«Áleýmettik kásipkerlik: qoǵam men bıznes úshin jańa múmkindikter» atty Aqtóbede ótken jıynǵa Atyraý, Mańǵystaý, Qyzylorda, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan oblystary men elorda kásipkerleri, áleýmettik kásipkerlikti damytý baǵdarlamasynyń qatysýshylary, úkimettik emes uıymdar, sarapshylar qatysty.
Áleýmettik kásipkerlik – qoǵamnyń eń álsiz toptaryn belgili bir kásipke baýlý jáne osy azamattar óndirgen taýar men kórsetken qyzmet túrlerin satýdy uıymdastyrý. Sońǵy ózgerister boıynsha áleýmettik kásipkerlikpen aınalysýshylar úshin tórt sanat engizildi. Elimizde qaıyrymdylyqpen aınalysyp júrgen kásipkerler qatary kóp bolsa da, olardyń bári birdeı áleýmettik kásipkerler emes. Áleýmettik kásipkerlerdiń negizgi maqsaty – qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdardyń belgili bir kásip túrin meńgerip, qoǵamnyń tolyq múshesi bolýyna járdemdesý. Munyń mysaldary da kóp. Jıynda 30-dan astam turǵyndy jumyspen qamtyp otyrǵan Baǵdagúl Myrzaǵulova óz tájirıbesin ortaǵa saldy. Ol 2015 jyly «Keleshek» tigin sehyn ashyp, jumysqa tek múmkindigi shekteýli jandardy ǵana qabyldaǵan. Alǵashqy kúnnen bastap múgedektigi bar jandar men túrmeden jazasyn ótep shyqqandardy jumysqa turǵyzý maqsatyn kózdegenin aıtady.
«Bir kúni qoǵamdyq kólikte kele jatyp, janymda otyrǵan eri men áıeliniń ózara ymmen uǵysyp kele jatqandaryn kórdim. Sol jerde maǵan bala-shaǵasyn qalaı jetkizedi, bizde tildik ortany qajet etpeıtin qandaı jumys bar degen oı keldi. Erekshe adamdardy tiginshilikke úıretý kerek degen sheshimge keldim. Kóp keshikpeı tigin sehyn ashyp, múgedek eki áıeldi jumysqa aldym. Búginde sehymyz keńeıdi, ájeptáýir ǵımarat satyp aldym, onda 27 tiginshi, kıim pishýshi jumys isteıdi. Osy kezge deıin eshqashan qolyna ıne ustamaǵan 19 adamdy kásipke baýlysam, olardyń ekeýi túrmeden jazasyn ótep shyqqan jandar. Qazir bizdiń sehta 16 múmkindigi shekteýli azamat, eki túrmeden jazasyn ótep shyqqan áıel, bir kópbalaly jalǵyzbasty ana turaqty jumys isteıdi. Qazir olar tigindi jaqsy meńgerip alyp, esh qoryqpastan tapsyrystar alyp júr. Endi Aqtóbe oblysynyń aýdandarynda shaǵyn bólimsheler ashyp, jazasyn ótep shyqqandar men múgedektigi bar jandardy jumysqa almaqpyn. Aqtóbedegi túrmelerdiń birinen de shaǵyn seh ashý oıymda bar», deıdi Baǵdagúl Myrzaǵulova.
Aıta ketý kerek, búginde Aqtóbe oblysynda 6 myń múgedek bala, 27 myń eresek múgedek bar. О́kinishtisi, týabitti múgedektigi bar sábıler qatary jyl saıyn kóbeımese, azaıyp jatqan joq. О́z kúshimen júrip-tura alatyn jandardy belgili bir kásip túrine oqytyp, jumysqa qabyldaıtyn ortalyqtar kóp emes. Qazirgi ýaqytta osy baǵyttaǵy jumystardy kóbinese kásipker áıelder qolǵa alǵan. «Green Tal» áleýmettik sheberhanasynyń negizin salýshy, Áleýmettik ınnovatorlar assosıasııasynyń jetekshisi Ámın Áskerovtiń aıtýynsha, elimizde áleýmettik kásipkerlik júgin moınyna kóterip jatqan negizinen qyz-kelinshekterimiz.
«Bul jerde kásipkerler qaıyrymdy is jasaýdan ózara básekeles bolýy kerek. Sonymen qatar áleýmettik kásipkerlikti damytý boıynsha óńiraralyq jaqsy baılanystar ornaýǵa tıis. Biz ózara tájirıbe almasyp, qoǵamǵa tolyqqandy múshe retinde kire almaı, jabyǵyp júrgen jandarǵa qoldaý kórsetý jóninde ortaq sheshimge kelgenimiz jón. Qazirgi ýaqytta memleketimiz áleýmettik kásipkerlikke qoldaý kórsetýge ázir. Arnaıy zań da bar. Alaıda osy zańnyń shıki tustary kóp. Búginde depýtattar da, Úkimet te áleýmettik kásipkerlik zańyn jetildirýdi maquldap otyr. Onyń qamtylmaı jatqan tustary men shıkiligin anyqtap, jetildirý úshin jurtshylyqtyń kómegin kútemiz. Osy maqsatta, eń aldymen elimizdiń ár óńirindegi áleýmettik kásipkerler men úkimettik emes uıymdardyń keńesi kerek. Usynystar legin el Úkimeti estýge ázir. Jaqynda memleket pen áleýmettik kásipkerler arasyndaǵy dıalog alańy – respýblıkalyq Áleýmettik ınnovatorlar assosıasııasy quryldy. Oǵan elimizdiń kez kelgen azamaty múshe bola alady», dedi Ámın Áskerov.
Áleýmettik kásipkerlikke qatysýshy qyz-kelinshekter ashatyn kóbinese tigin sehtarynan ózge qandaı tyń kásip túrleri bar, osy kezge deıin qoǵamda qaı salalardy qamtı almaı otyrmyz? Jıynǵa qatysýshylar basqa memleketterdiń tájirıbesin zertteýdi jáne elimiz boıynsha osy salaǵa monıtorıng júrgizýdi usyndy. Eń bastysy, áleýmettik kásipkerlik nysandaryna salyq jeńildigin berý.
Áleýmettik kásipkerlerdiń aldynda turǵan eń basty kedergi – ónim ótkizý, marketıng jumysyn jolǵa qoıý. Osy jaǵynan «Atameken» UKP mamandary barynsha qoldaý kórsetip, áleýmettik kásipkerlik baǵyty boıynsha óńirler arasynda baılanys ornatý men tájirıbe almasýdy qolǵa almaq.
Búginde áleýmettik kásipker bolý ońaı emes. Osy isti uıymdastyrýshy jan tózimdi, aqyly mol, psıholog, júregi keń, patrıot bolýy kerek. О́ıtkeni onyń sońynda birneshe densaýlyǵy nashar, áljýaz adam turady, isin laıyqty atqara almaǵan jandy jumystan shyǵaryp jiberýge bolmaıdy. Birneshe jannyń taǵdyryn moınyna alǵan kásipker osy isti orta joldan úzip, tastap kete de almaıdy. Sol sebepti de osy salaǵa biryńǵaı paıda tabýdy maqsat etkender emes, qaıyrymdylyq jasaý arqyly qoǵamdy ózgertkisi keletinder barady. Qoǵamnan oryn taba almaı júrgen áljýaz jandarǵa kómek qolyn sozyp, olardyń boıyndaǵy ashylmaǵan múmkindikterin asha bilý úlken júrekti jandardyń ǵana qolynan keleri anyq.
Aqtóbe oblysy