Qazaq dýblıajynyń damýy qaı deńgeıde?

Dýblıaj mektebi joǵalǵan joq

− Otandyq dýblıaj óneriniń aǵa býyn qalyptastyrǵan mek­tebindegi dástúr sabaqtastyǵy jalǵasyn tapty dep oılaısyz ba?

Tilektes Meıramov, akter, Qazaqstannyń halyq ártisi:

– Qazaq dýblıajy mektebi­niń basynda tamasha akter Baıdilda Qaltaev sekildi aǵamyz tur. Árip­­testeri ol kisiniń qazaq tilin­de jatyq sóıleıtindigin tamsa­nyp aıtatyn. Odan keıin Muhtar Baq­ty­gereev, Atageldi Ysmaıylov, Farıda Sháripova sekildi aǵa býyn ókilderi dýblıajdyń damýy­na kóp úles qosty. Biz dýblıajǵa sodan keıin keldik. Dýblıaj – akter úshin úlken mektep, odan úırenetin dúnıe kóp. 

Sol ýaqyttaǵy dýblıaj rejıs­ser­le­riniń ózi bir mektep edi. Olardyń bar­lyǵy kınonyń qyr-syryn meńgergen mamandar bolatyn. Árbir týyndyǵa jaýapkershilikpen qaraıtyn. Keıde bir fılmdi dybystaýǵa bir juma ýaqyt ketse, al kúrdeli týyndylardy 15 kún­ge deıin dýblıajdaıtynbyz.

Dýblıaj rejıs­serleri ekranda sen sóıletip turǵan keıip­kerdiń jan-dúnıesindegi qýanǵan, muńaıǵan sáttegi sezimdi sol kúıinde jet­kizýdi talap etetin. Eger seniń teh­nı­­kań jetkenimen, keıipkerdiń jan-dú­nıesin jetkize almasań, qaıta jazdyrtatyn. Bir kúnde bir fılm emes, birneshe týyndy dybys­talyp jatady, sondaı kúnderi tańǵy tórtke deıin júretinbiz. Dýb­lıajdalǵan fılmderdi saraptan ót­ki­zetin kórkemdik keńes jumys istedi, so­lardyń kóńilinen shyqpaǵan týyndyny sırek bolsa da qaıta jazdyrǵan jaǵdaı kezdesti.

Mysaly, sol kezeńde odaqtas respýb­lıkalarmen birge Máskeý men Lenıngrad kınostýdııasynda shamamen, jylyna 200-ge jýyq kıno túsirilse, solardyń arasynan «osy bizdiń halqymyzdyń tabıǵatyna saı, alar ónegesi bar» degen fılmder ǵana iriktelip, qazaqshaǵa aýdarylatyn. Qazirgideı betaldy aýdara berý joq.

Saǵadildá Úsibáli, teatr jáne kıno akteri:

− Buryn elimizde dýblıaj mektebi jaq­­sy qalyptasty. Onyń shet jaǵasyn biz kórip úlgerdik. Stýdent kúnimizde us­­ta­zymyz Tilektes Meıramov bizdi dýb­­lıaj stýdııasyna alyp baryp, osy óner­­­diń qyr-syrymen tanystyrǵan edi. Sol jerden qazaq dýblıajynyń metr­lerin alǵash kórdim. Keıin ózimiz de shaǵyn epızodtarǵa qatysyp, tájirıbe jınadyq. Ol kezde kazirgideı sıfrly tehnologııa joq. Keıipkerdiń daýysyn keshiktirip aıtý, sál jyljyta salý degen bolmaıdy. Úsh retten artyq qatelese almaısyz. Múmkindiginshe, uzaq daıyndalyp, bir ret oqýǵa tyrysatynbyz.

Aldyńǵy aǵa-apalarymyz qalyptas­tyrǵan dýblıaj mektebi egemendik alǵan­nan keıin úzile jazdap, qaıta jalǵasty. Ony jalǵaǵan sol dýblıaj metrlerinen tálim alyp, solar aýdarǵan fılmderge qatysqan býyn edi. О́zim «Bolashaq» korporatıvtik qory men Aray Media Group jasaǵan jobaǵa qatystym. Alǵash «Kólikter» degen sheteldik fılmdi aýdardyq. Munda basty keıipker adam emes, túrli avtokólikter bolǵandyqtan, onyń emosııasyn dál tabýǵa qınaldyq. Bir sózben aıtqanda, búginde qazaq dýb­lıaj mektebindegi dástúr sabaqtastyǵy jalǵasyn tapty dep aıta alamyn.

Dana Ámirbekova, kınotanýshy, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri:

−Qazaq kınosy álem kınosyna qara­ǵanda kesheýildeý damydy. Sol sebepti dýblıaj óneri de kesh óris aldy. 1940 jyldan fılmder qazaqshaǵa aýdaryla bastaǵan. Bul salada arnaıy bilim alǵan maman bolmaǵandyqtan, oǵan teatr jáne kıno akterlary atsalysty.

Búgingi dýblıaj salasynda kásibı, bilikti, bilimdi mamandar joq dep aıtýdan aýlaqpyn. О́kinishke qaraı, elimizde osy salaǵa jetkilikti deńgeıde kóńil bólinbegendikten talantty akterlar dýb­lıajdan alshaqtady. Muny durys túsi­ný kerek. Qarajat joq, eńbegi aqtal­maıtyn jerge óz ýaqyty men kásibıligin baǵalaıtyn mamandar barmaıdy.

2012 jyldan beri kıno mamandary dýblıaj máselesin kóterip keledi. 2019 jyly ǵana shetelden kelgen fılmder qazaq tilinde dýblıajdalsyn nemese sýb­­tıtrmen berilsin dep mindetteldi. Dál sol jyly osy zań shyqqan kezde biz dabyl qaǵyp, eger sizder sýbtıtr a­r­qy­ly shetel týyndylaryn kórsetýge bola­dy dep ruqsat etseńizder, barlyq kıno­­teatr sheteldik fılmderdiń qazaq­shasyn sýbtıtrmen beredi, odan dýb­lıaj­dyń sapasy óspeı, keń aınalymǵa túspeı­di dedik. Buǵan jaýapty mamandar mán bermedi. Sonyń saldarynan kınoteatrlardaǵy shetel fılmderiniń qazaqsha sýbtıtrdegi orfografııalyq, teh­nıkalyq qatelerdi kórgende kóńilińiz túsedi. Bul ana tilimizge degen qurmettiń joq ekendigin kórsetti. Bir qýantarlyǵy, endi osy zańǵa ózgerister engizilip, shetel fılmderin qazaqshaǵa dýblıajdaýdy mindetteýdi qolǵa alyp jatqan kórine­di. Ol qashan iske asady, ony ýaqyt kórsetedi.

Shah-Murat Ordabaev, akter, dýblıaj rejısseri, «Serper» jastar syılyǵynyń laýreaty:

− Keńestik kezeńde otandyq dýblıaj óneri keń qanat jaıyp, oǵan teatr já­­ne kıno óneriniń maıtalmandary belsendi at­sa­­lysyp, úlken mektep qalyptas­tyr­dy. Egemendiktiń eleń-alań shaǵynda ekonomıkaǵa basa nazar aýdaryldy da, óner salasy, onyń ishinde dýblıaj óneri kishkene qaltarysta qaldy. Dýblıajdyń damýy da onsha kóńildegideı bolmady. Endi ony túsinemiz. Máselen, Reseıdegi dýblıaj óneri mundaı jaǵdaıdy bastan keshken joq, olar únemi damyp otyrdy.

Aǵa býyn qalyptastyrǵan dýblıaj mektebi belgili bir ýaqyt araly­ǵynda joǵalýǵa sál qalǵanymen, qazir qaıta túlep, jandandy. Dýblıaj ónerin bıikke kótergen tarlan tulǵalardyń kóbi­sin kórmesek te, solardy kórgen, táli­min alǵan aǵa-apalarymyzdyń deni ustaz bolyp, shákirt tárbıelep, osy ónerdiń qyr-syryn úıretip júr. О́zim sondaı kisilerden bilim alyp, tájirıbe jınadym. Búginde osy salada úlken bir talantty jas býyn qalyptasyp úl­ger­di. Endi qazaq dýblıajynyń kóshi toqta­maıdy, alǵa júre beredi.

 Memleket tarapynan qoldaý qajet

− Búgingi dýblıajdyń damýyna kóńi­lińiz tola ma, qandaı jetistikteri men kemshilikteri bar, sony da tarqatyp aıtsańyz?

Tilektes Meıramov:

−Qazirgi kúni dýblıaj óneri biraz túzelip qaldy. Biraq álemdegi ozyq dú­nıelerdi emes, ortaqol týyndylar­dy dýblıajdaýdyń basymdyǵy baıqa­lady. Aýdarmanyń sapasy da kóńil kón­shitpeıdi. Kóbinese fılmder oryssha­dan sózbe-sóz tárjimalanady da, qazaqy tirkesterdiń maǵynasy joıylyp kete­di. Belgili jazý­shy, aýdarmashy Tu­rys­­bek Sáýketaı dýb­lıaj keıipkeri qazaq­sha sóıleý kerek dep únemi aıtady. En­di taıaqtyń ekinshi ushy bar: qaza­qy naqyshta aıtamyz dep, mysaly, amerı­k­alyq keıipkerdiń aýzyna qazaqsha tir­kes­ti salyp jiberýge taǵy bolmaıdy. Máse­len, fransýzdar «júgen-quryq» dep qalaı aıtady. Bul − taza qazaqy uǵym. Ony túrik, ózbek fılmderine qoldanýǵa bolǵanymen, eýropalyq týyndylarǵa jat nárse.

Jalpy, sheteldik fılmderdi aýda­rýǵa talǵampazdyqpen qaraý kerek. Ási­rese serıaldardy barynsha saraptan ótkizý qajet. Olar kórermenge qandaı rýhanı lázzat syılaıdy, sony arna basshylary eskerse deımin. Efırdiń ýaqytyn tol­tyrýdy oılap, arzan dúnıelerdi usy­nýǵa bolmaıdy. Qazaqstanda serıaldar­dy oryssha túsirýdi múlde qabyldaı al­maı­myn. Qazir ekrandy tok-shoý jaý­lap aldy. Sony kórip ósken balanyń otyz jylda ne bolǵanyn kórip otyrmyz. Dýblıaj – ıdeologııanyń bir salasy, oǵan meılinshe muqııat qaraǵan durys. Sosyn «aýtsorsıng» degen bále shyqty, ózderi bir top bolyp jınalyp alǵan. Solardyń aýdarǵan fılmderiniń sapasy qandaı, ony kim qadaǵalaıdy, maǵan túsiniksiz. Qysqasy, dýblıaj salasyna da bilikti mamandardan quralǵan kórkemdik keńes jumys istese deımin.

Saǵadildá Úsibáli:

− Búgingi dýblıajǵa kóńilim tolmaıdy dep kesip aıtý qıyn. О́ıtkeni ol zaman suranysyna saı damyp keledi. Izgilikti isterdiń jaqsylyǵyn aıtqan da jón. Qazir dýblıaj ónerine talantty jas akterlar keldi, endi solardan kóp úmit kútemin. Árıne, bul salada kemshilik joq deı almaımyn. Ásirese keıbir dýb­lıaj rejısseriniń «barmaq basty,kóz qystymen» óz tanystaryn tyqpalaýǵa umtylyp turatyny baıqalady. Soǵan qaraǵanda dýblıaj rejısserleri de aýy­syp turǵany oryndy dep sanaımyn.

Dana Ámirbekova:

− Jalpy, dýblıaj eki túrge bólinedi: birinshisi − sınhrondy, ekinshisi voısover dep atalady. Sınhrondy dýblıajda árbir dybysqa mán beriledi. Ony jasaýǵa qomaqty qarjy ǵana emes, uzaq ýaqyt qajet. О́ıtkeni sınhron jasaý − jańa túsirilgen fılmdi basynan aıaǵyna deıin dybystap shyǵýmen teń. Osy rette kóbisi sınhrondy dybystaýdan qashyp, kadr syr­tynan mátindi oqyta salady. Jáne kórse­tiletin fılmniń daýysyn múlde alyp tastaıdy.

Qazir «Bolashaq» korporatıvtik qory men Aray Media Group birlesip, jaqsy jobalardy júzege asyryp, 40-qa jýyq týyndyny dýblıajdady. Osy fılmderdi kórip otyryp, onyń túpnusqadan aıyr­mashylyǵy joǵyn baıqaısyz. Týyn­dylardyń aýdarmasy da sapaly, qara­paıym tilmen, shynaıy jazylǵan. Fılm­degi keıipkerlerdi somdaǵan ak­ter­lardyń oıyny da súısintedi. Shyn máninde, dýblıaj – akterlik sheberlikti talap etetin óner. О́ıtkeni fılmdegi keıipkerdiń emosııasyn berý úshin sol obrazǵa enip, kórermenge jetkize alasyz. Ol úshin kásibı biliktilik pen sheberlik kerek. Osy turǵydan alǵanda Aray Media Group aýdarǵan fılmderdiń sapasyna kóńilim tolady. О́kinishke qaraı, bizdegi keıbir telearnalar men stýdııalarda týyndylardy unamdy dybystaýǵa mán beriledi de, keıipkerdiń emosııasy men akterdiń sheberligi baıqalmaıdy.

Shah-Murat Ordabaev:

−Dýblıajdyń damýyna aq ter, kók ter bolyp eńbek etip júrgen akterlar men aýdarmashylardyń izdenisine kóńi­lim tolady. Dýblıaj degen úlken shyǵar­mashylyq ujymnyń eńbegi. Osy salany damytý úshin aıanbaı jumys istep júrgen bilikti mamandar da jeterlik. Kóńildi qabartatyn dúnıe bar: otandyq dýblıaj ónerine memlekettik deńgeıde qoldaý az, tipti ol zań júzinde qorǵalmaǵan. Má­selen, kınoteatrlardaǵy sheteldik fılm­derdi árbir kórermen tutynýshy retinde qazaqsha nemese oryssha kórýge quqyly. Dál osy jaǵynan kelgende, kóbinese qazaq kórermenderiniń quqy buzylady. Iаǵnı osyny zań júzinde júzege asyra almaı otyrmyz. Sondaı-aq kóbinese kıno kompanııalar óz týyndylaryn qazaqsha túsirýge yntaly emes. О́ıtkeni olar ózderiniń shyǵynyn aqtaý úshin fılmdi oryssha túsiredi. Eger fılmdi oryssha túsirsek, kórermenniń de qarasy basym, paıdasy da mol bolady dep oılaıdy. Bul – qate túsinik. Qazir ýaqyt ózgergen, jyl sanap memlekettik tildiń mártebesi bıiktep keledi.Tipti soń­ǵy sanaqtyń alǵashqy nátıjeleri boıynsha elimizdegi qazaq halqynyń sany 70 paıyzdan asty. Osynyń ózi kóp nárseden habardar etedi. Sondyqtan mádenıet salasyna jaýapty mamandar sheteldik fılmderdi ana tilimizde dýblıajdaý men otandyq týyndylardy qazaqsha túsirýge mańyz berip, ony jan-jaqty zerttep, sheshkeni jón dep oılaımyn.

Sonymen qatar televızııadaǵy dýb­lıaj óneriniń jaǵdaıy da aýyz toltyryp aıtarlyq deńgeıde emes. Aıtalyq, elimizdegi birqatar arnadaǵy serıal­dardy dýblıajdap júrgen ártisterdiń eńbekaqysy óspegenine 10 jyldan as­ty. Jyl ótken saıyn fılmder janry kúrdelene túskenimen, ony dybys­tap, kórermenge usynǵan mamandardyń eńbegi baǵalanbaıdy. Olar bul máseleni kóterip, tıisti organdarǵa hat jazdy, ázirshe esh nátıje joq.

Shyndyǵynda, osydan problema shyǵady. Nege deısiz ǵoı. Mysaly, eger maman ózi istegen kásibine laıyq eńbek­aqysyn almasa, ol jumystyń sapasy na­sharlaıdy. Ony sapasyz dybystalǵan serıaldar men fılmderden kórýge bolady. Sodan olarǵa degen kórermenniń qyzyǵýshylyǵy kemip, túrli pikir týady. Buǵan telearna basshylary men prodıýserler beıjaı qaramaı, ony kóp uzatpaı sheshý qajet.

Keıipkerge jan-dúnıesi jaqyn akterdi izdeımiz

− Dýblıajda akter daýysynyń anyq bolýy, qımyly jáne shyǵarmadaǵy sóz maǵynasy túpnusqadan alshaq ketpeı, kórermenge nanymdy bolýy qa­jet. Osy talapty oryndaý úshin oǵan akterlar qalaı tańdalady?

Tilektes Meıramov:

− Buryn dýblıaj rejısserleri keıip­­kerdiń daýysyna ǵana uqsas emes, onyń jan-dúnıesine jaqyn akterdy tań­daıtyn. Osyndaı talǵamnan sapaly fılmder jasaldy. Bizdiń bala kúnimizde sol fılmderdi kórgen áke-sheshemiz «Anaý orys qalaı qazaqsha saırap tur» dep tańǵalatyn. Qazir ondaı týyndylar sırek. Bir baıqaǵanym, keıingi kezde akter­larǵa aýdarma mátinin jazyp beredi de, ol sony zýyldatyp oqıdy. Biraq onyń maǵynasyn akterdiń ózi túsinbeıdi, endeshe kórermen qaıtyp túsinedi. So­syn bir akterge birneshe keıipkerdi sóı­le­tedi. Ol daýysy ózi oınaǵan keıip­kerge uqsap ketpesin deıdi de, kele­si keıipkerdiń daýy­syn qoıýlatyp, úshin­­­­shi­sin shińkildetip, jasandylyqqa boı aldyrady. Taǵy bir kemshilik, aktrı­sa qyzdardyń basym kóbi ónerdiń shyńy osy eken dep jylap sóıleıtindi shyǵardy.

Saǵadildá Úsibáli:

− Dýblıajda akter daýysy anyq ári ashyq, kásibı sheberligi joǵary bolsa, týyndy kórermenge nanymdy jetedi. Máselen, dýblıaj óneri damyǵan elderde qalyptasqan dástúr bar: onda ataqty Gollıvýd juldyzdary nemese álemge tanymal akterlardy belgili bir adam ǵana dybystaıdy. О́ıtkeni atalǵan talanttardyń daýysy kórermenge sol dýblıajdaǵan akter arqyly jetti. Bizde de solaı bolý kerek sekildi. Barlyq akter­dy qabattap, bir keıipkerdiń aýzyna sala bergen durys emes. Rejısserler túrli daýystardy kóbirek izdeý kerek. Sóıtip, dýblıaj mektebiniń shákirtteri de kóbeıip, damı beredi. Ásirese oblystaǵy qazaq teatrlarynda talantty ártister jeterlik. Solardy osyndaı jobalarǵa, serıaldarǵa tartsa, artyq bolmaıdy. Qazir bir rejısser bir jobany qolǵa alsa, onda basty róldi kim oınaıtynyn bilip otyramyz. Osyndaı keleńsiz dúnıelerden arylsaq eken. Bul dýblıaj ónerine de kirip jatqan syńaıly.

Dana Ámirbekova:

− Mysaly, «Bolashaq» korporatıv qory» men Aray Media Group Marvel men Disney kompanııalarynyń fılm­derindegi keıipkerlerdi dybystaý úshin arnaıy kastıng ótkizip, akterlar qoryn jasaıdy. Sonyń ishinen sheteldik kompanııa mamandary árbir keıipkerge daýysy keletin akterdi anyqtap, naqty­lap beredi. Bul dýblıaj ónerine degen kásibılik pen qurmetti bildiredi. О́ki­nishke qaraı, bizde ondaı qor joq, qor bolǵannyń ózinde de oǵan bólingen qarjy kólemi az. Keıde qoly bos, kásibı deńgeıi tómen mamandar dýblıajben aınalysady. О́ıtkeni olar joǵary kólemde qarjy suramaıdy, buıyrǵanyn alyp júre beredi. Al kásibı akterlar onymen kelispeıdi. Aınalyp kelgende, osynyń bári qarjyǵa tireledi. Sondyqtan qazaq tildi sapaly fılmderdi kóbeıtemiz desek, memleket tarapynan qoldaý bolyp, qomaqty qarjy bólinse deımiz.

Shah-Murat Ordabaev:

− Dýblıaj rejısseri retinde ózim teatr ártisterimen jumys istegendi una­­tamyn. О́ıtkeni teatr ártisteri osy sa­la­­daǵy tanymal tulǵalardyń sheberhana­syn kórgen, sahnada kórermenmen betpe-bet kezdesip, ónerdiń kóriginde qaınap, ábden ysylǵan. Sondyqtan maǵan olarmen jumys isteý qıyn emes.

Negizi, dýblıajǵa akterdy tańdaǵanda aldymen onyń daýysynyń boıaýyna, minezine, sózdi dybystaýyna mán beremiz. Qysqasy, fılmdegi keıipkerge barynsha uqsaıtyn akterdy izdeımiz.

Bir jaǵynan, bizde fılmdegi keıip­ker­di kórip, soǵan laıyqty ónerpaz­dy izdegende, sol róldi baıytyp, odan ári áserlendirip, kórkeıtip jibe­re­tin daryndar jetedi. Dýblıajda keıip­kerdiń ózinen dybystaǵan akter aspaýy kerek. Biraq keıde táýekelge baryp, ol keıipkerdi odan da jandyryp jiberetin akterlar kóp. Sondaı talantty ártistermen jumys istegendi jaqsy kóremin. Rejısser retinde keıde artyq-kem tustaryn baqy­lap, jóndep jiberemin. О́zim túrli janrdaǵy kıno týyndylardy kóp qaraımyn. Son­da bir baıqaǵanym, qandaı kúrdeli janr­da túsirilgen fılm bolsa da, ony kórer­menge áserli de, ásem dybystap jetkizetin elimizde talantty akterlar barshylyq.

Anımasııalyq týyndylardy tańdaǵanda talǵam kerek

− Birqatar sheteldik anımasııalyq týyndy dýblıajdaldy. Sol shyǵar­malar­dyń keıipkerleri men bizdiń ba­la­­lardyń oı-órisi úılese me, onda ult­­t­yq bolmys saqtala ma?

Tilektes Meıramov:

−Menińshe, mýltfılmderdi dýb­lıajdaý sapasy basqalarǵa qaraǵanda óte joǵary. Sebebi munda akter tańdaýǵa sol fılmdi shyǵarǵan kompanııalar tikeleı aralasady. Keıipker kelbetin ashatyn akterdi ózderi tańdaıdy. Son­dyq­tan ony balalar qyzyǵyp kóredi. Biraq ol týyndylardyń deni bizdiń ta­bı­ǵatymyzǵa jat, tanym-túsinigi, tá­lim-tárbıesi basqa sekildi. Qysqasy, qa­zaqy bolmystan ada. Árıne, balalar ony kórsin demeımin, olar da bárin bi­lip, jan-jaqty damýy qajet. Alaıda anı­masııalyq týyndylardy tańdaǵanda talǵam bolýy kerek.

Saǵadildá Úsibáli:

−Balalarǵa qazaqy bolmysymyzǵa jaqyn, tárbıelik máni zor anımasııalyq týyndylardy aýdarǵandy durys kóremin.

Dana Ámirbekova:

−Anımasııalyq týyndylardy kó­rip, balalardyń oı-órisi, sana-sezimi qalyp­tasady. Mysaly, biz ájemizdiń ertegisin tyńdap ósip, qazaqy jaqsy qasıetterdi boıymyzǵa sińirdik. Qazirgi balalar er­te­gi oqymaıdy. Olar jahandaný zamanynda álemge ortaq qundylyqtarmen sýsyn­dap, Gollıvýdtyń nemese Reseıdiń mýltfılmderin kórip, ósip keledi. Bir jaǵynan, bul úreı týdyrady. О́zge eldiń týyndylaryn kórip, sony sińirgen jetkinshekterdiń boıynda Otanǵa, týǵan jerge degen súıispenshilik sezim qalaı qalyptasady dep alańdaımyz. Ekinshiden, ulttyq erekshelikten bólip qarasaq, qazaq­­shaǵa dýblıajdalǵan sheteldik anı­ma­sııalyq týyndylardyń sapasy meniń kóńilimnen shyǵady. Shet tilinen týyndyny tárjimalaǵanda aýdarmashylarda sol halyqtyń tabıǵatyna túsinikti etip aýdaratyn zańdylyq bar. Mysaly, amerıka, japon, orys balalarynyń álemi, ortasy bólek bolǵanymen, ol fılm­derdi árbir eldiń tabıǵatyna beıimdep dýb­lıajdaıdy.

Shah-Murat Ordabaev:

– Qazaq balalary men Eýropa nemese Amerıkada turatyn jetkinshekterdiń balaǵa tán ortaq qyzyqty dúnıeleri bolǵanymen, olardyń oı-órisi, kózqarasy bir-birine múlde uqsamaıdy. Máselen, Ýolt Dısneıdiń nemese basqa da anı­mas­ııa­lyq stýdııalardyń otbasylyq mýltfılmderi Orta Azııa elderindegi kórermenge arnalǵan dep aıta almaımyn. Sheteldik kompanııalar ol týyndylaryn balalarǵa tán ortaq forma, ortaq sheshimder oılap taýyp, meılinshe jetkizýge tyrysqanymen, onda bizdiń tabıǵatymyzǵa jat dúnıeler joq emes. Ásirese áke men uldyń, ana men qyzdyń qarym-qatynasy, bylaısha aıtqanda, otbasylyq qundylyqtarǵa degen kózqaras ártúrli. Dýblıaj rejısseri retinde ózim qolymnan kelgenshe, shetel­dik anımasııalyq týyndylardaǵy bizge jat dúnıelerdi dybystaǵanda, ony qazaqy uǵymǵa jaqyndatyp, basqa sózben berýge, keıde ózgertýge kúsh salamyn. Ony qazaqtyń bir perzenti retinde paryzym dep bilemin. Árıne, ol fılmniń ıdeıasyna kedergi keltirmeý kerek. Shyndyǵyn aıtqanda, mundaı jaǵdaıda bizdiń qolymyz qysqa, sheteldik týyndynyń dýblıajyn, qazaqsha dybystalýyn qatty ózgertýge bolmaıdy. Dese de, shamamyz jetkenshe, olardyń aıtam degen oıyn qazaqy maqal-mátelmen aıtýǵa tyrysyp, az-muz bolsa da ulttyq bolmysqa jaqyndatamyz.