Bári de táýelsizdiktiń jemisi

1991 jyly kóptegen sport túri­nen álem chempıonatynyń jalaýy jelbiredi. Biraq sol jarystarda boı kórsetken jerlesterimiz tym sırek. Osy oraıda, shańǵyshy Vladımır Smırnovtyń joly boldy. Italııanyń Val-dı-Femme qalasynda ótken jarysty ol qos júldemen qory­tyn­dylady. Klassıkalyq ádispen 30 sha­qyrymdyq qashyqtyqqa júgirgen Smırnov tek shvesııalyq Gýnde Svan­nan qalyp qoıyp, kúmis medaldy moınyna ildi. 15 shaqyrymdyq saıys­ta dańqty sportshymyz qola júldeni ıelendi. Bul básekede norvegııalyq Bern Delı daralansa, ekinshi oryndy Gýnde Svan enshiledi.

Vladımır Smırnovtan bólek, ko­mandalyq sport túrleri boıynsha ótken baıraqty básekelerde biraz otan­dasymyz óner kórsetti. Máselen, áıgili voleıbolshy Elena Chebýkına Italııada ótken Eýropa chempıonatynda altynnan alqa taqsa, Japonııada uıymdastyrylǵan Álem kýbogynda qolaǵa qol sozdy.

Eń ókinishtisi, Qazaqstanda jeńis­pen órilgen baı dástúri bar sport túr­leri boıynsha otandasymyzdyń deni álem chempıonatyna qatysqan joq. Eń birinshi kezekte, grek-rım kúresi jaıynda aıta keteıik. 1991 jyl­dyń jazynda Zaporojede ótken KSRO halyqtary spartakıadasynda bizdiń balýandar 3 altyn men 2 kúmis medaldy ıelendi. Atap aıtsaq, Eskenkeldi Batyrǵarın (48 kılo), Bısolt Desıev (74 kılo) jáne Dáýlet Turlyhanov (82 kılo) qarsylas shaq keltirmese, Baqtııar Baıseıitov (74 kılo) pen Sergeı Matvıenko (90 kılo) fınalda ǵana utyldy. Dál sol kúnderi Zaporojede KSRO chempıonaty da uıymdastyryldy. Bul jarysta Desıev pen Turlyhanov teńdessiz dep tanylsa, Batyrǵarın kúmis jáne Sultan Malaev qola medaldy ıemdendi. Osy sańlaqtardyń arasynan KSRO qurama komandasy bapkerleriniń tańdaýy tek Dáýletke tústi. Qalǵandary ózderiniń myqtylyǵyn dáleldese de, jyldyń basty jarysynan shet qaldy. О́kinishke qaraı, Varnadaǵy jarystyń dál qarsańynda jaraqat alǵan Turlyhanov jeńis tuǵyryna kóterile almady.

1991 jyldyń basynda Tatar­stannyń Qazan qalasynda bokstan KSRO chempıonatynyń shymyldyǵy túrildi. Bul jarysta 51 kılo salmaq dárejesinde judyryqtasqan Bolat Temirovke teń keler eshkim tabylmady. Bektas Ábýbákirov (48 kılo), Mere­ke Júsipov (54 kılo), Kamıl Ha­bıbrahmanov (75 kılo) jáne Igor Shıshkın (91 kılo) kúmis alsa, Ká­rimjan Ábdirahmanov (48 kılo), Mu­rat Sháıimov (51 kılo), Muhtar Ja­parqulov (60 kılo) jáne Nıkolaı Kýl­pın (+91 kılo) qolaǵa qol sozdy. Bar­lyǵy – 1 altyn, 4 kúmis jáne 3 qola.

Arada bes aıdan asa ýaqyt ótken soń 15 respýblıkanyń barlyq myqty byl­ǵary qolǵap sheberi Mınskide bas qosyp, KSRO halyqtary spartakıadasynyń júldelerin ózara sarapqa saldy. Bul joly tórt órenimiz bas júldeni qan­jyǵasyna baılady. Olar – Bolat Te­mirov (51 kılo), Qanatbek Shaǵataev (71 kılo), Igor Shıshkın (91 kılo) jáne Nıkolaı Kýlpın (+91 kılo). Me­reke Júsipov (54 kılo), Nurjan Sma­nov (67 kılo) jáne Anatolıı Kýshkov (81 kılo) ekinshi oryndy en­shilese, Murat Qasenov (57 kılo), Bolat Nııazymbetov (60 kılo) jáne Mı­haıl Iýrchenko (+91 kılo) úshinshi satyǵa jaıǵasty. Barlyǵy – 4 altyn, 3 kúmis jáne 3 qola. Osy kórsetkishtiń ar­qasynda Qazaqstan quramasy Spar­takıadanyń qorytyndysy boıynsha jalpykomandalyq esepte jeke-dara kósh bastady. Osy jarysty basynan aıaǵyna deıin tamashalaǵan maıtalman mamandar men bilikti bapkerlerden bastap, qatardaǵy qarapaıym kórermenderge deıin Qazaq eliniń boks mektebiniń myqtylyǵyn eriksiz moıyndap, barlyǵy da tamsana tańdaı qaqqan edi.

Alaıda jeme-jemge kelgende más­keýlik mamandar taǵy da bura tart­ty. Odaq chempıonaty men spartakıa­dany qosa alǵanda 18 júlde alǵan Qazaqstan quramasynyń bir ǵana boks­shysy álem chempıonatyna qatysty. Sol jyldyń kúzinde Aýstralııanyń Sıdneı qalasynda uıymdastyrylǵan jarysta Bolat Temirov óner kórsetti. Biraq qazaq jigitine jerebe joldas bolmady. Onyń joly birden Hose Ramospen qıysyp, bul tartysta kýbalyq qabylannyń mysy basym boldy. Bálkim, sodan keıin KSRO quramasynyń bapkerleri ókingen bolar. Sebebi Konstantın Kopsevtiń shá­kirtteri jasyl qurlyqta 1 altyn, 4 kúmis 2 qola medaldy qanaǵat tu­typ, jalpykomandalyq esepte úzdik úshtik­tiń qataryna da qosyla almady.

Mine, osylaı tizbekteı bersek, KSRO-nyń irgesi sógile bastaǵan tus­­ta da qazaqstandyq sportshylar ádi­letsizdikke kóp urynǵanyn baı­qaı­myz. 1992 jyly Barselonada alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndary qarsańynda da talaı otandasymyz qıturqy oıynnyń qurbany boldy. Desek te sol dúbirli do­da­larǵa sanaý­ly ǵana sportshymyz attanǵanyna qaramastan, syn sa­ǵatta olar óz jan­kúıerlerin jerge qaratqan joq. Pı­reneı túbeginde basketbolshy Ir­ına Gerlıs altynnan alqa taqsa, Elena Che­býkına men Tatıana Menshova kú­mispen kúp­teldi. Al grek-rım kúre­siniń she­beri Dáýlet Turlyhanov qola me­daldy ıelendi.

Kelesi 1993 jyldan bastap Qazaq­stan derbes komanda retinde túrli halyqaralyq dodalarǵa qatysa bas­tady. Buryndary qaǵajý kórgen saqa sportshylar men kóleńkede qa­lyp qoıǵan daryndy jastarǵa úlken are­nalarǵa dańǵyl jol ashyldy. О́z múmkindikterin utymdy paıdalanǵan sport­shylarymyz odan keıingi jyldary jasyndaı jarqyldap, Qazaqtyń Ánuranyn álemniń ár qıyrynda shyr­qatyp, týymyzdy bıikterde jel­biretti. Osynyń barlyǵy da Tá­ýelsiz­diktiń arqasy!