Mobıldi aýdarymdy ańdý bıznesti kóleńkeden shyǵara ma?

Qarjy mınıstrliginiń habar­laýynsha, mobıldi aýdarym ar­qyly aqsha qabyldaǵan kásip­ker klıentke fıskaldy chek bermeı, salyqtan jaltarady, sol arqyly tutynýshy quqyǵyn da bu­zady. Sóıtip, mınıstrlik qara­sha aıynda onlaın tólem jasaý­dy «mobıldi aýdarym» jáne «tólemder» (kásipkerlik tólem) dep ekige bólip, ony zań jobasyna engizdi. Iаǵnı klıent alǵan taýary men tutynǵan qyzmetiniń aqysyn arnaıy kásipkerlik shotqa jiberýge mindetti.

«Tólemdi mobıldi aýdarym arqyly qabyldap, salyq tóle­meı­tin kásipkerlerdi arnaıy aq­pa­rattyq júıe anyqtaıdy. Máse­len, bir adamǵa birneshe adamnan tu­raq­ty túrde aqsha aýdarymdary jasalyp tur­sa jáne ol bir aptaǵa, tipti bir aıǵa de­ıin sozylatyn bol­sa, birden salyq organdary qyz­metkerleriniń nazaryna túsedi. Ondaı kezde mamandar álgi adamnyń nemen aınalysatynyn jiti tekseredi. Tipti bankter­den qajet aqparat alady. Bizde aqpa­rattyq júıeler jaq­sy damyǵan. Jasandy ıntellekt kóme­gimen on­daı kúmándi operasııalardy anyqtaý qıynǵa soqpaıdy», dedi Qar­jy mınıstriniń orynbasary Marat Sultanǵazıev.

Osy sózden keıin-aq qoǵam dúr­ligip sala berdi. Ár jerde tak­sıs­terdiń, dúken­shilerdiń mo­bıl­di aýdarym ar­qy­ly tólem qabyl­damaı, qolma-qol aqsha suraı bas­taǵany týraly aqparat tarady.

30 qarasha kúni bul másele­ge mınıstr­lik túsinikteme berdi. «Mo­­bıldi aýda­rymdardy paı­da­lanýǵa baılanysty sa­lyq zań­namasyna engizilgen óz­geris jeke tulǵalardyń jeke aýdarym­da­ryn kásipkerlik maqsatta júzege asy­rylatyn mobıldi tólemderden ajy­ra­týǵa baǵyttalǵan. Bul má­sele bank jáne bıznes-qa­ýym­dastyqpen birne­she ret talqy­lan­dy. Bastamanyń túpki maq­saty – bıznesti ári qaraı sıfr­ly keńistikte damyta túsý. Al de­rek­terdi memlekettik kirister organ­daryna be­redi dep alańdaýǵa negiz joq. 2022 jyl­dan bas­tap kásipkerlik shottarǵa tús­ken tó­lem­der boıynsha ǵana bankter­den aq­parat alý josparlanyp otyr. Osylaısha, jeke aýdarymdarǵa salyq salynbaıdy», delingen habarlamada.

Mınıstrliktiń habarlaýynsha, jeke kásipkerlikke salyq sa­lý úshin qolaıly birneshe salyq re­jimi bar. Mysaly, taksıs­ter pa­tent negizinde arnaıy salyq reji­min tańdaı alady. Atalǵan rejim jyldyq tabysy 10,3 mln teńgeden as­paǵan jaǵdaıda jumys isteıdi.

«Qazir birneshe mobıldi qo­symsha bar. Kásipker onlaın kas­salyq appa­rattyń mobıldi nus­qasyn (Kaspi Pay, Halyk Pos, ForteKassa, Alfa Pay – red.) júktep alyp, ony zańdyq negizde paıdalana alady. Al salyq eseptiligi e-Salyq Business qosymshasyn engizýmen avtomatty túrde paıda bolady. Munyń bári bolashaqta bıznes júrgizýdi ońaı etý úshin jasalyp otyr. Eske salaıyq, moratorıı aıasynda jeke kásipkerler 2023 jylǵa deıin tabys salyǵynan bosatylǵan», deıdi mınıstrlik.

Taýar men qyzmet aqysyn je­ke sho­­tyna aýdartqan kásipker ta­by­syn jasyrady, aınalymyn kór­setpeıdi, sóıtip salyqtan jaltaryp ketedi degendi Máji­lis depýtaty Sergeı Sımonov ta aıtqan bolatyn.

«Biz zań jobasynda mobıldi tó­lem­niń ne ekenin naqtylaı­myz. Qazir biz­diń Salyq kodeksinde tó­lemniń tek eki túri kór­setilgen: qolma-qol tólem já­ne mindetti túr­de fıs­kaldy chek shy­­­ǵa­ratyn ter­mınal arqyly kartamen aýda­rym jasaý. Sondyqtan shotty bız­­nes úshin dep bólip, mobıldi aýda­­rym arqyly tólem jasaǵan kezde fıs­­kaldy chek berý prosedýrasyn je­ńildetý qajet. Bul kásipkerdiń bıznes júr­gizýin jeńildetedi jáne toqsan sa­ıyn salyq eseptiligin durys usyna ala­dy. Tıisinshe, tutynýshy quqy da qorǵalady», deıdi S.Sımonov.

Al vıse-mınıstr M.Sultan­ǵazıev taýar men qyzmet aqysyn burynǵydaı jeke shotyna aýdart­qan kásipkerlerge qandaı jaza qoldanylatynyn aıtty.

«Qazir bizde óz ýaqytynda esep­­ke qoı­­maǵandyǵy úshin saly­natyn ákim­shi­lik aıyp­puldar bar. Chek bermegeni, ıaǵnı esepte aınalymdy kór­set­pe­gendigi úshin de ákimshilik jaýap­ker­shilik­ke tartylady. Bárinde de bi­rin­shi rette eskertý berilip, ekinshi ret qaı­talan­sa, aıyppul bastalady», dep túsin­dir­di ­vıse-mınıstr.

Jeke tulǵalardyń aýdarymyna sa­lyq salynbaıtynyn Mem­­lekettik kiris­ter komıteti ón­di­ristik emes tó­lem­derdi ákimshi­len­dirý basqarmasy bas­shy­synyń orynbasary Oljas Otar da rastady. Ol bul týraly «Habar» arna­syndaǵy «Búgin» tok-shoýynda má­limdedi.

«Aýdarymdarǵa» emes, «tó­lemderge» ǵana salyq salynady. Eger bir kásipker­ge bir kúnde 50-100 ret aýdarym jasal­ǵan bolsa arnaıy baqylaý jasaý ar­qy­ly olardy anyqtaımyz. Keıbir adamdar «toı jasasam, toıyma kelgen 100 adam mobıldi qosymsha arqyly aqsha jiberse, salyq tó­leımin be?» deıdi. Olaı emes. Ol bir kún ǵana solaı aqsha alar. Ári qaraı olaı jalǵaspaıdy ǵoı. Al kásipker kún saıyn osynshama adamnan aqsha alady. Sondyqtan olardy baqylaýǵa alamyz», deıdi O.Otar.

Munyń bári túsinikti. Dese de halyq­tyń bir toby «Úkimet nege dál osy mo­bıldi aýdarymdarǵa jabysyp aldy?» dep aryz aıtady. Olardyń keltiretin dáıegi – qol­ma-qol aqsha usyný da týra osy aýdarym jasaý sııaqty nárse ǵoı. Eń bastysy, dúkenshi (taýar ne qandaı da bir qyzmet usyný­shy kásipker) chek berse boldy emes pe?

Ázirge dál osy saýalǵa naqty jaýap joq. Qaı taraptan da. Face­book jelisin­de Marjan Ra­qaı esimdi qoldanýshy «Baǵa­na dú­kenge bardym. «Kaspı aýda­­rymy ­joq» dep jazyp qoıypty. So­syn, odan shy­ǵyp ekinshisine bar­dym. «Sizderde aýda­rym bar ma? Alyp tastamadyńyzdar ma?» dep suradym. «Joq almadyq. Al­maımyz da. Zańdy túrde JK tir­kelgen, salyq tólep otyrmyz onsyz da. Kez kelgen aýdarym, tólem qabyldaı beremiz», dep jaýap ber­di», dep jazady.

Aıgúl Myńjasar esimdi qol­danýshy aǵylshyn tilinen sabaq ótetin kompa­nııanyń aqy tóleý­ge arnaıy shot jiber­genin aıtady. «Osylaı jumys isteý­ge ne kedergi? Bilýimshe, osy tabystan ­1 paıyz ǵana salyq tóleıdi, 10-aq teńge!» dep jazady ol.

Shýly taqyryptyń izin ala sıfr­ly tólem júıesin damytý boıynsha kóshbasshy sanalatyn Kaspi.kz resmı málimdeme jasady.

«Zań jobasy jeke tulǵalardyń ara­syndaǵy mobıldi aqsha aýdarymyna qatysty emes. Mobıldi tólemder uǵy­myn jáne jeke ká­sipkerlik pen zań­dy tulǵalar úshin taýarlar nemese qyz­met kórse­tý úshin aqyny arnaıy kásip­ker­lik qyzmetke arnalǵan shottarǵa qa­byldaý mindetin engizý kózdelip otyr. Mysaly, muny taýarlar men qyzmet kórsetý úshin aqy qa­byldaýǵa Kaspi Pay mobıldi qo­symshasy men Kaspi QR-dyń kómegimen qazirdiń ózinde jasaýǵa bolady» delinedi habarlamada.

Al «Bank SentrKredıt» bas­qarma tóraǵasy Ǵalym Qusaıynov bul áleý­met­­tik turǵydan alǵanda óte ádil sheshim deıdi.

«Adal kásipkerler úshin bul ózgeris – tólem qabyldaýdy je­ńil­detýdiń bir túri. POS-termınal satyp alýdyń qajeti joq, ıaǵnı onlaın tólem qabyldaýdyń zańdy mehanızmi engizildi. Áleýmettik turǵydan da ádiletti. Qazaqstan­da shaǵyn jáne mıkro bıznes úshin qolaıly salyq júıesi bar. Eger bankterge kompanııanyń qarjy aınalymy kórsetiletin sa­lyq eseptiligin kórý boıynsha qoljetimdilik berilse, bul da kóp kásipkerlerdi salyq tóleýge yntalandyryp, tıisinshe olar­dyń nesıe alý qabiletin arttyra túseri sózsiz», deıdi bank basshysy.

Ulttyq banktiń habarlaýynsha, 2021 jyldyń 9 aıynda onlaın júze­ge asy­rylǵan aqsha tólemde­ri men aýda­rym­darynyń kóle­mi 36 trln teńgeni qura­ǵan. Bul sıfrdyń aldaǵy ýaqytta tek óse túseri sózsiz. Árıne, memlekettiń kóleńkeli bıznesti baqylaımyz, sóıtip salyq túsimin arttyramyz deýi ábden oryndy. Biraq keıbir saýal boıynsha taqyryp áli de jetildirýdi qajet etedi. Basy anyq bir nárse bar – qaı-qaı­symyz da ózimizge qyzmetin usynǵan ká­sipkerden fıskaldy chek talap etýimiz kerek. Sonda ol da óz min­detin túsinedi, tutynýshynyń da quqyǵy aıaqqa taptalmaıdy.