Elimizdiń kez kelgen óńirinde tabıǵaty sulý, sheteldik týrısterdi birden baýrap alatyn kórikti jerler az emes. Sonyń biri jáne biregeıi retinde Túrkistan oblysy. Bul óńir týrızmniń barlyq salasymen týrısterdi ózine tarta alatyn elimizdegi jalǵyz aımaq dep aıtsaq, qatelese qoımaspyz. О́ıtkeni Túrkistan oblysynda aýyl sharýashylyǵy, emdeý jáne saýyqtyrý, ekologııalyq, gastronomııalyq, tarıhı jáne taǵy basqa týrızm salalary qarqyndy damyp keledi. Buǵan jýyrda Kazakh Tourism ulttyq kompanııasy BAQ ókilderine uıymdastyrǵan aqparattyq týr aıasynda taǵy bir márte kóz jetkizdik.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sheshimimen Ońtústik Qazaqstan oblysy 2018 jyly Túrkistan oblysy bolyp qaıta qurylǵany belgili. Sol ýaqyttan beri kúngeıdegi óńirdiń tamyryna qan júgirip, kún ótken saıyn ajary artyp keledi. Basqa salalardy aıtpaǵannyń ózinde, keıingi úsh jylda oblysta týrızm salasy óte qarqyndy damý ústinde. Máselen, 2018 jyly Túrkistan oblysyna qańtar-qyrkúıek aralyǵynda – 112 myń, 2019 jyly – 140 myń, 2020 jyly 75 myń týrıst kelse, bıylǵy 9 aıda 150 myńnan asa saıahatshy Túrkistannyń týrızmine qanyqqan.
Aqsý shatqaly
Úsh kúnge jalǵasqan issaparymyz Shymkentten 60 shaqyrym qashyqta ornalasqan Aqsý shatqalynan bastaldy. Áý bastaǵy jospar boıynsha biz Qazaqstandaǵy eń alǵashqy qoryqtyń biri sanalatyn «Aqsý-Jabaǵylynyń» (1926 jyly qurylǵan) tynys-tirshiligimen tanysýymyz kerek edi. Alaıda tabıǵattyń tosyn minezine baılanysty qoryqqa barý qaýipti bolǵandyqtan, josparymyzdy ózgertip, qar qalyń túskenshe týrısterge asa qaýipsiz dep sanalǵan Aqsý shatqalyn betke aldyq.
Aqsý shatqaly – «Aqsý-Jabaǵyly» qoryǵynyń eń kórikti jerleriniń biri. Munda keletin týrısterdiń de kóbi qoryqqa emes, dál osy shatqalǵa barǵandy unatady eken.
Aqsý – aýmaǵy jáne tereńdigi boıynsha Ortalyq Azııadaǵy eń úlken shatqaldyń biri. Onyń tereńdigi 300-den 500 metrge deıin, al uzyndyǵy 30 shaqyrymdy quraıdy. Shatqalǵa túsý óte qıyn, keıbir jerlerinde júrý tipti múmkin emes. Bizge jolbasshy bolǵan gıdtiń aıtýynsha, Aqsý shatqaly Tıan-Shan taý júıesiniń qalyptasý kezeńindegi sońǵy kataklızmderdiń negizinde paıda bolǵan. Bul – shamamen 10 mıllıon jyl burynǵy oqıǵa.
Aqsý shatqalyna saıahattaý haıkıng týrızmine (taýly aımaqta jaıaý júrý) jatatyn bolǵandyqtan, munda keletin týrısterdiń basym bóligi – jastar. Tómen qaraı quldılaý jáne shyńǵa qaıta kóterilý ájeptáýir kúsh pen eptilikti, shydamdylyq pen tózimdi talap etetindikten, úlken jastaǵy týrıster bul jerge asa qatty qyzyǵa qoımaıdy.
Shatqaldaǵy týrıstik maýsym naýryz aıynyń sońynda bastalyp, qazannyń ortasyna deıin jalǵasady. Jaz maýsymynda jergilikti jastar jazyq dalada serýen quryp, bir sát taza aýada demal- ǵandy jón kóredi. Iаǵnı ońtústiktiń aptap ystyǵynda taýdyń baýraıynda ornalasqan shatqal keremet demalys ornyna aınalady.
Buryndary bul jerge tek jergilikti turǵyndar ǵana keletin bolsa, keıingi jyldary elimizdiń ózge aımaǵynan da saıahattaýshylardyń sany artqan. Oǵan eki jylǵa jýyq ýaqyttan beri adamzatty áýrege salǵan koronavırýs indeti sebep boldy dep te aıtýǵa negiz bar. О́ıtkeni shetel shekaralary tars jabylyp, tyrp ete almaı qalǵanda el azamattary eldegi týrıstik oryndardy izdeı bastady. Onyń ústine «Áleýmettik qashyqtyqty saqtaý» sııaqty mindettemeler qoıylǵan ýaqytta Aqsý shatqaly bul talapqa tolyǵymen saı keledi. Sondaı-aq munda alys-jaqyn shetelderden de týrıster legi kele bastapty. Olardyń ishinde Eýropa azamattary kóp eken.
Shatqaldan jerasty úńgirlerin kóp kezdestirýge bolady. Biraq kópshiliginiń ataýy joq. Jol jıegindegi keıbir úńgirge erkin kirip-shyǵýǵa múmkindik bar. Al «Aqsý-Jabaǵyly» qoryǵynyń aýmaǵynda ornalasqandary qaýipti sanalady. Úńgirge barý úshin basshylyqtan arnaıy ruqsat alyp, tek gıdpen ǵana barýǵa bolady.
Syrǵa toly «Saıram-ógem»
«Aqsý-Jabaǵyly» Qazaqstandaǵy eń kóne qoryq sanalsa, «Saıram-ógem» – elimizdegi eń jas memlekettik ulttyq tabıǵı park. 2006 jyly irgetasy qalanǵan tabıǵı park Batys Tıan-Shan taý júıesiniń soltústik – shyǵys bóligin qamtıdy jáne О́gem, Qarjantaý, Boraldaı, sonymen qatar Talas Alataýy- nyń soltústik-batys bókterin alyp jatyr. Ulttyq parktiń aýmaǵynda О́gem, Saıramsý, Qasqasý, Birkólik, Mashat, Daýbaba jáne Kókbulaq ózenderi aǵyp ótedi. Park terrıtorııasynda 7 tabıǵat zonasy bar, shóleıtten bastap taý zonasyna deıin. Munda ósimdiktiń – 1 635, sútqorektilerdiń – 59, qustardyń 300 túri kezdesedi.
Tabıǵı parkte 11 týrıstik baǵyt ornalasqan. Atap aıtqanda, saıahatshylar Maqpal, Sýsińgen, Saıramsý kóli, Saryaıǵyr, Boztorǵaı ózeni, Sazata ózeniniń petroglıfteri, Vladıslav shyńy, Qasqasý-Sýsińgen, Qus bazary, Úshbastóbe eski qonysy, Saryaıǵyr ózeni boıyndaǵy shatqaldar sekildi baǵyttardy aralaı alady. 11 baǵyttyń jalpy uzyndyǵy – 701 shaqyrym. Onyń 250 shaqyrymy – jaıaý, 263 shaqyrymy – attyly jáne 186 shaqyrymy – avtomobıldi baǵyt. Saıahattaý túrin týrıster óz yńǵaıyna qaraı tańdaı alady. Mundaǵy eń suranysqa ıe baǵyt – teńiz deńgeıinen 2 300 m bıiktikte ornalasqan Tómengi Saıramsý kóli. Onyń qazanshuńqyry gıtara aspabyna uqsap ketedi. Sýdyń móldirligi sonshalyq, tipti eń tereń jerdiń ózinde kóldiń túbin kórýge bolady. Keletin týrısterdiń de nazaryn tartyp turatyn osy kól.
Biz tabıǵı parkke týrıstik maýsym aıaqtalǵan kezde barǵandyqtan, asa jeńil joldy tańdap, Saıramsý kóline jol tarttyq. Saıramsýǵa barar jolda ońtústik óńirdegi eń bıik bes shyń alystan menmundalap turady. Olardyń ishindegi eń bıigi – 4 299 metrdi quraıtyn Saıram shyńy. Sonymen qatar rettilik boıynsha Saıram shyńynan keıin «Shymkent», «Aıýtór», «Solıdarnost», «Eńbek», «Igla», «Qazaqstan halqy Assambleıasy», «Altýs» jáne Saryaıǵyr shyńdary turady. Taǵy bir aıta keterligi, bul shyńdar alpınıstterdiń súıikti jattyǵý ornyna aınalǵan.
Keńes ókimeti tusynda munda jyl saıyn alpınıada uıymdastyrylatyn bolǵan. Oǵan KSRO quramyna kiretin 15 eldiń eń myqty degen myńnan asa alpınısi qatysyp, jarys kórkin qyzdyrǵan. Bul ıgi dástúr áli kúnge deıin jalǵasyp keledi. Biraq qatysýshylar sany búginde 100-ge de jetpeıtin kórinedi. Sondaı-aq munda jyl saıyn jaz mezgilinde balalar lageri de uıymdastyrylady.
Shyraıly shahar týrızmi
Saparymyzdyń sońǵy kúninde úshinshi megapolıstiń týrızmimen tanysýǵa múmkindik aldyq. Elimizdiń eń kóne qalalarynyń biri sanalatyn Shymkent shaharynda da týrızm salasy durys jolǵa qoıylǵan.
Ortaǵasyrlyq qalalardyń stılindegi bekinis bolyp qaıta qalpyna keltirilgen «Sıtadel» qalashyǵy az ýaqyttyń ishinde Shymkenttiń jarqyn týrıstik brendine, qala turǵyndary men qonaqtary úshin aıryqsha orynǵa aınalyp úlgerdi. «Sıtadel» – Shymkent qalasynyń biregeı mádenı-tarıhı aımaǵy, buryndary ejelgi qalashyqtyń bekinisi bolǵan jerde ornalasqan.
Jerasty arheologııalyq qazba jumystary nátıjesinde tabylǵan árbir jádiger «Sıtadel» mýzeıiniń negizgi eksponattary retinde saqtalyp, qala tarıhynan shynaıy syr shertedi. Qalashyqta ashyq aspan astyndaǵy murajaı, amfıteatr, galereıalar, jádigerler, qolóner buıymdary, ejelgi jáne ortaǵasyrlyq qalanyń damý dınamıkasyn sıpattaıtyn ózge de qyzyqty nysandar kóp.
Sonymen qatar týrıster eń kóp keletin Báıdibek bı eskertkishi, «Qazyna» etno-kesheni, A.Asqarov atyndaǵy dendrosaıabaǵy, «Qoshqar ata» ózeniniń jaǵalaýynda bolyp, Visit Shymkent týrıstik aqparattyq ortalyǵynyń jumysymen tanysyp, qalanyń týrızm salasyna qatysty maǵlumat aldyq. Máselen, keıingi 9 aıda Shymkentke 230 myńǵa jýyq týrıst kelgen. О́tken jyldardaǵy statıstıkamen salystyrǵanda bıyl 2-3 esege kóp. Úshinshi megapolıske keletin týrısterdiń basym kópshiligi – Reseı, О́zbekstan, Túrkııa jáne Qyrǵyzstannyń azamattary eken.