О́ńir órnekteri

Jaqynda Arqalyq qazaq jasóspirimder teatry elordalyq kórermenge aqyn Serik Turǵynbekovtiń «Nurhan» dramasy negizinde sahnalanǵan tyń qoıylymdy usyndy. Q.Qýanyshbaev atyndaǵy qazaq mýzykalyq drama teatrynda ótken torǵaılyq ónerpazdardyń gastroldik saparyn Qostanaı oblysy Ilııas Omarov atyndaǵy qazaq drama teatrynyń mádenı sharalary jalǵastyrýda. «Nurekeń alpysqa alqynyp kelgen joq, sharq uryp keldi. Nurekeń alpysqa eńbektep kelgen joq, eńbekpen keldi. Alpysqa kelgen Nurekeńe Almatydan Alataýdyń alyp bir shyńyn kóterip aldyna qoısań da artyq emes...» dep kezinde Syrbaı aqynnan qalǵan altyn qazyna rýhanı kókjıekte áli kúnge shýaq bolyp shashylady. Aıta ketý kerek, byltyr Qostanaı jurtshylyǵy Torǵaıdyń sýyryp salma dúldúl aqyny Nurhan Ahmetbekovtiń 110 jyldyq mereıtoıyn keń kólemde atap ótken bolatyn. Qazaqstannyń halyq aqyny tek ózi týǵan óńirge ǵana emes, jyr bulaǵyn, sóz quraǵyn súıgen qazaqtyń keń dalasyn kespeı kezgen dara esim edi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta eldegi kúrsinis pen kúdikti kúrt úzgen otty jyrlarymen halyqtyń ardaqty uly atanǵan ol maıdannan keıin Torǵaıdaǵy Amangeldi Imanov murajaıynyń dırektory, Torǵaı aýyldyq keńesiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. Nurhannyń aqyndyǵy týraly sóz etkende, onyń 1943 jyly Qostanaıda ótken oblystyq aıtysta Sát Esenbaevpen jáne dál sol jyly Almatydaǵy respýblıkalyq aıtysta Moldahmet Tyrbıevpen kez­deskeni, 1945 jyldyń sońynda Maıtash Smaǵulovamen, basqa da maıtalman dúldúldermen dúbirge qosylǵany  sanaǵa saǵymdaı sáýle júgirtedi. Nurhan beınesin jyr tilimen tiriltý ata-baba dástúrin, asyl mu­ra­syn urpaq ıgiligine aınal­dyrýdaǵy asqan bir kórkem úlgi ispet­ti túıildi. Rejısser Sálıma Ta­seme­nova sahnalaýyndaǵy týyndy keshegi surapyl soǵystyń beımaza tańynda talyqsı oıanǵan taǵdyrdyń basynan keshken qıly-qıly oqıǵany óz aýzymen baıandaýy sıpatynda óriledi. Jyr oqylady. Dombyramen án shyrqalady. Dalada estilgen jumsaq ún óńirge keń qulash jaıyp, júrekterdi ińkár sezimge bó­leıdi. Qazirgi qoǵamda urpaqtar úndestigi úlken máselege aınalýda. Tolqyndar syryndaǵy uqsas órnekter azaıyp bara jatqandaı. Mine, sondaıda Nurhannyń jaýhar jyrlary býyn men býynnyń, dáýir men dáýirdiń arasyna salynǵan rýhanı kópirdiń rólin atqarardaı. Jyrdyń halyqqa qyzmet etýi degenimiz sirá, osylaı bolar. Sóıleı almaı, tili baılanyp jatqan aqyn óziniń sońǵy lebizin 60 jyldyq mereıtoıynda balasy Málikzadaǵa oqytqan eken. Osynda úlken mán bar. «Sendermen bir májilis qura almadym, Ornymnan aıaq basyp tura almadym, Densaýlyq basqa qaıta oralmasa, Ishimde ketkeni ǵoı muń-armanym. Qaıratym kemigen joq qaı tusta da, Júlde aldym talaı-talaı aıtystarda, Jalǵyz-aq bar armanym myna saýsaq, Jan bitip dombyrany qaıta ustar ma.   Ortańda únsiz búgin otyramyn, Syrymdy osy hattan oqy báriń, Súıemin ózderindi aıalaǵan, Jas Torǵaı, kári Torǵaı topyra­ǵyn...», – degen joldar búginge ǵana ar­nalyp otyrǵan joq, onda erteńgi urpaqty jyrdyń móldir bulaǵyna bastap baratyn quraqty súrleý bar. Spektakldiń bir ereksheligi, oıdan qurastyrylǵan keıipker, oqıǵa joq sııaqty. Ahmethan, Aısa, Kúlánda, t.b. beıneler ótken jyldardyń betterin qaıta paraqtap oqyp otyrǵandaı áser beredi. Avtor aqyndy únemi alǵa ozdyryp otyrady. Ol esh ýaqytta kóleńkede qalyp qoımaıdy. Tarıhı tulǵalar túr-keskini men shynaıy dáýirdiń shyraıyn múltiksiz jetkize alýdyń ózi úlken óner emes pe?  Osy jaǵynan óńirlik teatrdyń batyl qadamyn atap ketken jón. Árıne,  kemshiliksiz dúnıe joq. Sózdiń qımyl-áreketke qaraǵanda basymdaý bolyp jatýy kórermendi sál-pál jalyqtyryp ala jazdaıdy, biraq spektaklge Nurqan aqyndy biletin, óleń-jyryna qanyq jandar jınalǵan eken. Muny zal men sahna tutastyǵynan baıqaý qıyn bolmady. Jalyndy jyrlary «Qostanaı aqyndarynyń aıtysy», «Aı­tys» jınaq­taryna qosylǵan N.Ah­metbekovtiń taǵy bir dara tynysy retinde klassıkalyq shyǵys úlgileriniń jelisine jetkizip birneshe poema, dastandar jazǵanyn aıta ketý mańyzdy. «Alban Jupar hanym», tarıhı oqıǵalarǵa oraı «Esim seri», «Qarǵa», «Kúlándam» dastandaryna qosa jyr sardarynyń «Amangeldi» dastanyndaǵy Amangeldi batyrdyń shynaıy beınesi dala qyranynyń kesek kelbetin halqyna qaltqysyz jetkizgen shoqtyǵy bıik týyndy bolyp qala beredi.  N.Ahmetbekov dáýirdiń daýylpaz jyrshysy bolyp qana qoıǵan joq, ol «Kúı basy», «Iıýn tolqyny», «Jeńis» sııaqty biraz kúılerdi dúnıege ákelgen segiz qyrly, bir syrly tulǵa. Týǵan Torǵaı topyraǵy aýdandaǵy mádenıet úıine, orta mektepke, kóshege esimin berip qurmettegeni zor ónege. Aqynyn ardaqtaǵan Arqalyqtyń endigi bıigi onyń sahnalyq beınesin tııanaqtaýmen tanylýda. Nurhan beınesin somdaǵan Orynbasar Qoıbaǵarov, dostary Ahmethan men Aısany oınaǵan Álibek Manetov pen Nurlan Baıshın, shákirti Kúlándany somdaǵan Baqytgúl Ordabaeva, sondaı-aq Tólek Jáýke, Qarǵa, Qonjyqbaı, tergeýshi, Ádibaı beınelerindegi Erhan Baraqov, Baǵdat Nurmuhanbetov, Baǵdat Ospanov, Orazbek Nurǵalı sheberlikteri sóz ben qımyldy qabystyra alýmen kórinip turdy. Aqynnyń sahnadaǵy ǵumyry jalǵasa bergeı! Jetiqara QOŃYR. ––––––––––––––– Sýretti túsirgen Erlan OMAROV.