Bank pen bıznes dostyǵy nege álsiz?

Bereshekterdi qaıta qurylymdady

Jyldyń birinshi jartysynda ekonomıkanyń zardap shekken sektorlaryn 6 paıyzǵa deıin sýbsıdııalaý boıynsha 4 myń ShOB sýbektisine 21,2 mlrd teńge kómek kórsetilgen. Taǵy 114 kásiporyn jalpy somasy 4 mlrd teńge bolatyn mer­zimi ótken bereshekterin qaıta qurylymdapty.

«Bul sharalar kóptegen ShOB sýbektisine borysh­tyq júktemeni qolaıly deńgeı­ge deıin tómendetýge, artylǵan qarajatty qazirgi jumysqa jumsaýǵa, sol arqyly qalyp­ty qyzmetke oralýǵa múmkin­dik berdi», deıdi Qarjy nary­ǵyn retteý jáne damytý agent­tigi tóraǵasynyń orynbasary O.Smolıakov.

Sondaı-aq bıylǵa 592 kásiporyn nesıe tólemin keıinge qaldyrý ótinishin berip, 9,3 mlrd teńgege 547 sýbektiniń aryzy maquldanǵan. Mıkroqarjy uıymdary 95 kásiporynǵa tap osyndaı jeńildik jasaǵan. Sóıtip, 102,1 mln teńgeni tóleý keıinge qaldyrylǵan. Muny bir dep qoıyńyz.

Zańdy tulǵa retinde nesıe resimdeý qıyn

Ulttyq bank Qarjylyq turaqtylyq jáne zertteýler departamentiniń dırektory Oljas Kúbenbaevtyń aıtýynsha, bıznes tarapynan nesıege degen suranys árqıly.

«III toqsanda nesıe alýǵa túsken suranys byltyrdyń osy kezeńimen salystyrǵanda 43 paıyzǵa ósip, 221 myń ótinishke jetti. О́tinishterdiń ortasha mólsheri 21 mln teńgege taıaý. Kóptegen bankte orta bıznestiń nesıege suranysy ótken toqsannyń deńgeıinde saqtalǵan. Iri bızneske keler bolsaq, olardyń pandemııadan keıin baıaý qalpyna kelýine baılanysty nesıe suranysy aıtarlyqtaı tómendedi. Bul rette nesıelerdiń maqul­daný koeffısıenti ótken toqsan­men salystyrǵanda bıznes­tiń barlyq segmenti boıyn­sha tómendedi. Degenmen ShOB úshin nesıeleý tártibi azdap jumsardy. Iri bankter bız­nes­tiń jekelegen salalary bo­ıyn­sha táýekel deńgeıin qaıta qarastyrdy», deıdi Ult­tyq bank ókili.

Departament basshysynyń sózinen bank­terdiń bıznesti nesıeleýge kelgende áli de qyrsyz ekenin ańǵarý qıyn emes. Tipti kásipkerlerdiń zańdy tulǵa emes, jeke tulǵa retinde nesıe rá­sim­dep, kásipterine aqsha quıý mysaldary da kezdesip qalady. О́ıtkeni bankten kásipker retinde aqsha suraý – bitpeıtin qaǵaz jınaý, taýsylmaıtyn qujat toltyrý. Ári kepil múlkiń bolmasa aqsha almaısyń degen qaǵıdasy taǵy bar. Qysqasy, memleket kásipkerge ózi aqsha usynady, sosyn ózi tobyqtan qaǵady.

Dollarlaný ornyna rýbldený máselesi týyndady

Biz muny qur aıǵaı, qurǵaq mysaldan shyǵaryp otyrǵan joqpyz. Ekonomıkaǵa jetkilikti deńgeıde nesıe bere almaı otyrǵanyn bank basshylarynyń ózi mo­ıyndaıdy. Biraq bar kiná olarda da emes. Halyk Bank AQ basqarma tóraǵasy Úmit Shaıahmetova bank sektorynda úlken ótim­diliktiń bolýyna qaramastan, Ult­tyq bank bekitken bazalyq stavka álem­dik nemese kórshiles elderdiń nary­ǵyn­daǵydaı ıkemdi nemese naqtyly áreket etpeıdi dep sanaıdy.

«Bul jaǵdaı ekonomıkany nesıeleý isine áser etpeı qoımaıdy. Qazir bizdiń ótimdiligimiz 4 trln teńge tóńireginde. Ekonomıkaǵa nesıe berýdegi bankter úlesi 2009 jylǵy ishki jalpy ónimniń (IJО́) 67 paıyz qatynasynan 2021 jyly 21 paıyzǵa deıin quldyrap ketti. Nesıeler negizinen tutynýshylyq maq­sat­ta jáne ıpoteka retinde berilýde. Bankterdiń ekonomıkany nesıeleýdegi IJО́-ge qatysty úlesi 10 paıyzǵa deıin qulady. Reseıde kerisinshe, ekonomıkany nesıeleýdegi IJО́-ge qatysty úlesi 60 paıyz bolyp tur» dedi ol.

Bankır ózderin ekonomıkaǵa nesıe bermeıdi dep aıyptaıtynyn, biraq oǵan áser etetin eleýli sebepter bar ekenin jetkizdi.

– Birneshe faktordyń biri – Reseıge qatysty el ekonomıkasynyń básekege qa­bilettiligi. Reseılik taýar ımporty kó­beıdi jáne biz óndirgen taýarlar bá­se­kege saı bolmaı jatyr. Bul jaǵdaı Reseıde sońǵy eki jylda bazalyq stavka 4,25 bolyp turǵan kezde oryn aldy. Bizge qaraǵanda Reseıden rýbl arqyly nesıe alý arzanyraq. Eger buryn dollarlandyrý máselesi ózekti bolsa, bú­ginde rýbldený máselesi týyndap otyr. Sońǵy eki jylda bırjada rýblmen ja­salǵan saýda kólemi úsh ese – 10 mlrd-tan 27 mlrd rýblge deıin ósti. Bul ret­te qazaqstandyq qaryz alýshylardy re­seılik bankter tarapynan rýblmen qarjylandyrý da ósip jatyr, – dedi Ú.Shaıahmetova.

Halyk Bank basshysy osy oraıda agrosektorǵa resýrs jiberýge nıetti ekenderin, biraq aýyl sharýashylyǵyn damytý saıasaty áli kúnge túsiniksiz bolǵandyqtan táýekel etpeıtinderin aıtty.

– Jeke tulǵalar portfeli endi tek óse túsedi. Tutynýshylyq nesıeleý kó­bine syrtqy taýarlardy satyp alý­ǵa ba­ǵyttalǵan, ıaǵnı qaryz alýshy­lar­dyń qa­rajaty syrtqy ekonomıka­ny qar­jy­lan­dyrýǵa jumsalady. Alaıda ból­shek nesıeni shektep tastaý – tyǵy­ryq­tan shyǵýdyń joly emes. Qaryzdyq júkteme koeffısıentine basa mán bere otyryp aqylǵa salynǵan salıqaly sheshim tabý kerek, – dedi Halyk Bank basshysy.

«Bank SentrKredıt» basqarma tóraǵasy Ǵalym Qusaıynovtyń aıtýyn­­­sha, elimizde ShOB-qa nesıe berý úshin zańdy turǵyda jaqsy jaǵdaı jasalǵan. Kepil saıasaty da qolaıly deńgeıde. Alaıda qaryz alýshyǵa baǵalaý júrgizý ShOB-ty nesıeleýdiń negizgi problemasy bolyp tur deıdi ol.

– Mıkro jáne shaǵyn bıznesti nesıeleý bólshek nesıeleýge qatty uqsas. Bul turǵyda bankterdiń aqparatqa qol­jetimdiligi shektelgen. Tek ishki derekterge súıenip nesıe berýde avtomatty sheshim qabyldaý qıyn. Bólshek nesıe bo­ıynsha bizge klıenttiń zeınetaqy jar­nasyn kórýge múmkindik berilgen. Bankter osy jáne basqa da táýekelderdi baǵalap úırendi. Al mıkro jáne shaǵyn bıznes segmentinde mundaıdy isteýge múm­kindik bermeıtin barer kóp. My­saly, olardyń salyq esebin, tabysyn kóre almaımyz. Tek bizdiń banktegi aı­nalymy ǵana kórinedi, – deıdi bank tóraǵasy.

Sheteldikterdiń kóptigi – nesıeleýdiń tómendigi

Basqa-basqa, osy sektordyń ystyǵyn da, sýyǵyn da kórgen mamandardyń piki­rin estigen soń, ılanbasqa sharań qal­maı­dy. Máselen, Moody’s halyq­aralyq agenttiginiń aǵa taldaýshysy Semen Isakov paıyzdyq mólsher­le­melerdiń tym joǵary bolýy – qazaq­stan­dyq bank salasynyń basty problemasy dep sanaıdy.

«Joǵary paıyzdyq stavkalar, ási­re­se korporatıvti qaryz alýshylar úshin bank nesıelerin tartymsyz etip otyr. Memlekettik damý ınstıtýttary ar­qyly sýbsıdııalanatyn nesıe­leý­diń joǵary kólemi de teorııalyq tur­ǵy­dan kommersııalyq bankterge túsýi múmkin bıznestiń bir bóligin basqa jaq­qa burady. Bul jaǵdaıdy túzetý úshin teńgedegi uzaq merzimdi jınaqtarǵa degen senimdi arttyrýmen qatar ınflıasııa deńgeıin tómendetý qajet. Bul jańa klıentterdi tartýǵa, qazirgi klıentterdiń úlken kólemdegi nesıe qaryzyna qyzmet kórsetýge kómektesedi», deıdi S.Isakov.

«Astana» halyqaralyq qarjy orta­ly­ǵyndaǵy AKRA keńsesiniń basshysy Asqar Elemesovtiń aıtýynsha, qazir bank sektorynyń problemasy shash etekten.

– Sońǵy jyldary ekonomıkanyń naqty sektoryn nesıeleýdiń toqyraýyna baılanysty Qazaqstan bankteriniń atyna kóp syn aıtylýda. Rasymen, eger kórshiles elderdiń nesıeleý kórsetkishimen salys­tyrar bolsaq Qazaqstannyń jetistigi joǵary emes. Jalpy, aldaǵy jyldary elimizdegi banktik nesıeleýdiń ósý áleýeti tómen. Buǵan, birinshi kezekte ekonomıkanyń shıkizattyq baǵyt us­tanýy jáne óndirý salalarynda sheteldik iri oıynshylardyń kóptigi sebep. Tikeleı sheteldik kompanııanyń baqylaýyndaǵy kásiporyn halyqaralyq naryq arqyly qarjylandyrylady. Olar jergilikti bankterge óte sırek júginedi. Mine, naryǵyna sheteldikterdi kóp kirgizip alǵan Qazaqstan, Ázerbaıjan sııaqty elderde banktik nesıeleý deńgeıi óte tómen bolady, – deıdi qarjyger.

Shaǵyn jáne orta kásipkerlik ońala qoıǵan joq

2019 jylǵy derek boıynsha jeke sektorǵa berilgen bank nesıesiniń úle­si IJО́-niń 21,20 paıyzyn quraǵan. О́zbekstanda bul kórsetkish 30,04, al Reseıde 52,35 paıyzdy quraıdy.

«Sońǵy jylda el ekonomıkasyndaǵy bank sektorynyń úlesi tómendep ketti. IJО́-degi nesıe portfeli úlesiniń 20 pa­ıyzdan áreń asýy óte tómen kórsetkish. Sektorǵa aýqymdy tazalaý júrgizý jáne ornyqty ósimge jol ashý, soǵan saı eko­nomıkadaǵy rólin arttyrý úshin bank­ter­de­gi korporatıvti basqarý sapasyn jáne ashyqtyǵyn kúsheıtý óte mańyzdy», deıdi S&P Global Ratings qarjy ınstıtýttary jáne memlekettik qarjy baǵytynyń dırektory Irına Velıeva.

Memleket pandemııa bastalmaı tu­ryp-aq shaǵyn jáne orta bızneske bel­sen­di qoldaý kórsetý tetikterin izdeı bas­taǵan edi. Alaıda oqystan indettiń bas­talýy bul sharýany odan ári jedeldete tústi. Sóıtip, memleket qazynasynan ShOB-qa mıllıardtaǵan qarjy aýdaryldy.

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń basshysy Mádına Ábil­qa­symovanyń aıtýynsha, ekono­mı­ka­nyń zardap shekken sektorlarynda kásipkerlerge maqsatty qoldaý kórsetý úshin barlyq ShOB sýbektilerine 6 paıyzǵa deıin stavkalardy sýbsıdııa­laý qamtamasyz etilgen. Jalpy somasy 740 mlrd teńge bolatyn sýbsıdııany 4 839 kompanııa alypty.

«Bankter daǵdarysqa qarsy sharalardy qoldady. 2020 jyly jáne 2021 jyldyń birinshi jartysynda zardap shekken salalarda ShOB úshin kredıtterdi keıinge qaldyryp, qaıta qurylymdady. Nátıjesinde, 2019 jylǵy 13 paıyz bolǵan teris mánmen salystyrǵanda biz 2020 jyldy ShOB kredıtteriniń 7,2 pa­ıyzǵa ósýimen aıaqtadyq. 2021 jylǵy sáýirden bastalǵan ekonomıkalyq ósýdi qalpyna keltirý aıasynda bıyl 9 aıda ShOB kredıtteriniń ósýi 18,6 pa­ıyz­dan, al ekonomıkaǵa kredıtterdiń jal­py ósýi 16 paıyzdan asty», deıdi M.Ábilqasymova.

Soǵan qaramastan ShOB sharýa­sy áli ońalyp kete qoıǵan joq. Jyl basynan beri jumysyn ýaqytsha toqtatqan shaǵyn kásiporyndar sany 15 paıyzǵa kóbeıgen. Tirkelgen 340 myń kompanııanyń 120 myńy jumys istemeıtin bolyp shyqqan. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimeti boıynsha jumysty ýaqytsha toqtatýǵa sheshim qabyldaǵan ShOB sýbektileriniń árbir úshinshisi saýda salasyna (29,3 paıyzy) tıesili eken. Pandemııa daýylynan zardap shekkender qatarynda qurylys fırmalary men túrli qyzmetterdi usynýshy shaǵyn kompanııalar da bar.