Ult tarıhyna qatysty irgeli mádenı oshaqtyń biri – elorda tórinde ornalasqan Áskerı-tarıhı mýzeıi. Bul mekeme Qorǵanys mınıstrliginiń bastamasymen 2015 jyldyń 1 jeltoqsanynda qurylǵan bolatyn. Qazirgi tańda atalǵan mýzeı taqyryptyq turǵydan birneshe zalǵa jiktelip, ondaǵy kolleksııalar sany 20 myńnan astam jádigerdi qurap otyr.
Osy oraıda, elimizdiń Qarýly Kúshteriniń ótkeni men búgini jaıly kópshilikke málimet beretin mýzeıdiń kórme zaldary jaıly aıtar bolsaq, olar: «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri»; «Jaýynger – ınternasıonalıster men bitimgerler»; «Máńgilik el» atrıýmy; «Tank áskerleriniń tarıhy»; «Ejelgi dáýir – XIX ǵasyr»; «HH ǵasyrdyń áskerı tarıhy»; «HH-HHI ǵasyr qarý –jaraqtary»; «Beıneleý óneri»; «Ýaqytsha kórmeler» qatarly toǵyz bólikke bólinip, elimizdiń áskerı – tarıhı mádenıetin nasıhattaıtyn ortalyqqa aınalyp otyr.
Joǵaryda atalǵan árbir kórme zaly jaıly keńinen tanystyrar bolsaq, «Ejelgi dáýir – HIH ǵasyr» zalynda bizdiń dáýirimizdiń VI-VIII ǵasyrlaryna jatatyn túrki jaýyngeriniń geraldıkalyq belbeýi kelýshilerdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrsa, qazaqtyń qolbasshysy qanjyǵaly Bógenbaı batyrdyń dýlyǵasy qundy jádiger retinde kórermen nazaryn aýdarýda.
Odan keıin «HH ǵasyrdyń áskerı tarıhy» zalynda leıtenant R.Qoshqarbaev pen qatardaǵy jaýynger G.Býlatovtyń Reıhstagqa tikken Jeńis týynyń kóshirmesi ornalasypty. Bul jádigerdi Reseı Federasııasy Qorǵanys mınıstri tapsyrypty. Sondaı-aq munda 316-atqyshtar dıvızııasynyń komandıri general-maıor Ivan Panfılovtyń jeke zattary men 28-panfılovshy jaýyngerdiń ekeýine Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn berý týraly qujattyń túpnusqasy qoıylǵan eken. Bul jádigerlerdi murajaıǵa general Panfılovtyń jıen nemeresi Alýa Baıqadamova syıǵa tartypty.
Kelesi kezekte zamanaýı taqyrypta jasaqtalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri» zalynda tuńǵysh Qorǵanys mınıstri Halyq Qaharmany, Keńes Odaǵynyń Batyry, armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetovtyń jeke zattary qoıylsa, «Jaýynger – ınternasıonalıster men bitimgerler» zalynda aýǵan soǵysyna qatysýshy, «musylman batalony» degen atpen belgili 177-shi jeke arnaıy otrıad komandıri maıor Borıs Kerimbaevtyń jeke zattary men qujattary, sonymen qatar aty ańyzǵa aınalǵan sol bólimniń týy oryn alypty.
«Jalpy aýmaǵy 5 030 sharshy metrdi qurap otyrǵan Áskerı – tarıhı mýzeı búgingi tańda memlekettik saıasattyń strategııasyn júzege asyrýda. Mekemeniń negizgi mıssııasy – Qazaqstannyń áskerı murasyn saqtaý jáne nasıhattaý bolyp tabylady. Sonyń ishinde bıyl qurylǵanyna 30 jyl tolyp otyrǵan Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshterine arnalǵan is-sharalar ótkizý, Qazaqstannyń áskerı tarıhynyń ataýly datalaryna qatysty aqparattyq-aǵartý jumystaryn júrgizý basty mindetimiz. Mýzeı ashylǵannan beri mundaǵy eksponattardy 200 myńnan astam adam kelip kórdi. Bul eksponattar Qazaqstannyń kóne zamannan bastap búginge deıingi áskerı tarıhyn kórsetedi. Sonymen qatar mýzeı aýmaǵynda ashyq aspan astynda áskerı tehnıka pavılony ornalasqan. Munda Uly Otan soǵysyna, jergilikti aýmaqtyq qaqtyǵysqa qatysqan áskerı tehnıkalar qoıylǵan. Bulardyń ishinde Stokgolmdegi Armııa mýzeıinen alynǵan dúnıeler de bar. Qazirgi tańda, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri» jáne «HH ǵasyrdyń áskerı tarıhy» zaldary qaıta jańǵyrtylyp, jańadan ekspozısııalar men eksponattar qosylmaqshy. Sonymen qatar qoldanystaǵy murajaı ekspozısııalaryn keńeıtý, ınnovasııalyq tehnologııaǵa negizdelgen ınteraktıvti baǵdarlamalar qoldaný, mýltımedııalyq aýdıo jáne beıne materıaldarmen jabdyqtaý josparda bar. Sonymen qatar ǵylymı ekspozısııalyq, uıymdastyrýshylyq qyzmet pen pedagogıka boıynsha álemniń jetekshi mýzeılerimen tájirıbe almasý qajet» deıdi QK Memlekettik áskerı-tarıhı mýzeı bastyǵy, polkovnık Nurtaza Asylov.
Sońǵy ýaqytta mýzeı qyzmetkerleriniń uıymdastyrýymen respýblıkalyq jáne halyqaralyq deńgeıdegi 20-dan astam is-shara ótkizilip, 30-dan asa jańa ekspozısııalar men kórmeler jasaqtalypty. Onyń ishinde: 7 kóshpeli, 3 turaqty, 21 ýaqytsha kórme kópshilik nazaryna usynylǵan kórinedi. Taǵy bir atap óterlik oqıǵa, atalǵan mekeme 20 el qatysqan «Armııa mádenıeti» atty halyqaralyq baıqaýda 1-shi oryn jeńip alypty. Bulardyń syrtynda, mýzeıdiń izdestirý – ekspedısııalyq qyzmeti Ekinshi dúnıejúzilik soǵysynda tutqynda bolǵan 4 940 qazaqstandyq jaýyngerge qatysty muraǵattyq qujattardy retke keltirý jumysyn tııanaqty atqaryp, Qorǵanys mınıstrliginiń qoldaýymen maıdan dalasynan tabylǵan 12 qazaqstandyq jaýyngerdiń súıegi elge ákelinip, ony týystaryna tapsyrylý isine uıyqty bolǵany quptarlyq.
– Ústimizdegi jyly, – deıdi mekeme basshysy Nurtaza Turabekuly. – Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń 30 jyldyǵyna arnalǵan «Qýatty armııa – Qýatty Qazaqstan» atty kórme ótkizip, shara barysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri. 1991-2001: Qujattar men materıaldar jınaǵy» atty kitaptyń tusaýkeserin jasadyq. Bul shara elorda turǵyndary úshin elimizdiń Qarýly Kúshteri tarıhy jáne jetistikterimen tanysýyna zor múmkindik boldy. Jýyqta, Atyraý oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıimen birlesip, bıyl týǵanyna ǵasyr tolyp otyrǵan qazaqtyń qaharman qyzy Hıýaz Dospanovanyń qurmetine oraı «Qazaqtyń batyr qyzy» atty kórme ótkizdik. Kórmede Hıýaz Dospanovamen qatar Keńes Odaǵynyń Batyrlary Álııa Moldaǵulova, Mánshúk Mámetova jáne basqalardyń ómirinen syr shertetin jádigerler men tarıhı materıaldar kópshilik nazaryna usynyldy.