Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Qabıbolla Jaqypovtyń jetekshiligimen keshe Elbasynyń bıylǵy Joldaýyn iske asyrýǵa qatysty Úkimet saǵaty bolyp, onda Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaev arnaıy baıandama jasady.
Elimizdiń ishki jalpy óniminiń naqty ósimi byltyr 6 paıyz bolsa, bul jan basyna shaqqanda 13 myń AQSh dollary. Mundaı nátıjege mınıstr ishki suranys pen joǵary ınvestısııalyq belsendiliktiń, agroónerkásip, mashına jasaý jáne qurylys ındýstrııasy ósimi esebinen qol jetkizilgendigin erekshe atap ketti. Jumyssyzdyq deńgeıi 5,2 paıyz deńgeıinde qalsa, Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń Jahandyq básekege qabilettilik ındeksi men «Doing Business» bıznes júrgizý jeńildigi boıynsha Qazaqstan básekege qabiletti 50 eldiń qataryna kirgen. Sondaı-aq, mınıstr álemdik ekonomıkany da aınalyp ótpedi. Halyqaralyq valıýta qorynyń boljamy boıynsha álemdik ekonomıkanyń ósimi 3,7 paıyz bolady dep kútilse, AQSh-ta – 2,8 paıyz, Eýropa aımaǵynda – 1,0, al Reseıde 2 paıyz bolady delinip otyr eken. Tek Qytaı 7,5 paıyzdan sál tómen kórsetkishpen kósh bastamaq kórinedi. Bul turǵydan kelgende, Qazaqstan da oń nátıjelerge qol jetkizýden úmitti. Ony mınıstr bylaısha tarqatyp berdi.
Qazaqstannyń álemniń eń damyǵan 30 memleketiniń qataryna kirýi jónindegi tujyrymdama bekitilgendigin jáne ol bes strategııalyq baǵyt boıynsha júrgizilerin alǵa tartqan E.Dosaev 2050 jylǵa deıingi tıimdiliktiń negizgi kórsetkishteri aıqyndalǵanyn ortaǵa saldy. Atap aıtqanda, ishki jalpy ónimniń ortasha ósimi 4,3 paıyz bolǵanda, jan basyna shaqqandaǵy tabys 60 myń AQSh dollaryn quramaq eken. Bul úshin munaıǵa jatpaıtyn eksport úlesin 32-den 70 paıyzǵa deıin jetkizý qajet bolady. Eńbek ónimdiligi 5 ese ulǵaıýy tıis. Shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 2050 jylǵa qaraı ishki jalpy ónimniń 50 paıyzyn quraýy kerek. Al elektr energııasynyń 50 paıyzy energııanyń jańartylǵan jáne balamaly kózderi arqyly óndirilýi tıis. Ishki jalpy ónimniń nomınaldy kólemi 2014 jyly 3,0 paıyzdyq tarmaqqa ulǵaıyp, 39,6 trıllıon teńgeni quraıtyn bolady. Boljamdar boıynsha taýarlar eksporty 86,3 mıllıard AQSh dollaryn qurasa, bul teńge baǵamynyń túzetilýine baılanysty 1,6 mıllıard dollarǵa joǵary. Taýarlar ımporty 52,2 mıllıard. Sóz reti kelgende mınıstr «QazMunaıGaz О́nimderi» JShS atynan Reseı Federasııasynan biryńǵaı munaı ónimderi jetkizilimderi boıynsha operator qurylatynymen de bólisti. 2014 jylǵy mamyrdan soń retteletin qyzmet kórsetýlerdiń jańa tarıfteri men baǵalary qoldanysqa engiziletin bolady. Memleket basshysy bergen tapsyrmalarǵa sáıkes 1 sáýirden bastap azamattyq qyzmetshilerdiń, dárigerlerdiń, muǵalimderdiń jáne memlekettik sektordyń áleýmettik salasyndaǵy basqa da qyzmetkerlerdiń laýazymdyq jalaqysyna 10 paıyz mólsherinde aı saıynǵy qosymsha tólem engiziledi.
Qazirgi ýaqytta kvazımemlekettik sektor 6 963 uıymdy quraıtyndyǵyn tilge tıek etken E.Dosaev búginde 201 uıym men 70 beıindi emes obektini, holdıngterdegi 40 aktıvti jáne 70 obektini básekeles ortaǵa berý maquldanyp, bul úderis bastalǵandyǵyn ortaǵa saldy. Sonymen qatar, Jekeshelendirýdiń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary ázirlenip, naýryzdyń sońyna deıin qabyldanatyn bolady. Budan basqa, «Samuryq-Qazyna» qorynyń tobyna kiretin ulttyq kompanııalardy IPO-ǵa shyǵarýǵa keltiriletin zańnamalyq kedergilerdi joıý boıynsha jumys júrgizilýde. 2020 jylǵa deıin ekonomıkadaǵy memlekettik menshik úlesi EYDU elderi deńgeıine – IJО́-niń 15 paıyzyna deıin tómendeýi kerek. Memleket basshysy bergen tapsyrmalarǵa sáıkes, «kóleńkeli ekonomıkany» azaıtý boıynsha jumys júrgizilýde.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shart jobasynda Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik elderi ekonomıkalarynyń básekege qabilettiligin damytý maqsatynda ónerkásiptegi, agroónerkásiptik sektordaǵy, sondaı-aq, kólik jáne energetıka salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý týraly erejeler kózdeletin bolady. Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirýi boıynsha kelissózder úderisiniń aıaqtalý satysy sheńberinde mınıstrlik Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirgennen keıin Qazaqstannyń Keden odaǵy sheńberindegi mindettemelerin eskere otyryp, ulttyq ekonomıkany odan ári damytý úshin barynsha utymdy talaptardy qorǵaý boıynsha jumys júrgizýde.
Qosymsha baıandama jasaǵan Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy Gúljan Qaraqusova josparlaý naqty nátıjege negizdelmeıtinine nazar aýdartty. Depýtattyń aıtýynsha, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamasyna bıýdjetten jáne ınvestorlardan 5 jylda qomaqty qarjy bólingenimen, áli nátıjesi kóriner emes. Al dúken sórelerinde ımporttyq azyq-túlik taýarlarynyń kólemi artyp keledi. Zamanaýı medısınalyq qural-jabdyqtardyń kóptep satyp alynyp jatqanyna qaramastan, qyzmet kórsetý sapasy nasharlap, 274 myń adam múgedek bolyp qalǵan. Bilim berý salasynda sońǵy 11 jyl ishinde birneshe márte reformalar jasalsa, olar bilim sapasyna keri áser etýde. Kemshilikterdiń bar ekendigin ózge depýtattar da óz sózderinde aıtyp, olardy sheshý joldaryn usynyp jatty.
Otyrysty qorytyndylaǵan vıse-spıker ekonomıkany memlekettik retteý júıesin quraıtyn negizgi vedomstvolardyń biri retinde Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrliginiń aldynda Qazaqstannyń álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý tujyrymdamasyn iske asyrý jóninde úlken mindetter turǵandyǵyn qaperge saldy. «Qazirgi zaman ekonomıkalyq jáne saıası turaqsyzdyǵymen sıpattalady, biraq bizdiń elimiz jańa qıyndyqtarǵa daıyn bolýǵa tıis, biz turaqtylyq pen tynyshtyqty saqtaý úshin barlyǵyn da jasaýǵa tıispiz, al azamattarymyz erteńgi kúnine senimdi bolýǵa tıis», dedi Qabıbolla Qabenuly.
Úkimet saǵatynda depýtattar kóptegen salalardaǵy problemalarǵa nazar aýdarta otyryp, josparlaý kezinde nátıjege qol jetkizýdiń tetikteri naqty aıqyndalyp alynýy qajettigi turǵysyndaǵy oılaryn ortaǵa salyp jatty. Endi bul usynys-eskertpeler Úkimet jumysynda nazarǵa alynýy tıis.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».