Nazarbaev modeli jáne túrki ıntegrasııasy

Konferensııa aıasynda «Nursultan Nazarbaev – túrki ıntegrasııasynyń sáýletshisi» plenarlyq otyrysy boldy. Jıyn barysynda spıkerler halyqaralyq ıntegrasııalyq úderisterdegi, ultaralyq jáne konfessııaaralyq beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaıtýdaǵy Elbasynyń rólin talqylady. Nursultan Nazarbaev qory atqarýshy dırektorynyń orynbasary Igor Rogov jıyn moderatory boldy.

Is-sharada Nursultan Nazar­baev Qorynyń Almatydaǵy ókildiginiń basshysy Sergeı Toq­­tarov Qor dırektory Darı­ǵa Nazarbaevanyń quttyq­taý sózin jetkizdi. «Qazaqstan halyq­aralyq arenada óz ustany­myn nyǵaıtty, erkin jáne beıbit­shi­likti súıetin táýelsiz memleket atandy. Búginde Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy, Túrki memleketteri uıymy jáne basqa da halyqaralyq uıymdardyń teń quqyly múshesi. Elimiz aımaqtyq jáne jahandyq aýqymdaǵy saıası jáne ekonomıkalyq qatynas­tar­daǵy senimdi seriktes qana emes, Eýrazııanyń mańyzdy mádenı jáne zııatkerlik ortalyǵy bolyp sanalady. Táýelsizdik jyldarynda Elbasynyń basshylyǵymen Qazaqstan óziniń turaqtydamý úlgisin – «Nazarbaev modelin» qurdy dep senimmen aıta alamyz», delingen D.Nazarbaevanyń qut­tyqtaý sózinde.

Basqosýda Túrkııa Respýblı­kasy Kons­tıtýsııaly qsotynyń tóraǵasy Zýhtý Arslan, Qazaq­stan Konstıtýsııalyq Keńesiniń tóraǵasy Qaırat Mámı, Túrki memleketteri uıymynyń Bas hatshysy Baǵdat Ámireev, Qazaqstan Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov, Túrki mádenıeti halyqaralyq uıym­dary­nyń (TÚRKSOI) Bas hatshysy Dúı­sen Qaseıinov, Halyqaralyq Túrki aka­demııa­synyń prezıdenti Darhan Qydyráli, Qazaqstan halqy Assambleıa­sy tóraǵasynyń orynbasary Marat Ázilhanov, M.Áýezov atyndaǵy Ońtús­tik Qazaq­stan ýnıversıtetiniń rektory Darııa Qojamjarova, Q.A.Iаsaýı atyn­daǵy Halyq­aralyq qazaq-túrikýnıver­sıtetiniń rektory Janar Temir­bekova syndy zııaly qaýym ókilderi quttyq­taýlaryn jetkizdi.

Jıynda Igor Rogov Elbasy ıdeıa­larynyń mán mátinine negiz­delgen túrki áleminiń ıntegra­sııa­syn elimizde jáne álemde b­o­lyp jatqan basqa ınte­gra­sııa­­lyq úderisterden bólek qaras­­­ty­rýǵa bolmaıtynyn aıtty. Onyń pi­kirin­she, zamanaýı mem­lekettiń damýy basqa eldermen áriptestik, tájirıbe alma­sý, túrli salalarda ózara kómek kór­setý prınsıpterine negizdelgen.

Qazaqstan Konstıtýsııalyq Keńesiniń tóraǵasy Qaırat Mámı: «Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń túrki álemindegi aıryqsha róli halyqaralyq deńgeıde moıyndalǵan. Elbasy­nyń bastamalarynyń arqasynda tarıhy ortaq, mádenıeti, tilderi uqsas túrki elderi yntymaqtas­tyqtyń jańa satysyna shyqty», dedi.

Qazaqstan halqy Assambleıasy Tór­aǵasynyń orynbasary Marat Ázilhanov Táýel­sizdiktiń 30 jyl­dyǵynda N.Nazar­baev modeli men túrki áleminiń ıntegrasııasy taqyryby erekshe alýan qyr­ly mátinge ıe bolýy zańdy eke­nin aıta kelip, «Nazarbaev modelin­de qoǵamdyq kelisim men jal­py­ulttyq birlik uǵymy, Qazaq­stan joly, kópvektorly saıasat, qazaqstandyq patrıotızm, ıadro­lyq qarý­dan azat aı­maq sııaqty táýelsiz­digi­mizdiń tarı­hı turǵydan iske asqan kere­met quby­lystaryn beıneleıtin uǵym­darmańyzdy oryn alady. Bunyń bári Elbasynyń biregeı ıdeıasy­nan týyndaǵan dúnıeler», dedi.

Q.A.Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ-diń rektory Janar Temirbekova Elbasynyń syndarly saıasatynyń arqasynda qurylyp, búginde erekshe mártebege ıebolǵan oqý ornynda 30 jyl ishinde atqarylǵan eleýli jumystardy atap kórsetti.

Halyqaralyq konferensııa aıasynda «Túrkistan – túrki áleminiń rýhanı astanasy» jáne «Nazarbaev modeli»: túrki áleminiń 2040 jyldaǵy kórinisi» attyd óńgelek ústelder, «Nursultan Nazar­baev Qorynyń jas ǵalymdarǵa arnalǵan konkýrstary» atty semınar uıymdastyryldy.

Jınalǵan qaýym baýyrlas túrki memleketteriniń ortaq tarıhyn, jańa ǵasyrdaǵy túrki dúnıesiniń beınesin, Nursultan Nazarbaevtyń túrki áleminińınte­gra­sııasyndaǵy róli men ultaralyq tatý­lyqtysaqtaý úshin qalyptastyrǵan dań­ǵyl jolyn, etnosaralyq jáne kon­fes­­sııa­aralyq kelisimniń qazaqstan­dyq modeliniń qazirgi jaǵdaıyn, túrki ále­mi elderiniń árbir sala boıynsha yqpal­dastyǵyn, túrkitildes elderden quralǵan uıymdardyń jumysymen qyzmetin, sońǵy 30 jylǵa jetken jetistikterdi, keleshekte atqarylýy tıis jobalardy, jańa boıaýalǵan Túrkistan qalasynyń ótkeni, búgini men keleshegin talqylady.

«Túrkistan – túrki áleminiń rýhanı astanasy» taqyrybyndaǵy dóńgelek ústelde Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory Mámbet Qoıgeldıev: «Túrkistan – halqymyzdyń ǵana emes, kúlli túrki áleminiń rýhanıortalyǵy. Al Nursultan Nazarbaev túrki elderi arasyndaǵy jan-jaqty baılanysty nyǵaıtýǵa úlesqosqan tulǵa. Onyń bul úderistegi róline baǵa jetpeıdi», dedi.

Konferensııa qatysýshylary, ásirese, túrki áleminiń rýhanı astanasy – Túrkistan qalasynyń damý qarqynyn egjeı-teg­jeıli qarastyrdy. Shara aıasynda qala­nyń odan ári kórkeıýine qatysty tyń ıdeıa­lar da aıtyldy. Máselen, Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń (QSZI) ǵylymı qyzmetkeri Aıdana Akesına Túrkistan­nyń rýhanı astana retindegi prespektıvasy joǵary, ýrbanızasııa boıynsha eshqandaı kedergi joq ekeninatap ótti. «Túrkistandaǵy halyqaralyq ortany qazirgi zamanaýı betalystarǵa, sondaı-aq aqparattyq-kommýnıkasııalyq bazanyń kómegine saı qalyptastyrý múmkindikteri bar. Bul rette ekologııalyq kún tártibi de bar. Bul baǵyt Túrkistandy damytý bo­ıynsha ózektiligin joǵaltpaýy qajet», degen usynysyn aıtty A.Akesına.

Qyrǵyz-túrik «Manas» ýnıver­sıtetiniń rektory Alpaslan Djeılan men professor, Nazarbaev Ýnıversıtettiń qazaq tili jáne túrki tilderin taný kafe­drasynyń meńgerýshisi Iýlaı Shamıloǵly Túrkistannyń róli men Qoja Ahmet Iаsaýı­diń túrkiálemi úshin qaldyrǵan mu­ra­sy týraly aıtty. Sony­men qatar jı­nal­ǵandar Eýrazııa ǵylymı-zertteý ıns­tı­tý­tynyń aǵa ǵylymı qyz­metkeri Dáý­let Jaı­lybaev pen QSZI-diń jetek­shi ǵy­ly­mı qyzmet­keri Mádına Bek­tenova­nyń Túrkistannyń mádenı, ór­ke­nıettik jáne ekonomıkalyq damý máse­leleri boıynsha baıandamalaryn tyńdady.

Konferensııa aıasynda «Nursultan Nazarbaev Qorynyń baıqaýlary men granttary» atty ǵylymı-ádistemelik semınar ótti.

Halyqaralyq konferensııa «Nazar­baev modeli»: 2040 jylǵa qaraı túrki álemine kózqaras» atty dóńgelek ústel oty­rysynda Q.A.Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ-niń I vıse-rektory Djengız Tomar túr­kiáleminiń perspektıvalaryn tal­­­dady. Elbasy Nursultan Nazar­baev­­tyń túrki memleketteri arasyn­daǵy yn­ty­maqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyt­­­tal­ǵan tarıhı sheshimderine baǵa beri­lip, ǵylymı turǵydan saralandy. Dóń­­gelek ústelge sonymen qatar Q.A.Iаsaýı atyn­­daǵy HQTÝ-niń professory Seı­dýlla Sadyqov, QSZI-diń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Janar Sanhaeva, Densaý­lyq saqtaý tehnologııasyn baǵalaýpro­fes­sory jáne klınıkalyq menedj­ment jáne qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salasyndaǵy halyqaralyq sarapshy Fı­lıppo Bartochchonı, Qorqyt ata atyn­daǵy Qyzylorda ýnıversıteti Sıfr­lyq damý departamentiniń dırektory Nurlan Qulmurzaev, «GRAND master baǵdarlamalaý mektebi» JShS dırektory Almat Qýanyshbaev, QMÝ «Qyzylorda oblysynyń sıfrlyq tehnologııalar basqarmasy» MM aqparattyq tehnologııalar ortalyǵynyń dırektory Sábıt Ibadýlla, «Eýrazııa» ǵylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Sýat  Beılýr, Q.A.Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ teologııa fakýltetiniń dekany Dosaı Kenjetaı, osy oqýornynyń professory Bekjigit Serdáli qatysty.

Is-sharada Túrki álemi ıntegra­sııasy­nyń máseleleride jan-jaqty sóz boldy. Bul rette konferensııa qatysý­shy­lary Túrki memleketteri uıymynyń qurylýyna erekshe nazar aýdaryp, bul tarıhı sheshim– túrki áleminiń keleshek kelbetin kemeldendire túsedi degen qorytyndyǵa keldi.

Aıta ketý kerek, atalǵan halyqaralyq konferensııa Tuńǵysh Prezıdent kúnin, Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyn jáne Q.A.Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ-diń 30 jyldyǵyn merekeleýge baılanysty uıymdastyryldy.