Jerdiń jáne tabıǵı resýrstardyń ıesi – halyq

Osyǵan oraı Qazaqstan Konstı­týsııasynyń 30-dan astam babyna ózgeris engiziletini, jyl sońyna deıin 20-dan astam zań qabyldanatyny da belgili boldy.

Al kúni keshe Aqordada ótken Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jónin­degi keńeste el taǵdyry úshin mańyzy bólek eki másele talqyǵa tústi. Onyń biri – Ata Zańǵa jerdiń jáne tabıǵı resýrstardyń ıesi halyq degen normany birjola bekitý. Ekinshi másele azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý tetigin kúsheıtýge qatysty. Memleket basshysy keńeste kóterilgen osy máselelerge qatysty Jumys toby daıyndaǵan barlyq ózgerister men tolyqtyrýlardy maquldaıtynyn málimdedi. Osyǵan oraı Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jónindegi Jumys tobynyń músheleri – sarapshylardyń oı-pikirlerin ortaǵa salýdy jón kórdik. 

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen Konstıtýsııaǵa ózgerister men to­lyqtyrýlar engizý boıynsha keńes ótti, onda qoǵam kútken taqyryptar arasynda asa ma­ńyzdy – jer boıynsha ustanym aıtyldy.

Qasym-Jomart Toqaev qoǵam men memleket úshin asa mańyzdy sanalatyn jerge ıelik etý máse­lesin sheshý qajettigine arnaıy toqtaldy. «Jerdiń jáne tabıǵı resýrstardyń ıesi halyq» degen normany Konstıtýsııada bir­jola bekitýdiń saıası máni zor bolmaq jáne bolashaqta bul máseleni ártúrli túsindirýge jol berilmeýi kerek. Osyǵan baı­lanysty, Negizgi zańnyń 6-ba­byn mynadaı redaksııa­da berý usynylady: «Jer jáne onyń qoınaýy, sý, ósimdikter jáne janýarlar álemi, basqa da tabıǵı resýrstar halyqqa tıesili. Memleket halyq atynan menshik ıeligin júrgizýge quqyly», dedi Prezıdent.

Konstıtýsııaǵa engizýge usy­­nylǵan ereje zańdy túrde min­siz tujyrymdalǵan jáne te­reń mazmunǵa ıe. Birinshiden, sóı­lem­niń «jer jáne onyń qoınaýy, sý, ósimdikter men janýarlar ále­mi jáne basqa da tabıǵı resýrs­tar ha­lyqqa tıesili» degen birinshi bóligi parktıkalyq mánge ıe.

Normany ımperatıvti deı­tinimiz, Qazaqstan halqynyń ke­­lisimi men erkinsiz eshkim Qa­zaqstan Respýblıkasynyń ta­bıǵı baılyqtaryna bılik ete al­maıtyndyǵynan kórinedi. Sonymen birge Qazaqstan hal­qynyń erki men qalaýyn búkil halyq pen qoǵamnyń múddesin kókseıtin memleket arqyly iske asyrylady.

Shyn máninde, memleket – bul halyqtyń organy, óıtkeni onyń anyqtamasy boıynsha memleket – halyqty quraıtyn adamdar qaýymdastyǵynyń naqty formasy. Osyǵan baılanysty atalǵan normanyń ekinshi bóligi «halyq atynan menshik quqyǵyn memleket júzege asyrady» dep belgileıdi.

Demek memleket Qazaq­stan Respýblıkasynyń Konstı­tý­sııasy men zańdarynyń negizin­de qurylǵan organdary men ıns­tıtýttary arqyly Qazaqstan halqynyń erki men múddesin ta­­nystyra otyryp, jer men onyń qoınaýyndaǵy paıdaly qaz­ba, sý, ósimdikter men janýarlar dúnıesine menshik quqyǵyna qatysty barlyq mindetterdi júzege asyra alady.

Memlekettiń osy baǵyttaǵy mindetteri memlekettik organ jáne tutastaı alǵanda halyqtyń múddesin qorǵaýshy retinde ózi­niń tabıǵı resýrstarǵa menshik quqyǵyn paıda tabý nemese jeke kapıtaldy (kiristi) ulǵaıtý úshin emes, halyqtyń ıgiligi men ór­kendeýi úshin mańyzdy áleý­mettik-ekonomıkalyq min­­detterdi sheshý úshin iske asyratyndyǵymen shekteledi.

Prezıdent Ákimshiligi Basshy­synyń orynbasary Erjan Jıen­baevtyń tóraǵalyǵymen konstıtýsııalyq ózgerister jó­nindegi jumys tobynyń barlyq músheleri eldegi saıası-quqyqtyq jaǵdaıdy túbegeıli ózgertetin bul oqıǵaǵa, norma shyǵarý ju­mysyna jaýapkershilikpen qarady. Onyń ústine ǵalymdar men memlekettik organdardyń ókilderi – quqyq salasynda bel­gili mamandar.

Jumys toby engizgen ózgeris­ter túbegeıli jańartylǵan, quqyq qorǵaý sıpatynda usynylǵan. Bul Konstıtýsııanyń ústemdik etýin, teńdik, ádilet prınsıpterin, bı­likti bólý, adam quqyqtaryn, par­lamenttik baqylaýdy jáne taǵy bas­qalaryn nyǵaıtýǵa jáne be­kitýge de qatysty.

Marat BÁShIMOV,

Eýropalyq quqyq jáne adam quqyǵy saraptamalyq ınstıtýtynyń dırektory