Ǵumyrymnyń 30 jyly shekaralyq aýdanda ótti. Sodan da bolar, elimizdegi buqaralyq aqparat quraldarynda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń shekara aýdandarynyń ahýaly týraly maqalalar jaryq kórisimen «kúndiz kúlkiden, túnde uıqydan aıyrylyp», qolyma qalam alyp otyrmyn.
Shekaralyq aýdandardyń ahýaly az aıtylyp júr degen shyndyqqa janaspaıdy. Bul másele úzdiksiz kóterilip kele jatqanyna 20 jylǵa jýyq ýaqyt boldy. Bul aıta-aıta jaýyr bolyp, ásirese maqanshylyqtar ábden túńilip ketken másele ǵoı. Bir kezderi maqanshylyqtardyń bas kóteretin azamattary 10-15 myń qol jınap, Parlamentke, burynǵy Prezıdentke aryzdaryn aıtyp kelgeni de umytyla qoıǵan joq. Elordadaǵy bılik basyndaǵylar máseleni jýyqta sheshemiz dep halyq ókilderin arqadan qaǵyp shyǵaryp salyp, О́skemendegilermen aqyldasady. Sonda otyrǵan burynǵy B.Saparbaev, qazirgi D.Ahmetov myrzalar Úrjar aýdanynyń sol kezdegi basshylarymen «aqyldasyp», másele áli de «pisip-jetilgen joq» dep shyǵa kelgenderi de ótirik emes. О́ıtkeni Maqanshy jeke aýdan bola qalsa, Úrjar bıýdjetin toltyryp otyratyn «ámııannan» aıyrylyp qalyp, áleýmettik máseleler týyndap kete me dep qorqady. Gáp – osy. Al Úrjardaǵy, oblystaǵy bılik basyndaǵylar memlekettik máselelerdi joǵary bıliktegiler oılasyn degen kózqarastan aıyǵa almaýda.
Anaý bir jyldary Parlamentte «Shekara týraly» Zań talqylanyp, shekara mańynda turatyn turǵyndar bir serpilip qalyp edi. Ol zańnyń aıaǵy sıyrquıymshaqtanyp, oryndalmaı otyr. «Arqankergen», «Terisaıryq» shekara beketterindegi oqys oqıǵalardan soń zańnyń oryndalýy qatty qadaǵalana bastasa da shekaralyq beketterdiń (zastavalardyń) jaǵdaıy jaqsaryp ketken joq.
Máselen, osydan 10-15 jylǵy belgili bolǵan shekaralyq beketter sany Maqanshy shekara otrıadynda on besteı bolady. QHR-men Maqanshy shekara otrıady 200-deı shaqyrymnan asa memlekettik bólikti qorǵap otyr. Keńes ókimeti kezinde shekaralyq aýdandaǵy ár ujym ár beketti qamqorlyǵyna alyp otyratyn edi. Konsertter uıymdastyryp, sport saıystaryn ótkizetin. Sonyń bárin shekaralyq aýdan ákimdigi, otrıad ujymy basshylyǵymen uıymdastyryp, baqylaý júrgizetin. Al qazirde solaı ma? Solaı dese sený qıyn. Sebebi shekaralyq otrıad quramasy Maqanshyda, al aýdan basshylyǵy – 75 shaqyrym qashyqtaǵy Úrjarda. Mine, sol sebepti ártúrli mádenı sharalardy ótkizý kezinde ákimdik Maqanshydaǵy shekara sarbazdaryn Úrjar aýylyna parad ótkizýge shaqyryp, taǵy basqa sharalarǵa shaqyryp, májbúrlep jatady. Al shekara otrıadyna beketterden 60 shaqyrymnan astam qashyqtyqqa barýlaryna áskerı jarǵy tyıym salady. Mine, sondyqtan da, bizdińshe Úrjar aýdanynyń ortalyǵyn Maqanshyǵa kóshirý memlekettik múddeden týyndaıdy.
Burynǵy Taskesken aýdanynyń ortalyǵynda da eshqandaı óndiris, bazarlar joqtyń qasy. Al Úrjar aýdan ortalyǵy mártebesinen aıyrylsa da ózin ózi molynan asyraı alady. Qaıta «shuńqyr» sııaqty orynǵa qamalyp otyrǵan jurtshylyq bos jatqan shekara mańyndaǵy aýyldarǵa aǵylyp, kóshedi. Maqanshyda 3 qabatty ákimdik úıi (áli bitpegen), 3 orta mektep, mádenıet saraıy, kınoteatr, birneshe meıramhana, aýyldy qaq jaryp ótetin halyqaralyq tas joly, túngi ýaqytta jaǵylatyn túrli-tústi shamdar menmundalap, qonaqtardy ádemi qalaǵa kirgendeı áser beredi. Sondyqtan da memlekettik múddeni oılastyrǵan abzal bolar edi. Baqty keden beketi, týrıstik salada jyl saıyn qaryshtap damyǵan Alakól demalys aımaǵy úrjarlyqtardy eń turmysy baqýatty aımaqqa aınaldyrady degen úmit basym. Bul úshin Maqanshyǵa Úrjar aýdanynyń ortalyǵy dep mártebe berip, ózgertý – búgingi kún talaby. Sonda memlekettik másele oń sheshimin tabatyny anyq.
Bir kezderi Maqanshy aýdanynda 47 myń halyq bolsa, qazir el údere kóship, aýyldarda qarttar ǵana qalǵan. Muny toqtatpasa memleket qaýipsizdigine qater tónetini aıqyn.
Súıeýbaı BAIQADIULY,
mádenıet qaıratkeri
Shyǵys Qazaqstan oblysy