Dál qazir elde bolǵan tótenshe jaǵdaıdan zardap shekken barsha azamatqa aıryqsha qoldaý asa qajet. Memlekettik organdardyń da tize qosa qımyldap, bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarar kezi – osy sát. Dúrbeleń kezinde qanshama kásipker men qarapaıym azamattyń kásibi men jumysy toqtap, tabystarynan aıyryldy. Búlik saldarynan shaǵyn bıznestiń taýarlary men nysandary búlindi. Endi olardyń etek-jeńip jınap, qalypqa kelýine áýeli aqsha, sosyn ýaqyt qajet. О́z kezeginde Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi osy oqıǵadan zardap shekkenderge keń kólemdi qoldaý kórsetiletinin málimdedi.
Eldegi qarjy uıymdarynyń eki tizgin, bir shylbyryn qolǵa ustaǵan agenttik ekinshi deńgeıli banktermen jáne mıkroqarjy uıymdarymen kelise otyryp, kredıt men mıkrokredıttiń barlyq túri boıynsha tólemderdi keıinge qaldyrýdyń biryńǵaı tártibin qabyldady. Qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentiniń dırektory Aleksandr Terentevtiń aıtýynsha, keıinge qaldyrý múmkindigin barlyq zardap shekken zańdy jáne jeke tulǵalar tótenshe jaǵdaı engizilgen kúnnen bastap 3 aı ishinde paıdalana alady.
– Qaryzdar men mıkrokredıtter boıynsha keıinge qaldyrý kezeńinde barlyq bank pen MQU turaqsyzdyq aıyby, aıyppul men ósimpuldar eseptemeıdi, sondaı-aq merzimi ótken paıyzdyq syıaqyny kapıtaldandyrýǵa jol berilmeıdi. Budan basqa, kredıtterdi óteý merzimin ótkizip alýǵa jol berilgen jáne merzimin keıinge qaldyrý qaryz alýshynyń kredıttik tarıhyn nasharlatýǵa jáne ol týraly kredıttik bıýroǵa teris aqparat berýge negiz emes. Keıinge qaldyrýdy alý úshin qaryz alýshy kez kelgen qoljetimdi baılanys tásilimen nemese kredıtordyń bólimshesine ózi barý arqyly erkin nysanda ótinish jazýy qajet. Bul – 2020-2021 jyldary pandemııa kezeńinde berilgen keıinge qaldyrý úshin qoldanylǵan óte qolaıly tártip. Osy kezeńde 2 mln-nan astam azamattyń nemese qaryz alýshy jeke tulǵalardyń 33,8%-y keıinge qaldyrylǵan tólemder boıynsha 270 mlrd teńgeden astam somany tóleýdi keıinge qaldyrdy. Barlyq zardap shekken qaryz alýshylarǵa kredıtorǵa júginýge jetkilikti ýaqyt berildi – ótinish 3 aı ishinde, ıaǵnı 2022 jyldyń 5 sáýirine deıin berilýi múmkin. Bul rette, ótinish berilgen kúnge qaramastan, kredıt boıynsha keıinge qaldyrý tótenshe jaǵdaı engizilgen kúnnen bastap usynylatyn bolady, – dedi A.Terentev.
Onyń aıtýynsha, jappaı tártipsizdikten zardap shekken bıznesti aıaǵynan qaıta turǵyzýǵa uzaq ýaqyt ketedi. Sondyqtan nesıe berýshi men qaryz alýshynyń kelisimi boıynsha tólemderdi keıinge qaldyrýdyń 3 aıdan artyq merzimi belgilenýi múmkin. Al tólemderdi keıinge qaldyrý merzimi bitken soń, nesıeni báribir óteýge týra keledi. Bul oraıda agenttik tólemdi óteýdiń eki nusqasyn usynady.
«Kredıtti óteý merziminiń sońyna deıin buryn keıinge qaldyrylǵan tólemderdi birkelki bólý túrinde nemese kredıt boıynsha aǵymdaǵy tólemderdiń mólsherin saqtaý úshin qaryz merzimin ulǵaıtý. Kredıttik uıymnyń qaryz alýshymen kelisimi boıynsha ózge keste belgilenýi múmkin. Nesıeni keıinge qaldyrýǵa baılanysty nesıe alýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý boıynsha 2 mańyzdy shart qarastyrylǵan: kredıttik uıymdar qaryz alýshylardan kredıt boıynsha keıinge qaldyrylǵan operasııalar, ótinishter boıynsha eshqandaı komıssııa men ózge tólemder almaıdy. Qaryz alýshylardyń talap etý jumystaryn, onyń ishinde merzimi ótken bereshekti óteý qajettigi týraly habarlamalar jibermeıdi», dep atap ótti spıker.
Aıtylyp otyrǵan talaptar men múmkindikterdiń iske asyrylýyn agenttik ózi qadaǵalaıdy. Eger kredıtor negizsiz bas tartqan jaǵdaıda, qaryz alýshylar agenttikke júginýge quqyly. Árbir ótinish boıynsha qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý úshin dereý qadaǵalaý den qoıý sharalary qabyldanady. Vedomstvonyń call-ortalyǵyna jumys kúnderi saǵat 09.00-den 17.00-ge deıin, +7(7272) 371 000 nómiri boıynsha habarlasýǵa bolady.
Sondaı-aq qazirgideı qıyn-qystaý shaqta kópshilik saqtandyrý kompanııalarynan járdem kútken. Alaıda ol úmitteri aqtalmaǵan syńaıly. О́ıtkeni kompanııalar elde bolǵan ahýaldy saıası prosess nátıjesinde týyndaǵan oqıǵa dep baǵalap, kómek qolyn sozýdan bas tartqan. Qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamenti dırektorynyń orynbasary Ernar Orazbaev saqtandyrý kompanııalarynyń da agenttik qaraýyna kiretinin, sondyqtan olar kómekten bas tartsa, azamattardyń kompanııa ústinen agenttikke shaǵymdanýǵa quqyǵy bar ekenin aıtady.
«Ortalyq keńse Almatyda ornalasqan, óńirlik ókilder basqarmasy ár oblys ortalyqtarynda bar. Biz ótinishti qarap, qajet bolsa qujattamalyq tekserý júrgizip, keıinnen qorytyndy jaýabyn shaǵym berýshige jaýap retinde usynamyz», deıdi E.Orazbaev.
Kópti alańdatqan taǵy bir saýal – órtengen avtomobılder máselesi. Bir Almatynyń ózinde júzdegen kólik otqa orandy. Olardyń basym bóligi nesıege resimdelgen kólikter. A.Terentevtiń aıtýynsha, barlyq kólik saqtandyrylǵan, sondyqtan bul máseleni de agenttik ózi qadaǵalaıdy. Tıisti tólem jasalmaǵan jaǵdaıda saqtandyrylǵan tulǵa saqtandyrý ombýdsmenine, sondaı-aq agenttikke júgine alady dep atap ótti ol.
Arnaıy brıfıng barysynda aqshany elden shyǵarý máselesi de umytylmady. 11 qańtarda Májiliste sóılegen sózinde Prezıdent osy túıtkilge aıryqsha toqtalyp, elden aqshanyń zańsyz shyǵarylmaýyn tapsyrǵan edi.
– Prezıdenttiń kapıtaldy elden zańsyz shyǵarýdy baqylaý jáne jolyn kesý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý sheńberinde Ulttyq banktiń, Qarjylyq retteý agenttiginiń, Qarjylyq monıtorıng agenttiginiń halyqa ralyq tólemder men aqsha aýdarymdarynyń oryndalýyn baqylaýdy kúsheıtý týraly birlesken buıryǵy qabyldandy. Osy tetik aıasynda biz ár operasııada kúmándi belgilerdiń bolýyn qaraımyz. Búgingi tańda bank salymshylary úshin táýekelder joq jáne bank klıentteriniń barlyq qarajaty tolyq saqtalǵanyna nazar aýdarǵym keledi. «Bank qupııasy týraly» zańdy eskere otyryp, bul jumys tolyq kólemde júrgizilgennen keıin tolyq aqparat usynylady, – dedi A.Terentev.
Sondaı-aq agenttik ókili quqyq qorǵaý organdarynyń ár jaǵdaıdy jeke qaraıtynyn, tártipsizdikke qatysy bolǵan azamattarǵa eshqandaı qoldaý jasalmaıtynyn da basa aıtty.
«Nesıeni keshirý nemese qosymsha kómek kórsetý boıynsha barlyq másele jeke-jeke júzege asyrylady. Eger adam belsendi qatysyp, quqyq qorǵaý organdarymen jáne sotpen bul tártipsizdikterge kináli dep tabylsa, onda oǵan qoldaý sharalary kórsetilmeıdi. Biz áskerı qyzmetshiler men IIM qyzmetkerleriniń tizimin pysyqtadyq, olar boıynsha tıisti jumystar júrgizildi. Qazirgi ýaqytta Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen zańsyz is-áreketterge qatyspaǵan azamattyq tulǵalar boıynsha tizimderdi pysyqtap jatyrmyz. Olar boıynsha áskerı qyzmetshiler men ishki ister qyzmetkerleri úshin kózdelgen is-sharalar júrgiziledi», dedi vedomstvo ókili.