Bul týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan men Túrkııa bıznes ókilderiniń basqosýynda aıtty, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Memleket basshysy jıynda sóılegen sózinde osy is-sharaǵa elimizdiń shynaıy dosy, Túrkııanyń Vıse-prezıdenti Fýat Oktaı myrzanyń arnaıy kelip otyrǵanyn aıtyp, oǵan óz rızashylyǵyn bildirdi. Memleket basshysy Qazaqstan úshin Túrkııanyń baýyrlas el ári mańyzdy strategııalyq seriktes, sondaı-aq eń iri syrtqy ekonomıkalyq áriptesimizdiń biri ekenin atap ótti.
– Sońǵy 16 jylda túrik baýyrlarymyz Qazaqstanǵa 4,2 mıllıard dollardan astam tikeleı ınvestısııa quıdy. Pandemııa kezinde álem boıynsha shet el ınvestısııasynyń kólemi kúrt azaıǵany belgili. Soǵan qaramastan, Túrkııadan bizdiń elge keletin ınvestısııa azaıǵan joq. Muny árıne, qýantarlyq jaıt dep aıtýǵa bolady. Bul – túrik aǵaıyndardyń bizdiń elimizge degen joǵary seniminiń kórinisi. Byltyr Túrkııanyń tikeleı ınvestısııasy rekordtyq kórsetkishke jetip, 680 mıllıon dollar boldy. Qazir Qazaqstanda túrik kapıtaly bar 4 myńǵa jýyq kompanııa tabysty jumys istep jatyr, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń aıtýynsha, elimizde baýyrlas halyqtyń bedeldi bıznes ókilderiniń jemisti jumys istep jatqanyn qalypty jaǵdaı deýge bolady. О́ıtkeni Qazaqstanda qolaıly ınvestısııalyq ahýal qalyptasqan. Ol qazaq-túrik iskerlik ortalary arasyndaǵy tatýlastyq pen yntymaqtastyqty aıryqsha atap ótti.
– Men Prezıdent retinde bul ahýaldy udaıy jetildirip, jaqsarta berýge aıryqsha mán berip otyrmyn jáne bar kúsh-jigerimdi salamyn. Osy jumys Qazaqstan úshin óte qajet. Túrkııa bıznesmenderiniń Qazaqstandaǵy keleshegi zor. Buǵan esh kúmán joq. Eń bastysy, halyqtarymyzdyń dúnıetanymy, bolmysy bir, memleketter arasyndaǵy ózara senim deńgeıi joǵary. Mundaı senim bıznes ókilderiniń arasynda berik ornyqqan. Qazaqstanda Túrkııa kásipkerleriniń qatysýymen 61 iri joba iske asyryldy. Oǵan jalpy quny 2 mıllıard dollardan astam qarjy jumsaldy. Búginde bizdiń elde quny 2,5 mıllıard dollardan asatyn 25 birlesken joba júzege asyrylyp jatyr. Sondaı-aq quny 1,3 mıllıard dollardan asatyn 54 jańa joba qolǵa alynýda. Osylaısha, eki el arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq qarqyndy damyp keledi, – dedi Qasym- Jomart Toqaev.
Memleket basshysy iskerlik toptarǵa Jańa Qazaqstandy qurýǵa kiriskenin aıtyp, saıası júıeni tolyq jańǵyrtatynyn jetkizdi. Ol «Sýperprezıdenttik» basqarýdan myqty Parlamenti bar prezıdenttik respýblıka júıesine birtindep ótetinin atap ótti.
– Besinshi maýsymda jalpyhalyqtyq referendým ótkiziletin boldy. Konstıtýsııamyzdyń 33 babyna túzetýler engiziledi. Meniń maqsatym – halqyma meılinshe erkindik berý, demokratııa men zań ústemdigin kúsheıtý. Prezıdent retinde eshqandaı artyqshylyqtar men jeńildikterge qumar emespin. Mundaıdy qalamaımyn, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen birge Prezıdent ulttyq ekonomıka túbegeıli jańǵyrtylatynyn jetkizdi.
– Ony ádil báseke ornatý, jekemenshikti qorǵaý, monopolııadan aryltý arqyly júzege asyramyz. Osynyń bári elimizdegi saıası turaqtylyqty nyǵaıta túsedi. Sonymen qatar bıznestiń múddesi men quqyn qorǵaýǵa yqpal etedi. Eń bastysy, sheteldik ınvestorlar úshin ekonomıkalyq múmkindikterdi barynsha keńeıtedi. Bir sózben aıtqanda, aldymyzdan yntymaqtastyqtyń jańa kókjıegi ashylady. Bul Túrkııanyń iri holdıngterine, kompanııalaryna ǵana emes, shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine de múmkindik beredi, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan úshin óńdeý ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy, densaýlyq saqtaý jáne týrızm salasyndaǵy jobalar strategııalyq mańyzǵa ıe ekenine nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, osy baǵytta byltyr «О́nerkásip saıasaty týraly» zań qabyldanǵan. Prezıdent Qazaqstan ekonomıkasyn órkendetýge eleýli úles qosyp otyrǵan mashına jasaý salasyna arnaıy toqtaldy.
– Degenmen, jyl saıyn quny 17 mıllıard dollar bolatyn ónimdi syrttan ákelemiz. Al, otandyq óndiris 4,3 mıllıard dollardyń ónimin óndiredi. Qazaqstan Teńiz, Qashaǵan, Qarashyǵanaq munaı-gaz kenishterin ıgerý úshin aýqymdy jobalardy júzege asyryp jatyr. Chevron, Total, ExxonMobil sııaqty kompanııalardyń qoldaýymen bizde Munaı-gaz mashınasyn jasaý isin damytýdyń halyqaralyq ortalyǵy quryldy. Biz munaı-gaz operatorlarymen birlesip, 35 myńnan astam taýar túrine saraptama júrgizdik. Sonyń ishinen elimizde shyǵarýǵa bolatyn taýarlardy anyqtadyq. Qazaqstan munaı-gaz salasy úshin qural-jabdyqtar men qosalqy bólshekter jasaýǵa nıetti. Bizde buǵan qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Munaı-gaz salasyndaǵy ınvestorlar tarapynan suranys bar, olar qajetti qarjyny da usynyp otyr. Al, sizderde ozyq tehnologııa jáne tyń tájirıbe bar, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń keleshegi zor ekenin aıtyp, túrik ınvestorlaryna baǵaly jáne tústi metaldy geologııalyq barlaý boıynsha daıyn turǵan 5 jobany usyndy. Ol aýyl sharýashylyǵy salasyn ózara yntymaqtastyqtyń taǵy bir mańyzdy baǵyty retinde atady.
– Biz aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeýge arnalǵan jobalardy barynsha qoldaýǵa daıynbyz. Qazaqstan jan basyna shaqqandaǵy egis alqaby boıynsha álemde ekinshi oryn alady. Al, jaıylymdyq jerdiń aýmaǵy boıynsha besinshi orynda. Elimiz astyq pen un óndirisin órkendetken álemdegi eń úzdik 10 memlekettiń qatarynda. Biz dástúrli dándi daqyldardan bólek, 1 mıllıon tonnadan astam maıly daqyl eksporttadyq. Qazaqstan sońǵy 5 jylda zyǵyr egiletin alqaptyń aýmaǵyn 2,5 esege ulǵaıtty. Osylaısha, zyǵyr tuqymyn eksporttaıtyn kóshbasshy elderdiń qataryna qosyldyq. Túrkııa buǵan deıin bizden jylyna 10 myń tonna zyǵyr satyp alatyn. Al, bıylǵy eki aıdyń ishinde 8 myń tonnasyn, ıaǵnı, jyldaǵydan 6 ese kóp aldy. Biz Qazaqstanda zyǵyr jáne basqa da maıly daqyldardy óńdeıtin birlesken óndiris oryndaryn ashýdy usynamyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qazaqstannyń Túrkııamen densaýlyq saqtaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa da basa mán beretinin aıtty. Sonymen qatar jańa geosaıası ahýalǵa baılanysty Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynyń róli de aıtarlyqtaı arta túsken.
– Transkaspıı dálizine Quryq teńiz aılaǵy qosylǵan soń Qorǵastan Stambýlǵa júk tasymaldaý ýaqyty 5 esege qysqardy. Buryn 60 kún júretin júk qazir nebári 13 táýlikte jetedi. Biz munaıdy Qytaı men Eýropaǵa eksporttaý joldaryn ártaraptandyrýdy qolǵa aldyq. Sonyń ishinde Túrkııanyń kólik dálizderin paıdalana bastadyq. Munaı qubyrlarynyń ótkizý qabiletin arttyrý jáne Aqtaý, Quryq teńiz aılaqtaryn jańǵyrtý jumysy bastaldy, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev Túrkııany týrızm boıynsha álemde kósh bastap turǵan eldiń biri dep esepteıdi. Bul rette, ol túrik kompanııalarynyń qazirdiń ózinde Qazaqstannyń týrızm ındýstrııasyn damytýǵa qosqan qomaqty úlesin erekshe atap ótti. Túrkistandaǵy Kerýen-saraı, «Rixos Aktau» halyqaralyq konaq úıi, «Tetys Blu» parki jáne basqa da nysandar kópshiliktiń kóńilinen shyǵyp otyrǵanyn jetkizdi.
– Týrıstik jobalar boıynsha memlekettiń qoldaý sharalaryn alýǵa qoıylatyn qarjylyq talap 10 esege azaıdy. Kaspıı teńiziniń Qazaqstanǵa tıesili jaǵalaýynyń orasan zor týrıstik áleýeti bar. Qonaq úıler men emdeý-saýyqtyrý keshenderin, demalys oryndaryn salýǵa Kaspııdegi «Injý-marjan» shyǵanaǵynyń boıy óte qolaıly. Biz kúsh-jigerimizdi biriktirsek, osy jerde Ortalyq Azııaǵa týrıster tartatyn jańa ortalyq qura alamyz, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent elimizde ınvestorlar úshin óte qolaıly ári zamanaýı ınstıtýsıonaldyq orta qalyptasqanyn atap ótip, basymdyq berilgen ınvestısııalyq jobalarǵa barynsha qoldaý kórsetýge daıyn ekenin bildirdi.
– Bul kezdesý Qazaqstan men Túrkııanyń saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn nyǵaıta túsýge septigin tıgizeri sózsiz. Búgin bizdiń elderimizdiń kompanııalary arasynda 30 kommersııalyq qujatqa qol qoıyldy. Onyń bári eki eldiń alys-berisin jandandyrýǵa tyń serpin beredi dep senemin. Barshańyzdy bizben birlesip, ózara tıimdi jumys isteý úshin Qazaqstanǵa shaqyramyn. Eń basty másele – qol jetkizetin kelisimderdi júzege asyrý. Bul óte mańyzdy. Sondyqtan meniń jeke baqylaýymda bolady. Jumysymyz tabysty bolsyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Jıyn barysynda Túrkııanyń Vıse-prezıdenti Fýat Oktaı, «Samuryq-Qazyna» AQ basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqalıev, Túrkııanyń Saýda-ónerkásiptik palatalary men taýar bırjalary odaǵynyń prezıdenti Rıfat Hısardjyklyoglý, Yildiz Holding basqarma tóraǵasy Alı Ýlker, Anadolu Industry Holding basqarma tóraǵasy Týndjaı Ozılhan, Aselsan basqarma tóraǵasy Halyq Gorgıýn, Femash Group basqarma múshesi Iýsýf Ýge, Eczacıbaşı Holdıng basqarma tóraǵasy Atalaı Gıýmrah, Atabay kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Zeınep Atabaı, Ronessans Holdıng basqarma tóraǵasy Erman Ylydjak, MFA Maske basqarma tóraǵasy Fatıh Fýrtýn, Iskefe Holdıng basqarma múshesi Bılal Alkoch, Çalık Holdıng basqarma tóraǵasy, Býrsa provınsııasyndaǵy Qazaqstannyń qurmetti konsýly Ahmet Chalyk sóz sóıledi.