Baspanaly bolǵandardyń ishinde 261 azamat turǵyn úı kezegine tirkelgen. Al «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha Shymkent qalasyndaǵy ekinshi deńgeıli bankter arqyly jyl basynan beri 1 362 azamat jańa úılerden páterdi nesıege rásimdep aldy», deıdi basqarma basshysy. Sondaı-aq qalada «Nurly jer» baǵdarlamasyn júzege asyrý maqsatynda turǵyn úılerge jóndeý jumystary júrgizilýde. Mysaly, Ál-Farabı aýdanynda 2011 jyldan bastap jalpy 87 kópqabatty turǵyn úı jóndelgen. Bıyl 22 kópqabatty turǵyn úıge kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizý úshin usynys berilse, 7 úıge qarjy bólinip, úılerdiń shatyry, syrtqy qasbeti men ınjenerlik júıeleri jóndelip jatyr. Aldaǵy ýaqytta 37 kópqabatty turǵyn úıge kúrdeli jóndeý jumysyn júrgizý maqsatynda turǵyndarmen kelisim hattamalary ázirlenýde. Sonymen qatar búginge deıin aýdan ákimdiginiń uıymdastyrýymen kópqabatty úılerde basqarýdyń jańa nysanyna kóshý boıynsha turǵyndarmen 500-den astam jınalys uıymdastyrylǵan. Nátıjesinde, 53 kópqabatty turǵyn úıde múlik ıeleriniń birlestigi qurylyp, qalalyq ádilet departamentinde tirkeldi. Sondaı-aq 295 turǵyn úıde jaı seriktestik quryldy. Aýdan aýmaǵynda kópqabatty turǵyn úılerdiń 53%-dan astamy jańa basqarý túrine ótti. Qosymsha múlik ıeleriniń birlestigin qurý boıynsha 33 kópqabatty turǵyn úıdiń kelisim hattamasy jınaqtalýda.
Qala ákimi Murat Áıtenovtiń aıtýyna qaraǵanda, bıyl Shymkent qalasynda turǵyn úılerdi modernızasııalaýǵa 1,3 mlrd teńge qarjy bólinip, 11 turǵyn úıge aǵymdaǵy, 25 úıge kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilgen. «Tozyǵy jetken úıler renovasııa baǵdarlamasy arqyly sheshimin tabady. Baǵdarlamanyń maqsaty – apattyq turǵyn úılerdiń artýyna jol bermeý jáne jańa qalalyq ortany qalyptastyrý. Ony iske asyrý kezinde jaıly turýǵa, demalýǵa jáne jumys isteýge beıimdelgen, aralas fýnksııasy bar qalalyq ortanyń jańa josparlaý qurylymyn qurý, energııalyq tıimdi kóppáterli turǵyn úılerdi salý, olardy paıdalaný shyǵyndaryn azaıtý, ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý, ınjenerlik ınfraqurylymdy jańartý jáne jańǵyrtý, qalanyń qazirgi zamanǵy sáýlettik kelbetin qalyptastyrý kózdelip otyr», deıdi qala ákimi. Sonymen qatar megapolıste áleýmettik nysandar qatary artýda. Bıyl qalada 202 orta bilim berý uıymdarynda 242 525 oqýshy bilim alýda. Búginde 9 mektep úsh aýysymda oqytýda, 4 mektep yńǵaılastyrylsa, mektebi joq 11 eldi meken bar. Al balabaqshamen qamtý 100 paıyz júzege asyrylǵan. Bul oraıda qala ákimi Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes aldaǵy 5 jylda 101 mektep salynatynyn aıtty. Jyl basynda 32 mekteptiń qurylysy bastalyp, onyń 24-i paıdalanýǵa berilgen. Onyń ishinde 20 mektep jekemenshik bolsa, 4 bilim uıymy bıýdjet esebinen salynǵan. «Júıeli jumystyń nátıjesinde qalada apatty mektep máselesi tolyǵymen sheshildi. Úsh aýysymdy mektepter sany 14-ten 9-ǵa, yńǵaılastyrylǵan mektepter sany 5-ten 4-ke kemidi, mektebi joq shaǵyn aýdandar 13-ten 11-ge, oqýshy tolymdylyǵy artqan mektepter sany 21-den 17-ge azaıatyn bolady. Jarqyn bolashaq úshin bilim oshaqtaryn joǵary dárejede jabdyqtaý men jaǵdaı jasaý basty mindetimiz», dedi M.Áıtenov.
Aýyz sýmen 2023 jyly tolyq qamtylady
Qala turǵyndarynyń aýylsharýashylyq ónimderine suranysyn qamtamasyz etý, baǵany turaqtandyrý da – jergilikti bıliktiń nazaryndaǵy basty máselelerdiń biri. Megapolıs damýynyń negizgi kórsetkishi 8 ólshemmen ólshenetin bolsa, sonyń biri – aýyl sharýashylyǵy salasy.
Shymkentte aýyl sharýashylyǵy óniminiń kólemi ótken jyly toǵyz aıda 27 mlrd teńge bolsa, bıyl sol ýaqyt aralyǵynda 34,1 mlrd teńgege jetti. О́sim 1,6 paıyzdy quraıdy. «2020-2025 jyldarǵa jospar qurdyq. Onda aýyl sharýashylyǵy ónimi kólemi 2020 jyly – 32 mlrd, 2021 jyly – 37 mlrd, 2022 jyly – 42 mlrd, 2023 jyly – 48 mlrd, 2024 jyly – 55 mlrd, 2025 jyly 62 mlrd teńge bolmaq. Bul nátıjege jetý maqsatynda búginde «Agroındýstrııalyq aımaq», «Bozaryq» tamaq ónerkásip ındýstrııalyq aımaǵyn qurý jumystary júrip jatyr», dedi M.Áıtenov «Ákim saǵaty» baǵdarlamasynda.
Úshinshi toqsan qorytyndysyna sáıkes Shymkentte aýyl sharýashylyǵy salasyna 3,6 mlrd teńge sýbsıdııa bólindi, 29,3 myń gektarǵa egistik egilip, odan 85,4 myń tonna ónim jınaldy. Qala aýmaǵyndaǵy 3,5 myńnan asa sharýa qojalyǵynda óndirilgen ónim ishki jáne syrtqy naryqta saýdaǵa shyqty. Jylyjaı, qarqyndy baý, mal bordaqylaý, mal jáne qus etin óńdeý boıynsha 25 ınvestısııalyq jobany iske qosý josparlanǵan. Búginde 15 joba iske qosylǵan. Qala ákimi keltirgen derekterge sáıkes jalpy óńirlik ónim kólemi 1 020 mlrd teńgege jetip, ekonomıkalyq ósim 105,2 paıyzdy quraǵan. О́nerkásip kólemi byltyrǵy tıisti kezeńmen salystyrǵanda 106,5 paıyzǵa artyp, 555,8 mlrd teńgege jetken. Qala kásiporyndary shyǵarǵan ónimderdiń 87 paıyzyn óńdeý ónerkásibi qurap, kólemi 484 mlrd teńge bolǵan. Qaladaǵy 4 óndiristik aımaqta barlyǵy 118 joba iske asyp, 21 myńǵa jýyq adam jumyspen qamtylǵan. Onyń ishinde 203 jumys ornymen 5 joba bıyl júzege asqan. Kásipkerlikti qoldaý kartasy sheńberinde 5 joba iske asyp, 358 jumys orny ashylǵan. Investısııa kólemi 260,7 mlrd teńgege jetken. Bes jyl ishinde 2,6 trln teńge bolatyn 282 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlansa, bıyl 152,6 mlrd teńge bolatyn 63 ınvestısııalyq joba iske asyrylýda. Kásipkerlikti qoldaý baǵytynda «Bıznestiń jol kartasy-2025» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrýǵa 7 264,6 mln teńge baǵyttalyp, byltyrǵy tıisti kezeńmen salystyrǵanda 3,8 esege artqan. Jyl basynan beri 1 591 joba qarjylandyrylǵan. «Men kásipker bolamyn» arnaıy is-sharalar josparyna bólingen qarajat 1,5 ese ósip, 186,1 mln teńge bólingen, 21 joba qarjylandyrylǵan.
Qala aýmaǵyna keıinnen, ıaǵnı irgeles aýdandardan qosylǵan eldi mekenderde sheshimin kútken ózekti máseleler de barshylyq. Mysaly, Shymkent qalasynda 81 eldi mekenniń 69-y sapaly sýmen qamtylǵan. Bes eldi mekenge kestemen berilse, 7-ne aýyz sý tasymaldanady. Bıyl qalanyń aýyz sý ınfraqurylymyn jetildirýge 16 mlrd teńge baǵyttalyp, 3 magıstraldy sýaqqy men 11 ishki oramdyq júıeniń qurylysy júrgizilýde. Eki shaǵyn aýdanda qurylys jumysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berildi. Jyl sońyna deıin sýdy tasymaldaıtyn Soltústik saıajaı, Batys, Jańaturlan, Asar-2, Aqtas turǵyn alaptary men kestemen berilip kelgen Jańatalap, Sáýle shaǵyn aýdany, Nurtas aýmaǵynda qurylys jumysy aıaqtalady. Nátıjesinde, 25,6 myń adam aýyz sýǵa qol jetkizip, qamtylý kórsetkishi 95,6%-dan 98%-ǵa ósedi. Qalanyń damý josparyna sáıkes 2023 jyly sapaly aýyz sý máselesi tolyǵymen sheshimin tabady. Sondaı-aq bıylǵy jospar boıynsha káriz júıelerimen qamtý – 54 paıyzǵa, sapaly elektrmen qamtý – 97, tabıǵı gazben qamtý – 93, áleýmettik mańyzy bar kóshelerdi jaryqtandyrý 43,4 paıyzǵa jetedi. Jol qurylysy salasynda 178 joba qarjylandyrylyp, sapaly jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıdaǵy joldardyń úlesi jyl qorytyndysymen 63,6 paıyz bolmaq. Qoǵamdyq kólik salasynda avtobýstardyń jańarý kórsetkishi bıyl 90 paıyzǵa jetip, 64 baǵyt boıynsha áleýmettik máni bar avtobýstar qatynasy ashylǵan.