Memleket basshysy araǵa apta salmaı Alash kóshine eki ret nazar aýdardy. El Prezıdenti áýeli Túrki memleketteri uıymynyń tarıhı jıynynda Altaıdan Anadolyǵa arpalyspen jetken aǵaıyndy qamqorlyqqa alǵan Adnan Menderestiń rýhyna taǵzym etip, qazaq halqynyń atynan baýyrlas túrik jurtyna aqjarylǵap alǵysyn bildirgen edi. Al keshe otyz jyl buryn elge aǵylǵan uly kósh jaıynda sóz qozǵap, ony ataýly kúnder tizbesine qosýdy tapsyrdy.
Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń Anadolyda aıtqan alǵashqy sózi shynaıy baýyrlastyqtyń qıyn-qystaý zamandarda shyńdalǵanyn áıgileıtin tarıhı oqıǵa retinde túrki memleketteriniń basshylaryn erekshe tolqytsa, keshegi lepesi de atamekenge jıylǵan jurt pen shette júrgen qandastardy aıryqsha qýanyshqa bólegeni anyq.
Ulttyq keńestiń kezekti jıynynda Qasym-Jomart Kemeluly «Barshańyzǵa málim, qandastarymyzdyń óz atajurtyna oralý máselesi týraly Tuńǵysh Prezıdentimiz birqatar mańyzdy tarıhı sheshim qabyldaǵan edi. Uly kósh 1991 jyly bastaldy. Buǵan Elbasynyń tapsyrmasymen Qazaq KSR Mınıstrler Kabıneti qabyldaǵan №711 qaýly resmı túrde jol ashty. Bul qujat 1991 jylǵy 18 qarashada qabyldandy... Úkimetke osy tarıhı datany ataýly kúnder tizbesine qosý máselesin jan-jaqty qarastyryp, tıisti usynys engizýdi tapsyramyn» dep arnaıy toqtaldy.
Rasynda azattyqtyń araıly tańynan keıin kóshimiz quıyldy, dúnıe júzine tarydaı shashylǵan Alash jurty qazaq topyraǵynda qaıta bas qosty! Elbasy shartarapqa saýyn aıtyp, Quryltaı shaqyrdy. Taǵdyr táleıimen dúnıe júzine shashylǵan qandastar atajurtqa qaıta jıylyp, qaı qııada júrse de arqa súıer atamekeni, ańsap kelse baýyryna basar atajurty bar ekenin uǵyndy. Otanyna baısaldy kóshpen jetken qandastardyń uzyn sany búginde mıllıonnan asyp, memleketimizdiń demografııalyq saıasatynyń baıandy baspaldaǵyna aınaldy. Qıyr jaılap qııanat teperish kórgen, esesi ketken eldiń eńsesin tiktegen osy qasterli kóshke bıyl 30 jyl tolyp otyr. Sondyqtan ataýly kún týraly Prezıdent usynysy der kezinde aıtyldy dep oılaımyz.
Bul rette bodandyq zamandaǵy zobalańdy shańdy kósh pen azat elimizge oralǵan mamyrajaı jaıly kóshtiń aıyrmasy, árıne, jer men kókteı. Dese de Altaıdan aýǵan el qandykóz qýǵynshy áskerdiń qııanatyna ushyrap, qustyń qanaty kúıetin alyp shól Taklamakandy basyp ótip, jer betiniń túndigi sanalatyn muz qursanǵan Gımalaı jotalary arqyly Úndistan asyp, Pákistandy panalap, Anadolydaǵy aǵaıynnyń aıqara ashqan qushaǵyna qusalyqpen jetkenshe on myń shaqyrym joldy basyp ótse kerek. Bul oqıǵa negizinen jıyrmasynshy ǵasyrdaǵy álemdegi eń uzaq kósh retinde adamzat tarıhynda tańbalandy. Qaraly kóshte talaı qazaqtyń súıegi Taklamakan shólinde, Bulanaıdyń belinde, Tıbettiń quba jonynda shashyrap, kóbi kómýsiz qaldy. О́jet, ór jurtymyz bostandyq pen ar-namys jolynda rýhyn qorǵaý úshin qalyń jaýmen shaıqasyp, qynadaı qyrylǵanymen, jansebil toby qaharmandyqpen qutyldy. Sonda Túrkııa basshylary 1952 jyldyń 13 naýryzynda qol qoıǵan «Bosqyn qazaqtardy kóshirip alý» týraly qaýly boıynsha ana jurt Anadolyǵa taban tirep, máýeli báıterektiń saıasynda shat-shadyman ósip-óndi. Osy tusta Menderes týraly da málimet bere ketsek. Qyrymda dúnıege kelgen, Túrkııada Demokratııalyq partııa quryp, Parlament saılaýynda jeńiske jetken tulǵa eliniń ilgeri damýyna kúsh salyp, tarıhı-rýhanı qundylyqtardyń qaıta túleýine berik negiz qalaıdy. Alaıda onyń reformalaryna qarsy kúshter jala jaýyp, bılikten birjolata taıdyrýdy kózdeıdi. Aqyry 1960 jyly 27 mamyrdaǵy áskerı tóńkeristi uıymdastyrǵandar ony birjaqty sottap, 1961 jyly naqaq jazaǵa tartty. Araǵa alpys jyl salyp ádilet saltanat quryp, sol jer qazir «Demokratııa jáne bostandyq araly» retinde qaıta túledi. Álbette, bul aral túrki memleketteriniń baýyrlastyq rámizine aınalary da haq. Kelesi jyly Adnan Menderes qabyldaǵan tarıhı qujatqa 70 jyl, onyń qazasyna bıyl 60 jyl tolyp otyr. Bul rette Altaıdan Anadolyǵa aýǵan el týraly derekti fılmder túsirip, mýzeıde kórmeler uıymdastyryp, uly kóshtiń ǵıbratyn dáripteıtin túrli rýhanı sharalar júrgizý – ýaqyt talaby bolsa kerek. Elordanyń bir kóshesin marqasqa Menderestiń esimimen atap, eskertkishi boı kóterse, aǵaıyn jurttyń taǵzym etetin kıeli keshenine aınalary anyq. Bul – baýyrlastyqty bekemdeı túsetin taǵylymdy is bolar edi.