Maıra Baıanaýyl eliniń qaımaǵy, myqty tuǵyry, jandy-jaqty myqty áýleti – Shorman tuqymynyń kelini boldy. Ol Sadýaqastyń uly jas bolys Zárjanǵa áıel ústine toqal bolyp tıgen-di. Sóıtip, erke kóńil ánshiniń biraz ǵumyry Zárjanmen ótti.
Al bir kúnderi Zárjan keselge dýshar bop, Ombyda operasııa jasatyp, keıin ol qaǵynyp, sol asqynýdan dúnıe salady. Maıra jesir qalyp, óziniń týǵan jeri Kerekýdegi anasynyń qolyna kelip turady. Júreginde muń, aldy-buldyr, arman-kúńgirt...
Qansha degenmen, ómirdiń óz áýeni, óz joly bar. El dýmanynyń sáni úshin jaratylǵan Maıra taǵy bir jylt etken úmit sáýlesin kóredi. Kerekýde bolyp jatatyn suhbatty otyrys, dýly jıyndardyń birinde ol jańasemeılik jigit Ábilmájinmen tanysady. Ábilmájin-oryssha, qazaqsha jorǵalaǵan jany sergek, seri, balýan jigit. Maıra Ábilmájinge birden den qoıady. Kóp uzamaı ekeýi qosylady. Bul – 1918 jyl. Akademık Ahmet Jubanov Maıra ómiriniń osy bir kezeńin «Zamana bulbuldary» atty kitabynda: «... Maıra Kerekýden sheshesin kóshirip alyp kelip, birjola Semeıge ornyǵady. Ábilmájinmen súrgen ómiri bultsyz ashyq kúndeı kóńildi ótip jatady...»(253-254-better).
Dál osy bir baqytty shaǵynda Semeı jurty Maıranyń «Baqsha» degen jańa ánin shyrqata bastaıdy. Bul ánniń ár sózi Ábilmájinge arnalady. Maıra birinshi shýmaǵynda:
Dos tuttym, boldym jaqyn,
tilińe erdim,
Basqadan seni erekshe artyq kórdim.
Kirshiksiz mahabbattyń qoıynynda,
О́ziń bil, júregimdi haqqa berdim.
Meıiliń sýyqqa úsir,
Meıiliń sýǵa túsir
Áıteýir qudaı dedim, qasyńa erdim,
Oı, ha-laı- lim! – dep óz taǵdyryna myń da bir shúkirshilik etip, shattanady, shalqıdy.
Biraq Maıranyń bul alańsyz, máz kúnderi kópke barmaıdy. «Adam sózine aspandaǵy bult ta azady eken ǵoı» dep Ábilmájinniń yqylas, peıilinen salqyndyq sezedi. Maıra ózi jaıly gýlegen el sózine kúıedi. Sýmańdaǵan naqaq sóz Maıradaı asyl jannyń qadir-qasıetine daq túsirip, Ábilmájin odan sýyp, jatsynady. Maıra ony aqylǵa keltirmek bop:
Ár istiń aqyrynda sabyr jaqsy,
Paıdasyz jıǵan maldan qadir jaqsy.
Jigit bop bir atyńdy shyǵarmasań,
Júrgenshe óıtip tiri qabir jaqsy,
– dep arly júregi diril qaǵady.
Semeıde osy án aıtylǵan saıyn Maıranyń ǵazız basyn ana jigitke bir, myna jigitke bir teligen kóp qańqý sóz aqyry Ábilmájin ekeýin ajyratyp tyndy. Qyzǵanysh pák mahabbattyń túbine jetedi. Osy kezde Maıranyń sheshesi óledi. Akademık Ahmet Jubanov Maıranyń osy bir kúızelisti halin:.. «Sóıtip, Kerekýden úsheý bolyp kelgen Maıra Ábilmájinnen tiri aıyrylyp, shesheden óli aıyrylyp, Kerekýge jalǵyz qaıtady...» dep jazdy. (253-254 better.)
Maıranyń úmiti taǵy sóndi. Armany aldady. Dúnıe opasyz, oǵan endi bári sýyq, bári jat, bári senimsiz. Ol – jalǵyz. Taqsiret... toryqqan Maıranyń endigi ár sózi:
Kereký kúıip ketsin qala bolyp,
Kórgem joq ómir mundaı bala bolyp.
Ishkenim alty aı jaz qaıǵy shaıy,
Baılandy kókirekke nala bolyp,
– degen sekildi ý toly júreginen kóz jasyndaı bop úzilip túse beredi.
1963 jyldyń ııýl aıynda osy joldardyń avtory Pavlodar oblysynyń Maı aýdanynan kelgen áıgili ánshi Baıǵabyl Jylqybaevtan Qazaq radıosy konserttik stýdııasynda jazdyrǵan «Temirtas», «Bir mysqal» ánderiniń shyǵý tarıhyn jazyp alǵan-dy. Sol áńgime ústinde Baıǵabyl aqsaqal Maıraǵa shákirt bop, úıinde jatqanyn, birge án salyp jıyn-toılarǵa barǵanyn aıtyp, álgi ándermen birge Maıranyń eshkim bilmeıtin «Tolqyn», «Baqsha» ánderin de qosa jazdyrǵanyn razylyq sezimmen baıan etken-di. Bul ánder búginde radıodan ár kez berilip turady.
Aleksandr Vıktorovıch Zataevıchtiń «Qazaq halqynyń 500 án, kúıi» atty jınaǵynda (1931) ataqty ǵalym, akademık Qanysh Sátbaev jıyrma alty án jazdyrǵan. Solardyń ishinde Maıranyń «Arǵy jaǵy Ertistiń» degen áni bar. Zataevıchtiń tilegimen Qanysh Sátbaev sol ánderdi erkin aýdaryp, orysshalap bergen. Zataevıch bolsa, ol Maıranyń eki ániniń oryssha aýdarmasyn shatastyryp, «Baqsha» ániniń:
Prıvıazalas,
stala tebe blızkoıý ı poslýshnoıý.
Predpochıtaıa drýgım tvoıý
narýjnost.
Bezýprechny tvoı vıd tvoıa rech,
A sýshnost ı dýshý – porýchaıý bogý!
Hot moroz holodom,
Hot brosaı v vodý.
Iа vse-takı poıdý za toboı,
Býdýchı tebe tysıachý raz blagodarnoı,
Za to, chto obratıl ty na menıa vnımanıe!
– dep keletin osy shýmaǵyn «Ertistiń arǵy jaǵy...» ániniń sózi retinde túsindiredi. Árıne, bul zertteýshiniń jańsaq ketken jeri.
«Baqsha» ánine Zataevıch: «...Bul keremet, janyńa tıetin, qaıǵyǵa toly melodııa» dep tańǵalǵan óziniń Maıra jónindegi túsinik sózderinde.
Al akademık Ahmet Jubanov: «..Qalaı degende de «Baqsha» – ánniń asyly. A.Zataevıchshe aıtqanda, Maıranyń ózi qaldyryp ketken «Aza áni» deýge bolady» dep túıin jasaıdy. (257-bet.)
Arý Maıranyń Ábilmájinmen mahabbatynyń umytylmas aýyr zary onyń eń sońǵy... ıá, eń sońǵy áni – «Arǵy jaǵy Ertistiń...» áninde tereńdeı túsedi.
Ilıa JAQANOV