Ulyqtaýǵa laıyq ulttyq qundylyq

Qazaq jurtynda ulyqtaýǵa turarlyq uly mádenıet te, ushan-teńiz qundylyqtar da molynan. Ony eldigimizdi alyp, eńsemizdi tiktegennen beri kórip, bilip, tanyp jatyrmyz. О́rkenıetti 30 eldiń qataryna osy bir materıaldyq emes muralarymyzdy jańǵyrtyp, jasartyp baryp qosylý úrdisi qazir keń qanat jaıyp keledi. Sonyń bir dálel dáıegindeı tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 2014 jyly shyǵarylǵan «Abaıtaný álippesi», «Danalyq álippesi», «Elektrondy qazaq úı» jáne basqa da ınteraktıvti ónimderdiń tusaýkeser rásimi keshe elordadaǵy Ulttyq aka­de­mııalyq kitaphanada ótti. Shara sheńberinde mınıstrlik tarapynan shyǵarylǵan oqý-ádistemelik quraldardyń, kórkem jáne aýdarma kitap­tar­dyń, ba­lalarǵa arnalǵan ádebıet­terdiń, sóz­dikterdiń kórmesi uıym­das­ty­ryl­ǵanyn da aıta ket­sek deımiz. Aıtýly sharany taıaýda ǵana Mádenıet mınıstri bo­lyp taǵaıyndalǵan Arys­tan­bek Mu­ha­medıuly ashty. Ol mınıstrliktiń el ıgiligi, Qa­zaq eliniń keleshegi, ózge et­nostardyń aırandaı uıy­­ǵan tynys-tirshiligi týraly alǵa qoıyp otyrǵan basty min­detterin aıtyp, negizinen qoǵa­mymyzdyń rýhanı damýyna erekshe mán beri­letindigin jetkizdi. «Ana tilge jete mán ber­gen bul ıgi­likti isti mereke desek te jarasa­tyn sekildi», dep osyndaı shara­ǵa Astanadaǵy zııaly qaýym ókil­deriniń bir kisideı jınalýyn erekshe atap ótti. «Biz keıde zııa­ly qaýym bar ma, joq pa?», degen­di aıtamyz. Shynyna kelgende, ult rýhanııaty dep júrgen zııaly jurt bar. Sonyń bir dáleli ha­lyqtyq iske qaýmalaı kelgen búgingi aldyńǵy tolqynǵa erekshe iltıpatymdy bildiremin», degen mınıstr Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes 2020 jylǵa qaraı qazaq tilin meńgerýdi el kóleminde 95 paıyzǵa jetkizý jaıyna jan-jaqty toqtaldy. Tusaýkeser rásiminde alǵashqy sózdi kórnekti memleket qaıratkeri, belgili ǵalym Myrzataı Joldasbekov alyp, «Biter istiń basyna, jaqsy keler qasyna», dep jurt keleshegi sanalatyn urpaǵymyzdy ulttyq úlgide tárbıeleý jolyndaǵy jasalǵan jaqsy jumystyń rásimine kelgen jańa mınıstrge shynaıy iltıpatyn bildirip, sharanyń uıymdastyrylýyna oń baǵasyn berdi. Qazaq dalasynyń ózi bir zamandary ýnıversıtet, akademııa bolǵanyn, sonyń nátıjesi myna úsh qundylyq bolyp otyrǵanyn aıtyp, Abaıdyń álippesin, danalyq qaǵıdalardy, ulttyq kıiz úıdi tanyp, bilýdi aldymen keıingi jasqa úıretýdi atap ótti. Ásirese, kıeli qazaq úıiniń kishireıtilgen nusqasynyń ishine besik jyryn, ertegilerdi, balalar ánderin, halyq jáne halyq kompozıtorlarynyń án-kúılerin, terme-tolǵaýlardy, otanshyldyq rýhty kóteretin aıtýly dúnıelerdi, Abaıdyń 45 qara sózin qamtyǵan – 1200 jaýharymyzdy endigi jerde búkil jurtqa jetkizý qajettigin alǵa tartty. «О́zgeniń álem-jálemine qyzyǵyp, telefonǵa telmirgen urpaqtyń nazaryn osyǵan aýdarý kerek», dep kúıindi me, ashynǵanda ashy daýsy shyǵyp, «Kıiz úıdegi ult asylyn balalardyń sol uıaly telefonyna kóshirsek, sóıtip, olardyń nazaryn qazaqy dástúrge bursaq» dedi. Osy halyqqa kerek dúnıe taltańdaı basqan qalalyqtardyń ǵana qolynda qalyp qoımaı, qııandaǵy qazaqqa, olardyń qaltasy kóteretindeı baǵammen jetkizý qajettigin de esten shyǵarmady. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy, senator Nurlan Orazalın, zaman talabyna saı jasalǵan ónimderdiń ult urpaǵyna qyzmet etetinin tilge tıek etip, ulttyq ıdeıa osyndaı naqty ister aıasynda júzege asatynyna dáıekter keltirdi. «Balany qarǵadaıynan ultty súıýge baýlysaq, olar erteń aqyldy da, aıbatty bolyp ósedi» dep, jaqsy dúnıeniń jurtqa tolyq jetkizý jaǵyn usyndy. Parlament Májilisiniń depýtattary Rozaqul Halmuratov memlekettik basqarý tili týraly baılamyn ortaǵa salsa, Orazkúl Asanǵazyqyzy balany besikten, kelindi esikten túzeıtin halqymyzdyń ata saltynan oı qozǵap, urpaqqa kerek mundaı ıgilikti isti Bilim jáne ǵylym, Mádenıet mınıstrlikteri qatar oty­ryp júrgizse óz jemisin beretinin qadap aıtty. Memlekettik syılyqtyń laýreaty, qalamger Tólen Ábdik tilge baılanysty jalpy sózden góri naqty máselege kóńil bólýdi meńzep, ana tili qazaqtar úshin qajet bolsa, memlekettik til qazaqstandyqtardyń qolǵanaty bolýy tıis ekenin aıtyp, «Memlekettik tildiń mártebesi memlekettik qyzmette ornyqsa artady», dedi. Jazýshy memlekettik til týraly zań qabyldaýdyń ýaqyty jetkenin, mundaı qujatty irgeles Reseı memleketi 2006 jyly iske qosqanyn atady. Kitap taralymy týraly qozǵalǵan áńgimeniń túıinin sheshý úshin kitap saý­dasyn durys jolǵa qoıý kerektigin, alys-jaqyn elderde ótip jatatyn mádenıet kúnderine sol mádenıet salasyna qatysy bar aqyn-jazýshylardy da aparý qajettigin atap ótti. Professor Kárimbek Qurmanálıev joǵarydaǵy qundylyqtar ár úıdiń tórinde turý kerek dese, ǵalym Namazaly Omashev bala tárbıesin otbasynan bastaýdy jan-jaqty qamtı aıtyp, ol álsiregen jerde otanshyldyq degen sózdiń oryndala qoımaıtynyna mysaldar keltirdi. Akademık Ǵarıfola Esim kıiz úıdiń qudireti týraly áńgimeledi. Osyndaı ıgilikti isterdi atqarýǵa úlken úles qosqan azamattarǵa mınıstr A. Muhamedıuly alǵysyn aıtyp, «Elektrondy qazaq úı» jobasyn iske asyrǵan Ǵ. Qyzyrbekulyna, úntaspadaǵy jádigerlerimizdi oqyǵan ataqty dıktor Saýyq Jaqanova men Aıdos Bektemirovke syı-sııapat kórsetip, bul jumysqa uıytqylyq tanytqan Til komıtetiniń tóraǵasy M. Sqaqovqa alǵys aıtty. Sonymen ulyqtaýǵa laıyq ult qundy­lyǵynyń tusaýy kesilip, jurtqa tanys­tyryldy. Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan». ––––––––––– Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.