Shekarada jatqan Qarabalyq jeri men Reseıdiń Chelıabi oblysynyń Varna mýnısıpaldyq aýdany Toǵyzaq ózeniniń eki jaǵyna ornalasqan. Sýdyń tolqynyndaı órkeshtengen qyrattar eki aýdan jeriniń sulýlyǵy der edik, topyraǵy qunarly. Bir ózennen sý ishedi, eki aýdanǵa jel de, qar da, jańbyr da ortaq. Uqsastyǵy kóp. Biraq qatar jatqan aýdandar shekara syzyǵy ótkeli kóp aralas-quralas bola bermegen. Bir-birine aralaspasa, kórmese, úırenbese, alys-beris bolmasa, qyzyqpasa, bir-birine aıtpasa damýdyń da mán-mańyzy qalmaıtyn sekildi. Sońǵy jyldary qarabalyqtyqtar «Varnada ne bolyp jatyr eken?» dep oılap qoıatyndaı. «Qarabalyqtyqtar qalaı eken?» degendi varnalyqtar oılamaıdy deısiz be? Jaqynda quramynda kásipkerler, aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshiler, sheneýnikter bar Qarabalyq aýdanynyń ákimi Almat Ysmaǵulov basqarǵan delegasııa Varnaǵa baryp keldi. Delegasııa kórshileriniń ómirin, nege umtylyp jatqanyn, baǵdarly máselelerin sheshý úshin qandaı kúsh, resýrs jumsap otyrǵanyn kózimen kórip qaıtty.
Varna Chelıabi oblysynyń eń kórkeıip ósip kele jatqan aýdandarynyń birinen sanalady.
– Bul jerdi jazda kórseń kóziń toıar edi, biraq aýdan ortalyǵynyń kórkemdigin jer-kókti japqan qar da jasyra almaı tur, – deıdi delegasııa múshesi Marat Aıtqazın. Onda kóp qabatty úıler tym az, barlyǵy da kádimgi áshekeılep soqqan úıler, sondyqtan poselkeniń de kólemi ulǵaıyp jaıylyp barady. Sońǵy jyldary sáýletti kottedjder qatary kóbeıgen. Munda qurylys ekpindi júredi, resmı málimet boıynsha, bir jylda 70 úı paıdalanýǵa berilgen.
Varna mýnısıpaldyq aýdany Qarabalyq sekildi negizinen aýyl sharýashylyǵymen aınalysady. О́tken jyly mys konsentratyn óndiretin Mıheev ken baıytý kombınatynyń iske qosylýy aýdan úshin úlken oqıǵaǵa aınaldy. Bul júzege asýy birneshe jylǵa sozylǵan ınvestısııalyq joba varnalyqtardyń úkili úmiti bolyp otyr. О́ndiristiń aty – óndiris, qadamy qarymdy. Bıýdjetti toltyrýda kóp úmit osyndaı iri kásiporyndarǵa artylady. Olardyń bıýdjeti negizinen burynǵydaı sýbvensııalyq sıpatta qalǵan. Olardaǵy áleýmettik salanyń damýy qarabalyqtyq delegasııa múshelerin eriksiz tańǵaldyrdy.
– Basqany aıtpaǵanda, varnalyqtardyń sportqa kóńil bólýi erekshe. Varnadaǵy hokkeı korty bizge áli arman ekenin jasyrýdyń qajeti joq. Oǵan bıýdjetten qyrýar aqsha bólinip jasalǵan, kádimgi standartty hokkeı korty. Biz de qys aılarynda balalarǵa kort jasaımyz, biraq bizdegi entýzıastardyń qarabaıyr jasaǵan muz aıdyny men olardyń hokkeı korttaryn salystyra almaısyz. Olarda osyndaı áleýmettik nysandar tek bıýdjettiń qarjysymen jasalady eken. Al kásipkerler taýar óndirgenin, salyq tólegenin biledi, bıýdjetti toltyrýǵa atsalysady, – dep áserin bólisti Marat Aıtqojın. Shaǵyn fýtbol alańy da bizdiń delegasııa múshelerin rıza etipti. Densaýlyq saqtaý, bilim berý, mádenıet mekemeleri salalarynyń damýy da joǵary ekenin qarabalyqtyqtar moıyndap qaıtty.
– Qazaqstandaǵy sekildi olarda da densaýlyq saqtaý salasynyń sapasyn arttyrý, profılaktıkalyq jumystarǵa asa mán berý isi tyńǵylyqty júrip jatqanǵa uqsaıdy. Olarda jalpy tájirıbedegi dárigerlerdiń ǵımarattary syrtkózdi tańǵaldyrady. Emhana turǵanda «jalpy tájirıbe dárigerleriniń kabınetteri nege kerek?» degen oı týady. Varnalyq áriptesterdiń aıtýynsha, bul mını-emhanalar bolyp sanalady eken. Ár dárigerdiń óziniń aýrýǵa em jasaıtyn, hırýrgııalyq, tekserý úshin qan, zár alatyn, oftalmologııalyq, lor kabıneti bolady. Naýqas kisi osyndaı dáriger qaraýynan ótedi, eger bul jerde joq mamandarǵa qaralýy kerek bolsa jalpy tájirıbe dárigeri ony kádimgi emhanaǵa jiberedi, olaı bolmaǵan jaǵdaıda naýqas osy jerden de qajetti emin alyp ketedi. Sonda bir dáriger bir jarym myń adamdy qaraıdy, – deıdi Marat Aıtqojın.
Varnadaǵy burynǵy elevator qazir astyq kombınaty bolyp «ósip», Chelıabi oblysyna ǵana emes, jalpaq Reseıdiń kóp shalǵaıyna belgili boldy. Osydan birneshe jyl buryn bul kásiporyndy «Soıýzpısheprom» iri kompanııasy qanatynyń astyna alyp, jańǵyrtyp, birneshe baǵyttarda ónim shyǵaratyn edi. Mundaǵy ozyq tehnıkalarmen jaraqtalǵan dıirmen táýligine 280 tonna jumsaq, 200 tonna qatty bıdaı tartady. Taǵy da sol ozyq tehnıka, qural-jabdyqtyń arqasynda qysqa, uzyn etip kesetin úsh jelide táýligine barlyǵy 140 tonna makaron óndiriledi. Sol astyq kombınaty keshenindegi tartylǵan unnan nannyń túr-túri pisiriledi. Ol sol aımaqtaǵy tórt-bes aýdandy nan ónimderimen qamtamasyz etedi, naryǵyn jaýlap alǵan. Qamyr munda birneshe tásilmen ashytylady. Hımııalyq qospasyz, halyqtyq tásilmen ashytylatyn ashytqylar jarnamalanady. Bul kásiporynda nan ónimderinen basqa ósimdik maıyn syǵatyn sehtar bar. Sheteldik ozyq jabdyqtar arqyly ozyq tehnologııamen eshqandaı hımııasyz súzilgen maıdyń dańqy da ketken. Qaraqumyq tazalaıtyn shaǵyn zaýyt jumys isteı bastaǵan. Osynsha jumysty atqaratyn tutas keshenge aınalǵan astyq kombınaty aýdandaǵy negizgi salyq tóleýshi de eken. Alty júz varnalyq nápaqasyn osy jerden taýyp otyr.
Varna mýnısıpaldyq aýdanyndaǵy taǵy bir iri kompanııa «Varnaagromash». Munda tehnıka jóndelip qana qoımaıdy, aýdan dıqandary osynda shyǵarylǵan tehnıkalardy paıdalanady. Sondaı-aq, qarabalyqtyq kásipkerler aýdandy sary maımen qamtamasyz etip otyrǵan Varnadaǵy sút zaýytynda da boldy. Demek, varnalyqtar tek egin emes, mal sharýashylyǵyn da damytyp otyr degen sóz.
Varna men Qarabalyq aýdany jeriniń sıpaty, tabıǵaty jaǵynan ǵana emes, halqynyń sany jaǵynan da qatar. Bir tańǵalarlyǵy, Varnadaǵy kásipkerler sany Qarabalyqqa qaraǵanda eki ese kem eken. Al Varnada shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndarynda eńbek etetinder jalpy aýdan ekonomıkasyn damytyp otyrǵandardyń 40 paıyzyn quraıdy. Mysaly, 2011 jyly shaǵyn kásipkerlik kásiporyndary 2 mıllıard rýbldiń ónimin óndiripti. Árıne, Qazaqstandaǵy sııaqty onda da jumys oryndaryn ashatyn kásipkerlik memleket tarapynan qoldaý taýyp otyrady. Bul turǵyda Qarabalyqta kórshilerinen kóp aıyrmashylyq bar ekenin aıtýǵa bolady. Qarabalyqta shaǵyn jáne orta bıznes nysandary ónim óndirmeıdi, negizinen qyzmet kórsetýge baǵyttalǵan. Sondyqtan Qarabalyqqa ǵana emes, jalpy Qostanaı oblysyna Varnadan keletin ımport basym.
Shekaranyń arǵy betindegi Varnada qandastarymyz da jetkilikti. Varnalyqtardyń 7 paıyzy qazaqtar. Keden Odaǵy qurylǵaly Qazaqstanmen ekonomıkalyq baılanys ta arta túsken. Aýdan ortalyǵynda tek qazaqstandyq taýarlardy satatyn 4 dúken sonyń jarqyn mysaly. Onda Qostanaıdaǵy «Baıan sulý» kondıter fabrıkasynyń konfetteri de satylady. Qarabalyqtyq delegasııa múshelerin ózderiniń tabystarymen tańdandyrǵan varnalyqtar ózekti problemalaryn da jasyrmapty.
– Aýdan basshysy Sergeı Maklakov solardyń ishindegi eń ózektisi óndiris kásiporyndarynda bilikti mamandardyń jetispeýi dep erekshe bólip aıtty, – deıdi Marat Aıtqojın.
Aldaǵy kúnderi Varna mýnısıpaldyq aýdanynyń delegasııasy Qarabalyqqa kelmek. Qonaqtardy tańǵaldyratyn jaqsy ister munda da jetkilikti. Qazir kisi keletin úıdeı, Qarabalyqta da kóńilge qosh, abyr-sabyr daıyndyq júrip jatyr. Shekara eki aýdannyń qarym-qatynasyn úzip tastamapty, qaıta eki memlekettiń de aıbynyn asyryp turǵandaı. Varna men Qarabalyqtyń qarym-qatynasy súıek jańǵyrtqan ejelgi qudalardaı, burynǵydan qyzyq bola túsken sekildi.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan».
Qostanaı oblysy,
Qarabalyq aýdany.