Qańtar oqıǵasy 30 jyldyq táýelsizdigimizde memleketimizge tóngen eń úlken qaýip boldy. Bastapqy kezde oblystar men iri qalalarda kóshege shyqqan azamattarǵa qarý qoldanylǵan joq. Mańǵystaýda birde-bir áskerı nemese arnaıy jasaqtar halyqqa qarý túgil kúsh kórsetpedi, tek mańyzdy nysandardy qorǵady jáne dıslokasııa jasalǵan jerlerinde qozǵalmaı turdy. Biz buny óz kózimizben kórdik. Aqıqatyn aıtý kerek memleket sherýler men ereýilderdiń beıbit ótýine tolyq múmkindik berdi.
О́kinishke qaraı, Almaty oblysy, Almaty, Taraz jáne basqa qalalarda beıbit sherýler arandatýshylardyń kesirinen jappaı buzaqylyq pen qantógiske ulasty. Qanshama beıbit azamattar, qarýsyz quqyq qyzmetkerleri jaralandy, qaza tapty, memlekettik jáne kásipkerlik nysandar qırady. Bul ádeıi uıymdastyrylǵan dep esepteımin. О́ıtkeni Prezıdent Q.Toqaevtyń iske asyra bastaǵan saıası jáne ekonomıkalyq reformalaryna qarsy toptar osyndaı qatigezdikke bardy. Iá, elde qordalanyp qalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq máseleler bar. Ol belgili. Osy jaǵdaıdy utymdy paıdalanǵysy kelgen bılikqumar aramzalar, halyqtyń atyn jamylyp, ózderiniń aram pıǵyldaryn iske asyrǵylary keldi. Olardyń oılary memlekette tóńkeris jasaý edi. Qantógisti uıymdastyrýshylar búkil óńirler kóterilgende Memleket basshysy elden ketip qalady nemese óz ornyn bosatady, bılikti ońaı bere salady dep oılaǵan bolýy kerek. Mundaı jaǵdaılar búlik shyqqan memleketterde bolǵanyn jaqsy bilemiz. Shynynda da elimizdi aýyr jaǵdaı oryn aldy. Bılik qyl ústinde turdy. Alaıda Qasym-Jomart Kemelulynyń tabandy pozısııasy, ótkir sheshimderi jáne Qazaqstan halqyna qaıta-qaıta jasaǵan úndeýleri kóńilge senim uıalatyp, qaskóılerdiń aram oılaryn iske asyrýǵa múmkindik bermedi. Memleketti haosqa jibermegen basshyny kózi ashyq, kóńili oıaý adam baǵalaı bilýi kerek!
Sonymen qatar Otanymyzǵa lańkester qaýip tóndirgende qaısarlyq pen tabandylyq kórsetip, óz shepterinen sheginbeı, halyq aldynda óz boryshtaryn abyroımen adal atqarǵan erjúrek, batyl jaýyngerler men polısııa qyzmetkerleriniń erligi zor qurmetke laıyq.
Májilis depýtattary aqpan aıynda óńirlerde bolǵanda saılaýshylardyń kótergen eń ózekti máselesi – qańtar oqıǵasyna qatysty tergeý jumystaryn zańdy jáne ádil júrgizýdi talap etý boldy. Demek Bas prokýratýra jáne basqa da quqyq qorǵaý organdary tergeý jumystaryn barynsha ashyq júrgizip, kimniń kim ekenin anyqtaýy qajet. Bolǵan jaǵdaılardy ashyq kórsetip, eshteńeni jasyrmaǵan jón. О́ıtkeni jasyryn prosess el arasynda senimsizdikti kóbeıtedi. Sondyqtan qastandyqty kimder uıymdastyrdy, olarǵa kimder kómektesti, kimder qarjylandyrdy, qarjylar qaıdan keldi degen suraqtarǵa tolyq jaýap alynyp, halyqqa jarııalanýy kerek.
Sonymen qatar depýtattar atyna azamattardan ustalǵan kúdiktilerge qatysty tergeý amaldary kezinde olardy qınaý, zorlaý, urý, soǵý, jaralylarǵa tıisti dárigerlik kómekter kórsetilmeý sııaqty faktiler bar degen aryz-shaǵymdar túsýde jáne áleýmettik jelilerde de aqparattar bar. Sondyqtan prokýratýra ár ustalǵan azamat boıynsha jáne zań buzýǵa jol bergen quqyq qorǵaý qyzmetkerlerine qatysty tekserister júrgizip, zań buzýshylyq faktileri oryn aldy ma, joq pa, anyqtap, tıisti sharalar alý qajet. Aýrý, jaraly azamattar tıisti emin alsyn. Olarǵa qajetti jaǵdaılar jasalsyn.
Biz bir nárseni esten shyǵarmaýymyz kerek. Sotpen qylmysy dáleldengen adam ǵana qylmysker. Sondyqtan sottardyń úkimin kútemiz. Kináliler naqty anyqtalyp, zańǵa sáıkes jazalaný kerek.
Qańtar qasireti jaıdan-jaı bolǵan joq. Baýyrlarymyzdyń qany bekerge tógilmedi. Biz ótken kúnderden sabaq alýymyz qajet. Bir ǵulama aıtqan eken: «Bir jamandyqtyń artynda eki jaqsylyq bar» dep. Bolǵan jaǵdaı qoǵamnyń tazalanýynyń bastaýy bolar. Elimiz jańa baǵytqa bet burdy. Halyq bılikten oń ózgerister kútedi, tipti reformalardy birge iske asyrýǵa múddeli. Eger Jańa Qazaqstandy quramyz desek eski ádister men shablondardan arylyp, ózimiz de ózgerýimiz qajet, bılik te ózgerýi tıis. Ásirese sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary da jańasha jumys isteýge mindetti. Bul – el, Prezıdent, ýaqyt talaby!
Qazir búkil álem týrbýlentti jaǵdaıǵa tústi. Biz býyny endi qataıyp kele jatqan memleketpiz. Eldiń erteńin boljaý óte qıyn. Respýblıkanyń turaqtylyǵy men táýelsizdigi úlken synaqqa túsip otyr. Memleketimizdi tumsyqtyǵa shoqyttyrmaı, qanattyǵa qaqtyrmaı alyp shyǵý tek Prezıdenttiń jaýapkershiligi emes, bul Parlamenttiń, Úkimettiń jáne árbir qazaqstandyqtyń paryzy.
Jańa Qazaqstannyń odan ári damýy halqymyzdyń sabyrlyǵy men senimine, memleketshiligi men aýyzbirshiligine, belsendiligi men qajyrly eńbegine tikeleı baılanysty, al bul qaǵıdattardy iske asyrý elimizde rýhy myqty, ádil qoǵamdy ornatýdy qajet etedi.
Edil JAŃBYRShIN,
Májilis depýtaty