Memleket basshylarynyń bıznes ókilderimen kezdesýi halyqaralyq tájirıbede bar úrdis. Elimizde bul úrdis birshama júıelenip qaldy. Mundaı kezdesýler osyǵan deıin de bolǵan, qazir de ótip jatyr. Biraq Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly atap ótkendeı, qańtar oqıǵasynan keıin álemde ǵana emes, bizdiń elde de talaı nárse ózgerdi.
Qalyptasyp qalǵan, tipti ózgermesteı bolyp kóringen tártipterge kózqaras ta ózgerdi. Bıznes úshin ashyq ekonomıkalyq talap qoıýǵa múmkindik týyp tur. Búginge deıingi bıznestegi oıyn erejesi tańdaýlylarǵa ǵana basymdyq bergeni belgili bolsa da ashyp aıtýǵa múmkindik bolmaǵanyn bilemiz. Bul kásipkerlerdiń kóńilinde túıin bolyp qordalanyp qaldy. Memleket basshysy endi osynyń bári ózgeretinin, bárine birdeı ashyq ekonomıka jarııalanatynyn ashyp aıtyp otyr.
Jumysty durys júrgizý úshin memlekettik organdardyń esebi jetkiliksiz. Bıznes memlekettik organdardan jalpyǵa birdeı oıyn erejesin talap etedi. Bıznes sektorda ózderin memlekettik organdardan joǵary turatyn, tipti qoldanystaǵy zańdardy ózine ıkemdep alǵan toptar ústemdik qurdy. Olardyń aldynda memlekettik organdardyń ózi álsiz bolǵandyqtan osyndaı jaǵdaıǵa tap bolyp otyrmyz. Joǵaryda aıtyp ótkendeı, qańtardan beri biraz nárse ózgerdi. Biraq bul az. Endigi jerde ashyq ekonomıka saıasatyn batyl júrgizý arqyly bıznes pen bılik arasyndaǵy aıqyndylyq zańdastyrylýy, qoldanystaǵy zań soǵan baǵdarlanýy tıis. Bul bireýlerdiń qoltyǵyna kirip alyp, ámir júrgizýge beıimdelip qalǵandardy zańmen shekteıdi dep úmittenemin. Atalǵan ózgerister referendým barysynda Konstıtýsııa arqyly zańdastyrylýy tıis.
Álemdik tájirıbede ishki naryqta bıznestiń bási basym bolsa, bizde bıznes arqyly bılikke yqpal etý basym. Maıshelpek oryndar men jaıly qyzmetter qoldan úlestirildi. Munyń sońy memlekettiń bolashaǵyn aıqyndaıtyn organdarda kásibı biliktiligi tómen mamandardyń otyrýy, tipti basshylyq etýine alyp keldi. Arystandar men jolbarystardan turatyn armııany túlki basqarsa, aldyńǵy ekeýiniń tabıǵı bolmysynan aırylyp, túlkige aınalyp ketetini týraly támsil eske túsedi. Bizde saýatty, bilikti kadrlar bar. Solaı bolsa da ıdeıa tapshylyǵy, maman tapshylyǵy memlekettik deńgeıde ashyq moıyndalyp otyr. Bul shyn máninde bıznes elıtasy týraly saýatty kózqarastyń qalyptasýyna kóp kedergi keltirdi. Bizdiń jaǵdaıda bıznestiń «betin tyrnap qalsań» ar jaǵynan bir sheneýniktiń nemese bir yqpaldy adamnyń týysqany shyǵa keletini qalypty jaǵdaıǵa aınaldy. Ekonomıkalyq ósý turǵysynan alǵanda, halyqtyń tabysyn arttyrý, kásipkerlikti damytý arqyly ǵana kedeıshilikpen kúresýge bolady. Álemde basqa resept joq. Qarapaıym bolyp kóringenimen, shyn máninde bul úlken júıeli jumys, ony qazaqstandyq kásipkerler Úkimetpen, Prezıdentpen birge qalyptastyrýy tıis. Bılik pen bıznes arasyndaǵy senimsizdik sındromyn qalyńdatyp nemese tas qamal ornatyp tastaǵan yqpaldy toptardyń quzyreti shektelgen kezde ǵana bıznestiń kúretamyryna qan júgiredi, ulttyq ekonomıkanyń alǵysharty qalyptasady.
Táýelsizdik alǵanymyzǵa 30 jyldan asyp barady. Aqordada Memleket basshysy tarapynan aıtylǵan sóz osy ýaqyt ishinde alǵa jyljymaǵanymyzdy jáne bıznestiń jumysyn úılestirip otyrǵan quzyrly organdardyń álsizdigin, tipti sharasyzdyǵyn kórsetti. Bılik pen bıznes arasyndaǵy ıntegrasııany ashyq ekonomıkalyq saıasatpen úılestire almaýdyń saldarynan osyǵan tap bolyp otyrmyz. Muny bılik pen bıznestiń daǵdarysy dep qabyldaýǵa bolady. Ekinshi másele, Memleket basshysy dál osy problemany jyl basynan beri ekinshi ret kóterip otyr. Jemqorlyqtyń kez kelgen túrine tóze almaıtyn memleket qurýdy ózimizden bastaý kerek degen uran aıtýǵa ǵana ońaı. Prezıdent pármeni – oryndalýymen qundy. Biraq quzyrly oryndar ony oryndaýǵa sharasyz bolsa aıtylǵan sóz aıtylǵan jerde qalady. Prezıdenttiń ár tapsyrmasynyń qalaı oryndalyp jatqanyn jeke qadaǵalaýǵa múmkindigi joq. Aıtylǵan usynys oryndalýy tıis. Endigi jerde Prezıdenttiń tapsyrmasyn, usynystaryn oryndaýdy baqylaıtyn, talap etetin organdardyń quzyretin kúsheıtýge nazar aýdarǵan durys. Onsyz biz alǵa jyljı almaımyz.
Georgıı KRAVChENKO,
«Jańa Jibek joly» JShS bas dırektory
ALMATY