O tusta qazirgi Nur-Sultan qalasynyń Aqmola atanyp turǵan shaǵy. Sonaý qıyn kezeńde qazaq dalasynda irgesi qalanǵan alǵashqy meshitterdiń biri beınelengen eski sýret kózimizge ottaı basyldy. XIX ǵasyrdyń muǵdarynda musylmannyń rýhanı ómirine shyraqshy bolǵan qasıetti ǵımarat uzaq jyldar boıy ulttyń ıgiligine qyzmet etti. Búgingi áńgimemiz sol jaıynda.
Maqalamyzdyń túp-tórkini Nur-Sultan qalasynyń memlekettik muraǵatynda jatyr. Ata dinimizben alysqan keńes ıdeologııasynyń kesapatty sheshimderi tańbalanǵan qujattar kóptep kezdesedi. Biz taqyrypqa tuzdyq bolar aqparattardy ǵana ilikke aldyq. Kerbaqqan keńestik júıeniń qazaq halqyna jasaǵan jamandyǵy janymyzǵa batty.
Aqmoladaǵy alǵashqy meshitti qarapaıym halyq «eski meshit», «birinshi meshit», «aǵash meshit» dep ataǵan. Qurylysy 1838 jyly bastalady. Ony óz qarajatyna turǵyzǵan Qońyrqulja Qudaımendın sultan eken. Esimi el ishinde áli kúnge deıin úlken qurmetpen atalady, ásirese baıyrǵy qala turǵyndary jaqsy bilse kerek.
1842 jyly ımamdardyń qoldaýymen osy meshit janynan dinı oqý orny ashylyp, balalarǵa shaǵataısha, arabsha oqý men jazýdy úıretedi. Ustazdar birlesip Quran Kárimdi jattady. Oqýshylarǵa qajetti oqýlyqtar men kitaptardy ata-analary men týystary satyp alyp berip otyrǵan.
1843 jyly jergilikti musylman balalaryna sabaq bergen molda meshit janynan shaǵyn úı salady. Onyń birden-bir sebebi – qaıyrymdylyq dastarqany. Alystan at terletip kelgen qonaqtar, kerýen-kóshter meshit janyna aıaldap, as-sýyn ishken. Keıinnen izgi dástúr keń etek jaıyp, mańaıdaǵy aýyl turǵyndary meshitti duǵa oqıtyn kórnekti ǵımarattyń birine aınaldyrady.
Áıtse de halyqtyń qýanyshy kópke uzamady. О́kinishke qaraı, dinı ǵımarat 1920 jyly otqa orandy. Qala arhıviniń bastamasymen 2019 jyly qazirgi Imanov kóshesine salynǵan úıdiń qasbetine memorıaldyq taqta ornatyldy.
Ornynda bar ońalar degendeı, órtengen ǵımarattyń ornyna qaladaǵy kásipkerler, aǵaıyndy Qosshyǵulovtar bastaǵan dáýletti adamdar, dindarlar birlesip, kúıgen qyzyl kirpishten jańa meshit salady. Ony halyq «tas meshit» nemese «qyzyl meshit» dep ataǵan eken.
Aıtpaqshy, Aqmolada ekinshi meshit te boldy. Ony 1895 jyly qala baılarynyń biri, kópes Nurmuhammed Zabırov óz qarajatyna turǵyzdy. Qabyrǵalarynyń túsine qaraı halyq arasynda «tatar meshit» nemese «jasyl meshit» dep atalǵan bul aǵash meshit qazirgi Abaı kóshesi men Respýblıka dańǵylynyń qıylysynda ornalasqan eken.
Kóp uzamaı eki ǵımarattyń da tozyǵy jetedi. Alǵashqy meshit tarıhı-ólketaný murajaıyna paıdalanýǵa beriledi. Artynan 1940 jyly Konstantın-Elenınskıı shirkeýine aınalady. Odan keıin «Kazpıvo» zaýyty ornalasady. Ýaqyt óte, 1970 jyly ǵımarat buzylyp, onyń ornyna kópqabatty úı turǵyzylady.
1930 jyldardyń aıaǵynda «jasyl meshit» te jabylady. Aldymen munda Pıonerler úıi ornalassa, 1950 jyldary ǵımarat buzylyp, ornyna úsh qabatty turǵyn úı salynǵan. Qazir onyń qorshaýy ǵana saqtalǵan. Aldyńyzdan qaqpalar, tas tirekter, temir torlar ǵana shyǵady. Búginde «jasyl meshittiń» qorshaýy qalanyń kıeli nysandar kartasyna engizilgen.
Osy rette taǵy bir derekke kóz tastasaq. Qalalyq keńes jergilikti salyq tólenbegendikten ekinshi meshitti japqany týraly aıtylady. Biraq onyń jabylýy Oraza aıt merekesine tuspa-tus kelipti. Sodan moldalar halyq arasynda túsindirme jumystaryn júrgizip, salyq tóleýge qajetti qarajat jınaıdy. Osylaısha naqty sheshim bekitilmeı turyp, qalalyq keńestiń meshitti halyqqa qaıtarýdan basqa amaly qalmaıdy. Biraq kóp uzamaı salyq qyzmetkerleri óz degenine jetedi.
Jurttyń birligi qos meshitti birneshe jyl boıy qıraýdan saqtap qalǵan eken. Halyqtyń rýhanı hám mádenı ómirine jol ashqan aıshyqty ǵımarattar jyldar almasa kele ıdeologııanyń qurbany boldy. Dese de ata dinimizdiń aıbary bolǵan Allanyń úıi qanshama balanyń ǵumyryna rýhanı azyq bolǵany anyq.