Agrobank kerek pe?

Aıtýynsha, enshiles kompanııalar bank operasııalarynyń jekelegen túrin júrgizýge ar­nalǵan lısenzııasy bolýy arqyly aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerine nesıe jáne lızıng usyna alady. «Bankter operasııalaryn túgel oryndamaı, ekonomıka salalaryna qyzmet kórsetý múmkindigin shektep otyr. Sonymen qatar Agro­banktiń bir ǵana baǵyt boıyn­sha qyzmet kórsetýi úlken táýekelge uryndyrady. Salym­shy­lar qarjylyq qyzmet­terdiń aýqymdy spektrin usynatyn ámbe­bap qarjy ınstıtýttarymen jumys istegendi jón kóredi. Ma­mandandyrylǵan banktiń halyq depozıtin ózine tartýy qıynǵa soǵady», dedi Á.Smaıylov.

Parlament Májilisiniń depý­taty Aıqyn Qońyrov osy kezge deıin kóp­fýnksıonaldy mem­le­kettik bank­tiń qurylmaýy – Qazaq­­stan­nyń stra­tegııalyq qateligi ekenin aıt­ty.

«Jeke bankterdi, kvazı­mem­lekettik deldaldardy shek­siz qarjylandyrý prosesin toq­tatyp, qarjyny memlekettik bank­terdiń jańa býynyn qurý­ǵa jumsaý qajet. Otandyq eko­no­mıkadaǵy reformalardyń ázir­ge bank sektoryna qatysy bolmaı tur. Biraq halyq pen ekonomıkanyń naqty sektoryna qolushyn berýdi doǵarǵan bank júıesiniń jumys sapasyn jaqsartý úshin qazir sheshimtal qadamǵa barý qajet. Qazaqstan Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirgennen jáne naryqtaǵy keder­gi­­ler alynǵannan keıin de bizge qoljetimdi resýrsy bar, tehnologııasy ozyq álemdik qarjy ıns­tıtýttary kelgen joq. Mańyzdy pozısııany reseılik bankter jaýlady. Sońǵy bes jylda otan­dyq ekinshi deńgeıli bankter aktıvindegi reseılik enshiles bankterdiń úlesi 9-dan 15 paıyz­ǵa deıin artty. Qaryz portfelin­degi jıyntyq úlesi 17 paıyzdan asty. Endi qazir sanksııaǵa ushy­ra­ǵannan keıin jaǵdaı múlde bas­qa qyryna qaraı ózgerip jatyr. Eger kezinde salalyq mem­lekettik bank qurǵanymyzda, kásipkerlerimizdiń trıllıon­daǵan aqshasy buǵattalǵan shottarda («Sberbank Qazaqstan», «VTB Qazaqstan» jáne «Alfa-Bank» – red) jatpas edi».

Onyń aıtýynsha, endi ekonomıkany memlekettiń ózi nesıe­leý­ge májbúr.

«QazAgro» holdınginiń qyz­meti toqtaǵanyna qaramastan qar­jylandyrýdaǵy ashyqtyq máselesi sol kúıinde qalyp otyr. Respýblıkalyq bıýdjetten salalardy nesıeleý ákimdik jelisi boıynsha mıkronesıe arqyly júredi. О́nerkásip salasynda bıýdjetten nesıe resýrsyn bólý «Báıterek» holdıngi, Qazaqstan damý banki jáne «О́nerkásipti damytý qory» arqyly kópqabatty shemamen júzege asady. Bul proseske «qarjylyq qyzmetterge qoljetimdilikti arttyrý», degen ádemi termın tańylǵan. Shyn máninde munyń artynda qol­jetimdi nesıe resýrsyn usy­na almaıtyn tıimsiz jeke­menshik bank júıesine turaqty demeýshilik etý isi tur. Tolyqqandy memlekettik bank bola almaǵan Qazaqstan damý banki de osyndaı shemamen jumys istegen. Bizge óziniń ǵana ekonomıkalyq múddesin oılaıtyn, alypsatarlyq kiristi kózdeıtin bank emes, óndiristik áleýetti arttyra alatyn qarjy ınstıtýty kerek. Mundaı jumys­ty memlekettik bank qurmaı iske asyrý múmkin emes. Bul ke­mi eki salaǵa qatysty – aýyl sharýa­shylyǵy jáne ónerkásip. Damý úshin bizge «Agrobank» jáne «Promstroıbank» qajet», deıdi depýtat.

Osyǵan deıin mundaı ıdeıany senator Murat Baqtııaruly da kóterdi.

– Fermerlerdi qarjylyq qoldaýdy kúsheıtý úshin aýyl sharýashylyǵy banki qurylýy kerek dep esepteımin. Bul atal­ǵan salaǵa úlken demeý beredi. Qyzylorda oblysyna barǵan kezimde fermerler osy máseleni kóterýimdi surady. Dıqandardyń aıtýynsha, óńirde kúrish negizgi agrarlyq ónim bolyp otyr. Oblys ishki naryqta osy ónimniń 80 paıyzyn qamtamasyz etedi. Biraq jyldan-jylǵa jumys isteý qıyndap bara jatyr. О́ńir­degi sýar­maly jerlerdiń jaǵ­daıy syn kótermeıdi, sý qu­byr­lary men káriz júıeleri tıis­ti qarjynyń joqtyǵynan ýaq­tyly tazalanbaıdy, sonyń sal­darynan keptelip, shamadan tys sortańdanyp qala bere­di. Damyǵan elderde 1 tekshe metr sýdan 4-6 kılo aýyl sha­rýa­­shylyǵy ónimi óndirilse, biz­de bul kórsetkish nebári 0,4-0,8 kı­lony quraıdy – 6 ese az. Da­myǵan elderde 1 kılo ónim alý úshin 160-400 lıtr sý jum­salsa, bizde ol 1 200-1 500 lıtr­di mańaılaıdy. Sýarmaly jer­ler­diń gıdromelıoratıvtik kúıi kóńil kónshitpeıdi. Bul másele Úkimettiń nazaryn aýdarýy tıis, – degen edi M.Baqtııaruly.

Ol sondaı-aq mıneraldy tyń­aıtqyshtar baǵasynyń qymbat­taýyn, aradaǵy deldaldardyń kesirinen baǵanyń sharyqtap turǵanyn aıtady.

«Bizdiń aýylsharýashylyq óndirýshileri Reseı men Belarýs­tyń fermerlerimen básekege túse almaıdy. Ol elderdegi agrarlyq bank fermerlerdiń múlki men jerin kepilge alyp, uzaq merzimge arzan nesıe beredi. Ári atalǵan banktiń bólimsheleri ár óńirde bar. Aýyl sharýashylyǵyna ar­nalǵan bank ashý máselesi Par­la­ment qabyrǵasynda talaı aı­tyldy, biraq áli oń sheshim shyqqan emes», dedi senator.

Aıtpaqshy, agrobank qurý máselesin bir kezderi «Aýyl» partııasynyń delegaty Iýrıı Komarov ta aıtqan bolatyn.

«Aýyl sharýashylyǵynda Qazaq­stannyń áleýeti óte joǵa­ry. Tipti munaı, gaz, metaldy da almastyra alady. Bul úshin ag­rar­lyq saıasatty túbegeıli qaraý kerek. Birinshi kezekte, fermerlerge jyldyq 4 paıyzdan kóp emes uzaq merzimdi nesıe berilgeni durys. Birde-bir kommersııalyq bank shaǵyn sharýa qojalyǵyna nesıe usynbaıdy. Agrobankti qurý qajettiligi baıaǵyda týdy. Ol úshin Turǵyn úı qurylys jınaq banki nemese Qazaqstan damý banki tájirıbesimen jeke zań qabyldanǵany abzal», dep pikir bildirgen edi Iý.Komarov.

Sáýir aıynda Aýyl sharýashy­lyǵy mınıstrligi 1 mln tonna bıdaı men 300 myń tonna un kvo­tasyn belgilep, bıdaı men un eksportyna shekteý qoıǵan edi (buıryq 15 maýsymǵa deıin kúshinde). Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, bıdaı kólemi 6,4 mln tonnany quraıdy. Sonymen birge agroónerkásip ke­shenin qoldaý úshin 310 mlrd teńge bólindi. Qosymsha 43 mlrd teńge ınvestısııalyq sýbsıdııalaýǵa, 9,3 mlrd teńge nan óndirisi úshin bıdaıdy sýbsıdııalaýǵa berildi. Mundaı shekteý sál buryn Reseıde de engizilgen.

«Reseı bıligi óz áreketterin ishki naryqtaǵy baǵanyń ósýinen qorǵaýmen negizdedi. Biraq Reseı­diń birqatar aımaqtarynda bıdaı baǵasy 10 paıyzdan astamǵa qymbattady. Nan óndirisiniń shyǵyny 30 paıyzǵa deıin ósti, nan baǵasy 15 paıyzǵa deıin qym­battaýy múmkin. Reseılik sarap­shylardyń pikirine qaraǵanda, nan ónimderiniń shıkizatyn óndirý­shiler eksporttyq túsimderdiń tómendeýine baılanysty baǵany kóteredi. Engizilgen sharalar­dyń uqsastyǵyna jáne eki eldiń saýda táýeldiligin eskersek, Qazaq­standa da un ónimderi baǵa­synyń ósý táýekeli bar. Qazir otandyq agrarlyq sektordyń ahýaly qıyn kezeńde turǵany jáne qu­ry­lymdyq qoldaýǵa muqtaj eke­ni jasyryn emes. Nesıege jáne basqa da qarjy ónimderine qol­jetimdilikti art­tyrý úshin agro­bank qurý usy­nylyp jatyr», dep jazady te­legramdaǵy Risk Takers kana­lynyń sarapshylary.

Al Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵynyń basshysy Elena Bahmýtova ázirge agrobank qurýǵa qajettilik joq dep sanaıdy.

«Aýylsharýashylyq ónimin óndirýshilerdiń negizgi problemalary qandaı? Birinshiden, servıs pen qarjylyq saýattylyqtyń tómendigi olardyń qyzmetin júr­­gizý­degi ashyqtyqqa keder­gi bolyp tur. Túrli quraldar en­gizý arqyly ony túzeýge bola­dy. Ekinshisi, aýyl sharýashy­ly­ǵyndaǵy joǵary táýekelder. Sala­ny boljaý óte qıyn, son­dyq­tan qarjy ınstıtýttary ol jaqqa asqan saqtyqpen aıaq basady. О́kinishke qaraı, ju­mys istemeı turǵan kredıtter úlesi bul salada óte joǵary – 25 paıyz. Sondyqtan memleket kepildendirý quraldaryn usyný, sondaı-aq shekteýli formada – sýbsıdııalaý formasy arqyly táýekelderdi bólistirýi kerek dep sanaımyn. О́ıtkeni kóptegen damyǵan elderde aýyl sharýashylyǵy salasy dástúrli túrde sýbsıdııalanady. Ondaı maqsat úshin agrobank kerek emes. Odan góri arnaýly damý ınstıtýty qajet», dedi E.Bahmýtova.

2022 jyldyń 1 aqpanyndaǵy derek boıynsha, bankter osy salaǵa 332,4 mlrd teńge zaım bergen (2021 jyly 225,7 mlrd teńge). Sóıtip, sońǵy bir jylda aýyl sharýashylyǵyn nesıe­leý 106 mlrd teńgege ósken. Árı­ne, aqshalaı mándegi iri sıfr­lar qashanda súıkimdi. Biraq ol aqsha naqty kimniń qaltasyna tús­ti, qalaı jumsaldy, ol ja­ǵyn aıyryp bilý múmkin emes. Kózimiz jetpese de, eptep kúmán­danamyz. Sebebi, jyl basynda Sybaılas jemqorlyqqa qar­sy kúres agenttigi fermerler úshin bólingen sýbsıdııa qar­jy­synyń qylmystyq jolmen jym­qyrylyp kelgenin málimdegen edi. Sýbsıdııa degenińiz oblys ákim­digindegi shendilerdiń aýzyna maı jaqqan talaı pysyqtyń taý­syl­mas «nesibesine» aınalǵan. Bul máselege Prezıdent te nazar aýda­ryp, dál osy salanyń jyldar boıy jemqorlyq qursaýynan shy­ǵa almaı kele jatqanyn aıtty.

«Byltyr qýańshylyq boldy, sharýalar beretin jem tap­pady, mal qyryldy. Keı óńir­lerde sharýalarǵa sýbsıdııa re­tin­de kún batereıalary berilgen. Ashyǵyn aıtqanda, aýyldyqtarǵa ne kerek ekenin eshkim oılanyp ta jatpaǵan. Sýbsıdııa ıgerildi dep esep berý úshin kún batereıalarynyń baǵasy eselep kórsetilgen. Osynyń bári ýákiletti organdardyń jaýap­kershilik tanytpaýynyń saldarynan boldy. Mundaı óreskel shyǵynǵa jol bergeni úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ákimder jaýap berýi kerek», degen edi Memleket basshysy.

Jalpy, sońǵy bes jylda sharýalardy qoldaýǵa 2 trln teńge bólindi. Árıne, onyń jar­ty­synan astamy dittegen mekenjaıǵa jetpegen. Osyndaı túıtkilderdi aıta kele salanyń júgin kóterer bir qarjy ıns­tıtýty kerek sekildi kórinedi. О́ıtkeni «Báıterek» sekildi iri holdıngterdiń kompanııalary tek iri bıznesterdi qarjylandyrady jáne kóp jaǵdaıda joǵaryda aıtylǵandaı kúmándi shemaǵa qurylǵan nesıe berý prosesi áli kúnge ashyqtyqtan ada bolyp otyrǵan jaıy bar. Jaǵdaıǵa bizden góri qanyq shendiler solaı deıdi. Eger agrobank quryl­maıtyn bolsa, onda salmaq taǵy da aınalyp kep mıkroqarjy uıymdarynyń moınyna túsýi múmkin. Qazirdiń ózinde atalǵan uıymdar bıznespen qoıan-qoltyq jumys isteı bastady jáne birqatary sharýalarǵa nesıe berýden tartynbaıtynyn málimdep te úlgerdi. Qarjy ádil bólingende ǵana qaı salanyń da tútini túzý ushpaq.