El tarıhyndaǵy jańa kezeń

Zaman suranysyna laıyq jańa mazmun­daǵy azattyq qozǵalys qalyptas­tyryp, sol arqyly ult ómirin jańa sapaǵa kótergen alashtyq býynnyń kósemi Álıhan Bókeıhanov «Memlekettigi joq halyq – jetim halyq» degen tujyrymǵa kelse, ult ustazy Ahmet Baıtursynuly bolshevıkter úkimeti bergen memlekettilikke «Biz, qazaqtar, Qazaq Respýblıkasy degen ataýdy maldanyp júrmiz, al bul Respýblıkanyń mazmuny bizdiki emes qoı, onyń ıesi de biz emespiz» dep ashy da bolsa ádilin aıtty.

Otyz jyl boldy, qazaq halqy óz atymen atalatyn memlekettilik qurylymǵa baýyr basyp qaldy. Halqymyz bul memle­ket­tilikti ǵasyrlar boıy atameken jerimiz ben urpaǵynyń bolashaǵy úshin ter tógip, eńbek etip, ómirin jaýymen arpa­lys­ta, kúreste ótkizgen ata-babalarynan búginge jetken amanat retinde qabyldaıdy. О́ıtkeni mem­le­kettilik ıdeıasy men praktıkasy ǵasyr­dan-ǵasyrǵa ulasqan urpaqaralyq sabaqtas­tyq jolymen maqsatty eńbek pen kúres nátıjesinde ǵana qalyptastyq. Jańa 2022 jyldyń alǵashqy kúnderi mine osy mem­lekettiligimiz úlken qaýipti basynan ótkerdi.

Qalyptasqan aýyr jaǵdaıda árbir sanaly azamat ortaq qundylyǵymyz – mem­leket­tiligimizge baılanysty óz ustany­myn anyqtaýǵa tıis boldy. Osyndaı syn sát­te anyq baıqalǵany halqymyz aýyzbir­lik, kemel­dilik tanytty Memleket basshysy Q.Toqaevtyń «men halyqpen birgemin, el as­ta­nasynan ketpeımin!» degen ataly sózine qa­nat­tandy, jigerlendi. Allaǵa shúkir, eli­mizde táýelsizdigimizdi qorǵaýǵa múddeli kúsh­terdiń az emes ekendigi anyq baıqaldy.

Memleket basshysy 11 qańtarda Máji­lis­te sóılegen sózinde úkimet pen qoǵam al­dynda qalyptasqan jaǵdaıdan shyǵýdyń joldaryn belgilep berdi. Osy rette irgeli de mańyzdy ózgeristerge áleýmettik-gýmanıtarlyq ǵylym salalary da muqtaj ekendigin aıtý paryz. Álginde ǵana elimizdiń ómirinde oryn alǵan tektonıkalyq silki­nisterge otan­dyq ǵylym tereń taldaý jasap, negizdi de na­nymdy tujyrymdar usynýǵa daıar ma? Bul úlken másele. Sońǵy jyldary áleýmet­tik-gýmanıtarlyq ǵylym salalarynyń ózi­niń belsendiligin joǵaltyp alǵandyǵy bar­shaǵa aıan. Gýmanıtarlyq baǵyttaǵy ınstıtýt­tardyń atqaryp otyrǵan qyzmeti zaman suranysyna jaýap bere alatyndaı deńgeıde bolǵany lázim. Ǵylymı jobalar arqyly oryndalatyn jumystardyń ómirmen baılanys deńgeıi eksheýden, synnan ótkeni abzal.

Al muhıtqa shyqqan kemege kompas qandaı qajet bolsa, búgingi shytyrman ózgerister men qaýipter arnasynda turǵan qoǵamǵa áleýmettik-gýmanıtarlyq saladaǵy ǵylymdar sondaı qajet. Tereń rýhanı daǵdarystan aıaǵyn alyp úlgermegen bizdiń qoǵamǵa onyń zárýligi birneshe ese arta túspek. Basqasha aıtqanda, jas býynǵa bizdiń qoǵam qaıdan shyqty, qaı jerde tur, onyń aldynda qandaı mindetter bar degen saýalǵa ádebıet jáne ónermen qatar gýmanıtarlyq saladaǵy ǵylymdar da jaýap berýge tıis. Mundaı qyzmetsiz qoǵamdaǵy mádenıettiń etıkalyq mazmuny men ózegi kemı túsetindigi kimge de bolsa túsinikti.

Qoryta aıtqanda, búgingi irgeli ózgerister aldynda turǵan bizdiń qoǵam jaǵdaıynda otandyq áleýmettik-gýmanıtarlyq ǵylym salalary irgeli ózgeristerge muqtaj.

Mámbet QOIGELDI,

Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory