Qatań túrde qolǵa alyndy

Bas prokýrordyń orynbasary Nurmahanbet Isaev Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte tolǵaǵy jetken jaıttarǵa baılanysty óz oıymen bólisti. Kólikke mas kúıinde otyrǵan júrgizýshi sol sátten bastap qasaqana qylmys jasaýshy bolyp tabylady, deıdi ol. Árıne, ómirde túrli jaǵdaı kezdesýi múmkin. О́ıtkeni, abaısyzda bolatyn jol-kólik oqıǵalary az emes. Mundaı kezdegi apatty araq iship alyp, kólik júrgizýge otyrǵan adamnyń týdyrǵan jol apatymen esh salystyrýǵa kelmeıdi. Demek, spırtti ishimdik iship rólge otyrǵan adam aldyn ala qylmys jasaýshy bolyp tabylady. Qazirgi kezde jańa Qylmystyq kodeks jobasynda bul másele qaralyp jatqany belgili.  Al bizdiń qoldanystaǵy Qylmystyq kodekste 67-bap bar, sonda keıbir oryn alǵan osyndaı qylmystar boıynsha qylmysker men jábirlenýshiniń bir-birimen kelisýge múmkindikteri de, quqyqtary da kózdelgen. «Bul durys emes. Sebebi, adam tiri qalyp, biraq bir jeri maıyp bolyp, sodan keıin ol ózi jábirleýshimen kelisse bir jón, al eger adam opat bolsa she, onda ol qalaı  jábirleýshimen ke­li­simge kele almaq? Onyń áke-sheshe­si, ıakı bir týysqany bolsyn, olardyń jábirlenýshimen keli­sýi durys emes. Mine, osy­ǵan oraı Qylmystyq kodeks­ke tıisti ózgeristerdi engizdik, ja­qyn arada bul ózgeristerdiń de qa­byl­danary anyq. Demek, bul ózge­ris qabyldanǵannan keıin aýyr qylmys jasaǵan adamdar tıisti jazadan qutyla almaıtyn bolady», dedi quzyrly organ ókili. Prokýrorlar qyzmetindegi taǵy bir mańyzdy baǵyt – qyl­mystyq prosestiń sotqa deıingi satysynyń zańdylyǵyn qa­daǵalaýǵa túbegeıli ózgertý engizý. Osyǵan baılanysty res­pýblıka deńgeıinde aqparattyq-taldamalyq jumys barynsha nyǵaıtylyp, jergilikti jerlerde qadaǵalaý mindetterin sınhrondy túrde kúsheıte otyryp, prokýrorlardy jańa Qylmystyq is júrgizý kodeksiniń aıasynda jumys isteýge daıyndaý júrgizilýde. Qylmystardy tirkeýdi tártipke keltirý boıynsha birqatar sharalar júzege asyrylǵan. Qylmystar týraly ótinishter boıynsha der kezinde sheshimder qabyldanýǵa da basa nazar aýdarylýda. Buryn barlyq organdardyń qyzmetkerleri osyndaı aryzdar boıynsha úsh kún ishinde sheshim qabyldaýdy ózderiniń tikeleı mindeti dep emes, quqyqtary  dep sanap kelgen. Bas Prokýrordyń normatıvtik sıpattaǵy nusqaýymen biz qylmystyq ister júrgizý Kodeksiniń 184-babynyń talaptaryn buljytpaı oryndaý týraly máseleni naqty qoıyp, qatań talap  ettik, deıdi N. Isaev. Sonyń nátıjesinde buǵan deıin bolýy múmkin emesteı kóringen nátıjege, ıaǵnı, organdar qylmysty tirkeý máselesine qatysty óz kózqarastaryn túbegeıli ózgertýimen ǵana emes, sondaı-aq sheshimderdi de jedel qabyldaýǵa qol jetkizgen. Máselen, qazir júz aryzdanýshynyń 90-y úsh kún ishinde ózderiniń shaǵymdary boıynsha qandaı sheshim qa­byl­danǵanyn bile alady eken. Qylmystyq is júrgizý ko­deksiniń normalaryn erkin tú­sindirý barysynda qylmys týraly habar boıynsha sheshimdi qabyldaý tek tergeýshi men anyqtaýshynyń quqyǵy ekendigine qaramastan tamyr jaıyp ketken, sheshimdi basqa qyzmetkerler qabyldap kelgen  tájirıbeni de prokýrorlar túbegeıli túzetýge kirisken kórinedi. Osyǵan oraı sheshimdi tek tergeýshi men anyqtaýshy ǵana qabyldaıtyn bolǵan. Al adamdardyń quqyqtary eleýli túrde buzylatyn qylmystyq prosess barysynda azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaý osy saladaǵy qadaǵalaýdyń basty baǵyty bolyp tabylady. Mine, osy baǵytta qoldanylǵan, sonyń ishinde kezekshi prokýrorlar ınstıtýtyn engizý sharalary nátıjesinde azamattardy negizsiz  ustaý, zańsyz tintý, turǵyn úıdiń qol suǵylmaıtyndyǵyn buzý men tekserýler barynsha azaıdy. «Degenmen, bizder zań buzýshylyqtar birli-jarym ǵana dep oılamaımyz. Bizdiń  maqsat –zańsyzdyqtardy múldem boldyrmaý. Soǵan baılanysty «Quqyq qorǵaý qyzmeti týraly» zańǵa azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtarynyń óreskel jáne júıeli túrde buzylýyna jol bergenderi úshin aýmaqtyq or­gan­nyń basshysyn jumystan bo­satý boıynsha biz usynǵan túzetý Qaýipsizdik Keńesi tarapynan qoldaý tapty», deıdi Bas prokýrordyń orynbasary. Sol sııaqty, joǵaryda aı­tyl­ǵandaı, múddeli organdarmen túzetýdi engizýge qatysty kelisim aıaqtalý satysynda tur. Ishki ister mınıstrligimen birlese júrgizilip otyrǵan polısııa qyzmetine júgingen adamdardyń elektrondy esebin júrgizý  boıynsha jobany is júzine asyrý adamdar quqyqtaryn qorǵaý turǵysynda asa mańyzdy bolmaq. Bolashaqta mundaı esep júrgizýdi barlyq organdarda qoldanysqa engizý josparlanyp otyrǵan kórinedi. Bul baǵytta da birqatar jumystar atqarylyp jatqandyǵyn aıtyp ótti N.Isaev. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan».