Qańtar oıatqan qaısarlyq

Ár adamnyń ómirinde máńgilik iz qaldyratyn mańyzdy bir sáttiń bolýy tirshilik zańdylyǵy ispetti. Eshqandaı sóz de, dúnıe de almastyra almaıtyn ol sáýleli sát janartaý sekildi oılamaǵan jerden burq etip, tereńde buıyǵyp jatqan ózine de belgisiz boıdaǵy eń iri minezdi oıatady. Jappaı tártipsizdik bastalǵan kezde Ortalyq mýzeı dúrbeleń oshaǵynda qaldy. Kósheniń qarsy betindegi Prezıdent rezıdensııasy, onyń janyndaǵy Almaty qalasynyń ákimdigine ot qoıylyp, qara tútin qandy qyrǵyndy údete túsken.

Qasiretti kúnderdiń qaıǵysy­na ortaq­tasqandaı qabaǵyn túı­gen aspandy qoıý tuman basyp, oǵan jarylǵan gaz, oq-dáriniń ýly túti­ni qosylyp, tunshyqtyrsa da, tas, ­armatýra ustaǵandar mý­zeıdiń aldyna tóselgen kir­pish­­terge deıin aýdaryp alyp, at­qylasyp, alańnyń aýmaǵy alasapyran bolyp jatty. Aýada ary-beri ushqan qańǵyǵan oqtyń áldenesheýi mýzeıdiń terezeleri­ne tıip, úńireıtip ketti. Ákimshilik otqa oranǵan bette ke­zek­shilikte qalǵan on shaqty mýzeı qyz­met­keri búlikshilerdiń kórshi tur­ǵan ǵıma­rattaǵy ózderin de aınalyp ótpeı­ti­nin bildi. Biraq Bıbigúldiń óz ómiri, otbasy týraly oılaýǵa ýaqyty bolǵan joq. Jaǵdaı ýshyǵyp turǵan 5 qańtarda jumys kúni aıaqtalsa da, «búgin osynda bolýym kerek» dep jyldam sheshim qabyldap, 7-8 qyzmetkermen birge eki ǵasyrdan asa tarıhy bar, 300 000-nan artyq jádigerdi jınaq­tap otyrǵan mýzeıdiń esigin ishten qulyptap, terezeden syrttaǵy jaǵdaıdy baqylap otyrǵan edi.

Dástúrli dindi mansuq etip, arǵy ata-babasynyń tarıhı tizbegi­nen ajy­raǵan, mýzeıdiń ne ekenin bilmeıtin kór­keý­de adamdardyń Altyn adamdy izdep, bıiktigi úsh metrge jýyq esikti tal­qandap, ishke basyp kirgende, Bıbigúl olar­dyń aldynan júgirip shyqty. Zaty áıel ǵoı, qorqaýlardan qoryqpady emes, qorqynyshy boldy. Biraq úreı bılegen boıyn tez jınap, tonap, taptap, qıratýdan taısalmaı turǵandarmen til tabysýdy ǵana oılady. Bir-biriniń qoltyǵyna sý búrkip, kúshpen kúıretkisi keletinder alańǵa ja­qyn ǵımarattardy shetinen jaı­pap júrip, bir sho­ǵy­ry mýzeıdi betke alyp shu­byryp kele bas­ta­ǵan­nan bar oıy sherý­shi­lerdiń jolyn bógeý boldy. Sondaǵy tapqan amaly – jan alatyndaı bolyp jetkenderdiń qabaǵyn jiti baǵyp, qarsy kelmeı, sypaıy sóıleý, alqyna kirgenderdiń ashý-yzasyn týdyryp almaýǵa tyrysyp, qoıǵan suraqtaryna jumsaq daýyspen jaýap berý. Bar tilegi: «qundy dúnıe qoldy bolyp ketpese eken».

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memle­kettik ýnıversıtetiniń tú­­legi, tarıhshy Bıbigúl Dándi­qara­qyzy Ortalyq memleket­tik mýzeıinde jıyrma jylǵa jýyq qyzmet istep keledi. Ýaqytsha dırektor mindetin atqarýshy bo­lyp qalǵannan keıin bar jaýap­kershilik ózinde ekenin Bıbigúl jan-júregimen túsindi. Sózdi qaıdan sýyryp alyp sóılep jatqanyn ózi de bilmeıdi, ǵaıyp­tan taıyp qonǵan sheshendik bo­ıyn býyp turǵandaı, mýzeıde turǵan eksponattardyń baǵaly ekenin, basqany qoıǵanda, bir qysh qumyrada halqymyzdyń pálen ǵasyrlyq tarıhy jatqa­nyn toqtaýsyz aıtyp, uǵyndyrý­ǵa tyrysyp baqty. Júreginiń jylýy júzinen tógilgen mýzeı dırektorynyń orynbasaryna áıel adam dep qarady ma, álde kisiliktiń úlgisin kórip turyp, kıkiljiń shyǵarýdy teris kórdi me, mıllıonnan da esepsiz mol qazyna-baı­lyqtyń ortasynda tursa da, óresi tómen jastar qara baqyr qurly quny joq dep ólshegeni bolar, basqynshylyq áreketke barmady. Mýzeıdi keńes quryp, aqyldasatyn orynǵa aınaldyryp, ara­nyń uıasyndaı gýildep, kirip-shyǵyp, ústi-ústine tolyǵyp jatqan adamdardyń basqa zaldarǵa ótip ketpegenin qadaǵalap, alty saǵatqa jýyq kireberis holldan uzatpaı us­taýdyń bar amalyn jasady. Tap sol mezet ata-babadan qalǵan jádigerdiń bárine jan bitip, arasha surap, arýaqty tegis shaqyr­ǵandaı, bir qudiretti kúshtiń je­beýimen seńdeı soǵylysyp júr­gen sherýshiler birtindep mý­zeıdi tastap shyǵyp jatqanda, sener-senbesin bilmedi. «Bizdiń aeroportqa barýymyz kerek, biz qaıtyp oralamyz, esik ashyq tur­syn, jappańyz!» dep eskertti shy­ǵyp bara jatqandardyń biri. Alty saǵat boıy mýzeıdi aınalyp júrgende, artqy esikten kirgizilip, jertólede jaǵa-jeńi jyrtylyp, qol-aıaǵy synyp, qan­­­syraǵan polıseılerdiń jat­qa­nyn sezgen de joq. Olardyń ja­rasyn tańyp, ústine kıim taýyp kıgizip, alǵashqy dárigerlik kómek kórsetken mýzeıdiń qyz­metkerleri sezdirgen joq...

Mýzeı – myńdaǵan taýar turǵan saýda úıi emes. Bıbigúl­diń paıymdaýynsha, «Qylysh bar ma? Naıza qaıda?» dep kelgen 150 qaraly qaraqshy mýzeı degenniń ne ekenin, onda ne saqtalatynyn bilmeıdi de. Mýzeıdiń aman qalýynyń bir se­bebi, tonaýdan taıynbaı kelgen jastardyń bilimsizdigi. Búginde Bıbigúlge eń jıi qoıylatyn su­raq: «jan-jaqty órtep kele jat­qan búlikshiler mýzeıge jetip, ult qundylyqtarynyń joq bolyp ketý qaýpi týǵanda, qaısarlyq sizge qaıdan keldi?».

Bıbigúl Dándiqaraqyzy shyr etip dúnıege kelgende, moınyna burshaq salyp, qudaıdan kúndiz-túni bala surap, bir sábıge zar bolǵan atasynyń Aqjamal degen qaryndasy perzenthana ishinen etegine salyp, asyrap alady. Qoshmambettegi №9 áıel­der ko­lo­nııasynyń koman­­dı­ri bol­ǵan Aqjamal apasynyń ­júzi­ne qa­raýǵa anaý-mynaýdyń júregi daýalamaıtyn qatal kisi edi. Baryn Bıbigúldiń aýzyna tosyp, úlde men búldege orap, tóbesinen qus ushyrmaı ósirse de, tárbıesine qatal qarady. Murnynyń astynan mińgirlep, tómen qarap sóılegenin estise, tas-talqan bolyp ashýlanatyn apasy Bıbigúldi ózi sekildi birbetkeı, talapshyl, namysqoı etip ósirdi.

Bala kúninen aldyna maq­sat qoıa­tyn. Bir isti bastasa, ná­tı­jeli aıaqtamaı tyn­baıtyn maza­syzdyǵyn sol maqsat­shyldyǵy ornyqtyrǵan. Sebebi maqsatsyz adam qanatsyz qus sııaqty, armany bolsa da, aspanǵa usha almaıdy. Aqjamal apasy sińirgen ótkir, ójet minezin úlken ómir aldynda beısanaly túrde ózi shyń­dap jetildirgenin keıin túsindi. Ár kúnin josparlap, maqsat qo­ıyp jumys istegeni je­tistikke jol ashty. Sondyqtan búginde qyzmetinde abyroı men bedelge bólengen, dos-jaran­nyń ortasynda syıly, aǵaıyn-týys ishinde ınabatty kelin, tileýles qyz, qamqor ápke, otbasyna bereke úıirgen aıaýly ana, baqytty áje degen birneshe mártebeni ıelenip, mereıi ústem bolyp otyrǵan Bıbigúl Dándi­qaraqyzynan kópshilikke kerekti bir keńes: eń úlken qun­dylyq ómir bolǵandyqtan, ony durys uıym­dastyryp, ár sátin tıimdi jos­parlaýdy úırený kerek. Allanyń bergen nyǵ­metiniń, ıaǵnı ýaqyttyń qanshalyqty qun­dy ekenin bilgen adamnyń tórt qubylasy qashanda teń. Ýaqyt­ty utymdy josparlaý – densaý­lyqty, sulýlyqty, mahabbat pen baılyqty saqtaýdyń kepili.

Júreginde armany, keýdesin­de kúıigi joq adam bar ma, sirá. Biri Ileniń oń jaǵa­synda, biri sol jaǵasynda týyp, Temirtaý­da­ǵy Metallýrgııa ınstıtýtyn bitirgen boıda turmysqa shyǵyp, otyz jyl otasqan eri Muhıt Erjanovtyń mezgilsiz dúnıe salyp, ókinishi ózegin órtegeni bolmasa, ekeýi mápelep ósirgen eki qyz – asylynyń kózi, tirshiliginiń shýaǵy. Ortalyq mýzeıdiń Qazaqstan tarıhy bó­limine ǵylymı qyzmetker bolyp qabyldanyp, on jyldan beri mýzeı dırektorynyń mýzeılik menedjment jáne marketıng jónindegi orynbasary bolyp atqaryp kele jatqan jumysy – azamat, maman retinde qabilet-qarymyn shyńdap, múmkindigin júzege asyratyn súıikti kásibi.

Merekelik medaldarmen, ózi qyzmet isteıtin sala bo­ıyn­sha Mádenıet mınıs­trli­gi­niń birneshe Qurmet gramotasy men Alǵyshattarymen mara­pat­­tal­ǵan, jumysyn tabysty atqa­­ryp kele jatqan bilikti maman Ortalyq mýzeıdiń kórme qyz­metin, mádenı, rýhanı shara­laryn uıymdastyryp, mýzeı ákim­shiliginiń kadr bólimine jetek­shilik etedi.

Aýyr kúnder artta qalsa da, ońasha oı ıirimine túskende, keıde túngi uıqysy­nan oqys oıanyp ketkende, Bıbigúldi áli kúnge deıin ishteı mazasyzdyq bıleıdi. «Jumysta nege jalǵyz ózim qalmadym? Ár sáttiń qa­ýipti eke­nin bile tura, qyz­met­tes­terimdi qalaısha jumysta qal­dyrdym? Qańǵyǵan oq jazataıym bire­ýine tıip, jantásilim bolsa, balalaryna, joldasyna, ata-anasyna ne dep jaýap berer edim?» degen oı kelgende, ishine deıin qaltyrap, janyn qoıarǵa jer tappaıdy. Biraq kúpirlikten góri shúkirshi­ligi basym Bıbigúl soǵystan keıingi sum­dyqtyń ele­sindeı astan-kesten alań aına­lasyndaǵy shala jan­ǵan keshegi ásem ǵımarattardyń búgingi júrek shymyrlatar surqaı kespirine qamyǵyp qaraıdy da, ortasynda kúlli Alashtyń abyroıyn kó­terip turǵandaı, kók kúmbezi kúnge shaǵylysyp, kók baıraǵy jelbirep, bir kirpishine nuqsan kelmeı, jalǵyz ózi aman qalǵan mýzeıiniń asqaq beınesin kórgen­de, osynda saqtalǵan kóne jádi­gerler qazaq kóshiniń úzilmeı myń­jyldyqtarǵa jalǵasatynyn tuspaldap turǵandaı, keshegi úreıi úmitpen almasady.

ALMATY