Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen byltyrdan bastap júzege asyryla bastaǵan «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy qanshama otbasyna sharapatyn tıgizip, bala súıý baqytyn buıyrtty. 2021 jyly atalǵan baǵdarlama aıasynda bólingen kvota tolyq úlestirilip, 7 myń pasıentke ekstrakorporaldy uryqtandyrý (EKU) jasaldy.
Nátıjesinde, 3 myńǵa jýyq áıel bala kóterip, búginde 360 sábı aman-esen dúnıege keldi. Jańa týǵan nárestelerdiń 181-i – qyz, 179-y – ul. Bosanǵan analardyń ishinde 65-i birden birneshe bala kótergen eken. Jalpy, qol-aıaǵyn baýyryna alǵan analarǵa qosa áli de aı-kúnin kútip otyrǵan áıelder bar. Sondyqtan súıinshi suraıtyn kúnimiz kóbeıe bermek.
Prezıdent 2020 jyldyń 1 qyrkúıegindegi halyqqa Joldaýynda Úkimetke 2021 jyldan bastap EKU kvotalaryn 7 ese ulǵaıta otyryp, «Ańsaǵan sábı» arnaýly baǵdarlamasyn júzege asyrýdy tapsyrǵan edi. Buǵan respýblıkalyq bıýdjetten 6 mlrd teńgeden asa qarajat bólindi.
Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory atalǵan baǵdarlama kvotalary boıynsha EKU qyzmetiniń oryndalýyn uıymdastyrady. Bul rette memlekettik qyzmetti MÁMS aıasynda 19 klınıka usynady. Onyń úsheýi – memlekettik, 16-sy – jekemenshik. Joǵaryda ataǵanymyzdaı, osy klınıkalarda byltyr 7 myń pasıentke EKU jasalyp, onyń 3 myńǵa jýyǵy júkti áıel retinde tirkeldi. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Analar densaýlyǵyn qorǵaý basqarmasynyń basshysy Shákızat Halyqovanyń aıtýynsha, álemde 7 myń EKU-nyń 30-32%-y sátti shyqsa, bul óte jaqsy kórsetkish bolyp sanalady.
«Elimizde «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy naqty byltyr aqpan aıynan bastap júzege asyryla bastady. Sodan bala kóterýge qabiletti jastaǵy azamattardyń sanyn eskere otyryp, aı saıyn monıtorıng jasap, óńirler boıynsha EKU kvotasyn bóldik. Respýblıka boıynsha 8 qalada 27 reprodýktıvti medısına ortalyǵy jumys isteıdi. Sonyń ishinde 19-y bólingen kvotalar boıynsha EKU qyzmetin usyndy. Mundaı ortalyqtar kóbi Almaty qalasy jáne Almaty oblysy bolǵandyqtan, pasıentterdiń basym bóligine osy óńirlerde qyzmet kórsetildi. 2021 jyly júrgizilgen 7 myń EKU qyzmetiniń nátıjesi bıyl qarasha aıynda tolyq belgili bolady. О́ıtkeni áli bosanbaǵan júkti áıelderdiń sany kóp. Ázirge 360 bala dúnıege keldi. Jalpy, álemdik kórsetkish boıynsha 7 myń EKU ádisinen 2000-2500 bala týsa, bul óte jaqsy nátıje deýge bolady», deıdi Sh.Halyqova.
Bul rette maman kvota ıelengen pasıent alǵashqy múmkindiginen bala kótere almasa, kelesi jyly taǵy bir ret EKU ádisine tegin júgine alatynyn atap ótti. Odan keıin de pasıentter óz qarjysymen birneshe ret EKU jasatamyn dese, qaltasyna aýyr tımeıdi eken. О́ıtkeni kvota boıynsha alǵashqy alynǵan embrıondardy biraz jylǵa deıin saqtaýǵa múmkindik bar.
«О́tken jyldyń deregi boıynsha 14 myńnan asa áıel bedeýlik dıagnozymen tirkelgen. Buǵan qosa dál osyndaı máselemen 4,5 myńǵa jýyq er adam esepte tur. Biraq bul azamattardyń barlyǵy bala súıe almaıdy degen sóz emes. Qazirgi damyǵan medısınanyń kómegimen qanshama adam dertine daýa taýyp, perzent súıip jatyr. Onyń dáleli ári dánekeri – osy EKU. Sondyqtan bala súıe almaı taýy shaǵylǵan, taýsylǵan jas otbasylardy dástúrli emge súıenip, túrli yrym-nanymǵa senip ýaqyt ótkizbeı, birden medısınaǵa júginýge keńes berer edim», deıdi Sh.Halyqova.
О́tken jyldyń jeltoqsan aıynda gazetimizde habarlaǵanymyzdaı, «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy aıasynda tuńǵysh sábı elordada dúnıege keldi. Qaladaǵy №2 kópbeıindi aýrýhanada týǵan ul balaǵa Ámirhan degen esim berildi. Sol sátte Ámirhannyń anasy: «Bul baǵdarlama – biz sekildi balaly bolǵysy keletin erli-zaıyptylar úshin úlken múmkindik. Buryn biz aqyly negizde EKU jasadyq, biraq bəri sətsiz aıaqtalǵan. Bul joly da úmitimiz oryndalmaıdy dep qatty alańdap edik, baqytymyzǵa qaraı ata-ana atanyp otyrmyz. Júktilikke deıin jəne júktilik kezinde basy-qasymyzda bolǵan dərigerlerge alǵysym sheksiz. Aýrýhananyń barlyq medısına qyzmetkerine raqmet aıtqym keledi. Biz baqyttymyz!» dep qýanyshymen bólisken bolatyn.
«Deni saý ult» árbir azamat úshin sapaly jáne qoljetimdi densaýlyq saqtaý» ulttyq jobasy negizinde Úkimettiń 2021 jyldyń 12 qazanyndaǵy №725 qaýlysy aıasynda 2025 jylǵa deıin jyl saıyn 7 myń kvota qarastyrylǵan. Osylaısha, EKU kezeginde turǵan pasıentterdi MÁMS arqyly barynsha qamtýǵa múmkindik týyp otyr. Byltyr 30 jeltoqsanda Densaýlyq saqtaý mınıstrligi fertıldi jastaǵy áıelder men erlerdiń sanyn eskere otyryp, ár óńirge qaraı 2022 jylǵa arnalǵan 7 myń EKU baǵdarlamasyn bólýdi júrgizdi.
Jalpy, Qazaqstanda 1995 jyldan bastap 2020 jylǵa deıin 85 myńǵa jýyq erli-zaıyptylar qosalqy reprodýktıvti tehnologııalar (QRT) ádisterimen emdeldi. Qazirgi ýaqytta elimizde «tútiksheden» 25 myńnan asa bala dúnıege keldi. 2010 jyldan bastap respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen bedeýlik dıagnozy qoıylǵan naýqastardy QRT ádisterimen emdeý jónindegi memlekettik baǵdarlama engizildi. Sodan beri 10 myńǵa jýyq QRT baǵdarlamasy qarjylandyryldy, nátıjesinde 3 myń bala dúnıege keldi. Iаǵnı buǵan deıin EKU-ǵa 10 jylda 10 myńdaı ǵana kvota bólingen, al búginde osy kvotalardyń 70%-y bir jylda ǵana berilip otyr.