Qurylýy yqtımal Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń aldyna qoıylatyn basty mindeti – qatysýshy memleketter arasyndaǵy qarjy, jumys kúshi, qyzmet kórsetý salalaryna jáne taýar aınalymyna keńinen jol ashý, olardyń ózara baılanystaryna barynsha erkindik berýdi qamtamasyz etý.
Aldaǵy 1 mamyr kúni Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa (EEK) Qazaqstan, Reseı, Belarýs memleketteriniń Prezıdentterine Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurýǵa baılanysty túzilgen negizgi qujat – ózara kelisim-shartty usynady dep kútilýde. Osy mańyzdy qujatqa qol qoıylǵannan keıin, ıaǵnı, 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap aıtylyp otyrǵan Odaq jańa úlgide óz jumysyn jalǵastyrady.
Qazirgi tańda Keden odaǵy (KO) jáne Birtutas ekonomıkalyq keńistiń (BEK) jóninde az áńgime aıtylyp júrmegeni belgili... Osy oraıda Qazaqstannyń Keden odaǵyna múshe eldermen aradaǵy taýar aınalymy az ǵana jyldyń ishinde 80 paıyzǵa, ıaǵnı, 24,2 mlrd. AQSh dollaryna artqanyn aıtýymyz kerek. Al Keden odaǵy aıasynda eksporttalǵan taýarlardyń kólemi 60 paıyzǵa kóterilgen. Budan biz atqarylyp jatqan ıgi isterdiń az emes ekenin ańǵaramyz.
Osy baǵyttaǵy jumystar qarqyndy túrde damı beretin bolsa, taıaý jyldarda elimizdiń áriptes memlekettermen kez-kelgen salada laıyqty básekeles bola alatynyna sengiń keledi. Árıne, mundaı deńgeıge jetýimizge qurylý ústindegi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen elimiz esigin qaǵyp turǵan Dúnıejúzilik saýda
uıymynyń úlken yqpal etetini daý týdyra qoımas.
Dúnıejúzilik qaýymdastyqqa dendep engen elderdiń barlyǵy da qaýipti táýekeldermen betpe-bet kelip jatady. Mundaı jaǵdaılar álemdik tájirıbede az emes. Sondyqtan, Qazaqstan álemdik qaýymdastyqqa boılaǵan saıyn ár qadamyn josparly túrde, zańdyq negizde jáne saqtyq sharalaryna tereń mán bere basýy kerek.
Keden odaǵyna jáne Birtutas ekonomıkalyq keńistikke qatysýshy memleketter jaqsy nátıjege jetemiz dese, aldymen zań sheńberinen aýytqamaı, ózara qabyldanǵan qujattarda kórsetilgen mindettemelerge salqynqandylyqpen, asa jaýapkershilikpen qaraǵandary jón.
Kúni keshe Ulttyq bank tóraǵasy Qaırat Kelimbetov málimdegendeı, 2025 jyly Almatyda Birtutas ekonomıkalyq keńistik aıasyndaǵy memleketter tarapynan qarjylyq retteý tetigi (ınstıtýt) iske qosylatyn kórinedi. Ulttyq bank tóraǵasynyń aıtýynsha, ol Eýropa elderindegi qarjylyq retteý qyzmetine uqsas bolmaq. Bir aıta keter jáıt, atalǵan qurylymǵa jergilikti ulttyq qarjy salasynyń erejelerin bekitip, dáıektep otyrý mindeti tapsyrylatyn kórinedi.
Qaırat Kelimbetov óz sózinde, muny Eýropadaǵydaı ortalyq bank qyzmetin atqarady dep túsinbeýimiz kerek degendi de jetkizdi.
Naqtylaı aıtqanda, álgi ınstıtýt negizinen qarjy naryǵyndaǵy túıtkildermen shuǵyldanbaq, ıaǵnı, qarjylyq qozǵalystardyń zań sheńberinen aspaýyn qamtamasyz etpek.
Osy oraıda taǵy bir mańyzdy jańalyqty ortaǵa sala keteıik. Qaırat Kelimbetovtiń sózine qaraǵanda, 2018 jyldan keıin elimizdegi ekinshi deńgeıli bankterdiń sany birshama kemıtin kórinedi. Olardyń 15-20-sy ǵana el aýmaǵynda burynǵydaı qyzmet kórsetýin jalǵastyra berýi múmkin. Ulttyq bank tóraǵasy munyń sebebin básekelestiktiń qatań synyn sózine arqaý ete túsindirdi.
Aldaǵy 5 jyldyń kóleminde bankter Bazel III halyqaralyq standartynyń talabyna jaýap berýi kerek. Sondaı-aq, Ulttyq bank tarapynan 2019 jylǵa deıin ár banktiń kapıtaly kem degende 100 mlrd. dollar bolýy kerek degen mazmunda usynys túsirildi. Bul qazirgi ýaqytta úkimettik deńgeıde talqylanýda.
Qaırat Kelimbetovtiń oıynsha, eger bul usynys qabyldanar bolsa, ekinshi deńgeıli bankterdiń arasyndaǵy myqtylary, ıaǵnı, básekege qabilettileri naryqta qalmaq. Shynynda, kapıtaly az otandyq ekinshi deńgeıli bankter óz elinde tursa da syrttan kelgen qarjylyq uıymdarmen básekege túse almaıdy. Sózimizdiń dáleli retinde Reseı bankteriniń Qazaqstan naryǵynda aıaǵyn alshań basyp júrgenin aıtsaq artyq ketpespiz.
Sózimizdi Qaırat Kelimbetovtiń eskertpesimen túıindelik: «Aǵymdaǵy jyly Qazaqstan Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirý maqsatynda alǵashqy qadamyn jasaıdy. Al uıymǵa 2020 jylǵa deıin tolyq enip bolamyz. Sonda elimizdiń aýmaǵynda iri qarjy korporasııalarynyń fılıaldary ashyla bastaıdy. Sol kezde Qazaqstannyń bank júıesi olarǵa laıyqty básekeles bolýy kerek».
Joldybaı Bazar.
Derekkóz: QazTAG.
Foto: money.gazeta.kz.