Jarqyraǵan jaz aıy bosaǵadan attaǵaly bazar men dúkenderde balmuzdaq ataýly samsap tur. Árisi túrli tústi salqyndatylǵan gazdy sýsyndar kózdiń jaýyn alady. Mundaı kezde kóbine balalardyń balmuzdaq pen sýsyndardy artyǵyraq paıdalanýdan tamaǵy aýyryp jatady.
Baspa aýrýy balalarda ǵana emes, orta jas pen egde adamdarda da kezdesedi. Biraq balalardyń aýyrý yqtımaldylyǵy joǵary. Sebebi baspaǵa aparatyn birden-bir jaıt – muzdaı zattardy mólsherinen tys paıdalaný. Jalpy, baspanyń belgileri qandaı? Birinshiden, alǵash aýyra bastaǵanda balanyń boıynan kúsh ketip, álsireı bastaıdy. Ekinshiden, basy men tamaǵy aýyryp, qyzýy joǵarylaıdy. Munymen qosa tamaǵy isinip, jutynǵanda aýyrtyp, irińge aınalýy da múmkin.
Mamandardyń aıtýynsha, balanyń aýrýǵa shaldyqqanyn kórgen tusta birinshi dene qyzýyn ólsheý kerek. Eger qyzýy joǵary bolsa, balany sheshindirip, denesin sýyq sýmen súrtý qajet. Eger qyzýy 38 gradýstan joǵary bolǵan jaǵdaıda túrli tabletkalar men qyzýdy tómendetetin sıroptar paıdalanǵan jón.
«Medsentr MÝA» JShS ortalyǵynyń jalpy tájirıbelik dárigeri Farıza Ahanqyzy baspa aýrýynyń balada paıda bolýy jóninde: «Baspa aýrýy – badamsha bezderdiń ınfeksııalyq qabynýy degen sóz. Onyń qozdyrǵyshy – negizinen streptokokk bakterııasy. Al negizinen badamsha bezder – bizdiń aǵzamyzdy túrli vırýstardan, qosymsha bizdiń ımýnıtetimiz retinde bakterııalardy aǵzaǵa tynys joldary arqyly ótip ketpeýi úshin súzip alyp qorǵap otyrady. Biraq keıbir ınfeksııalyq jaǵdaılarda tótep bere almaı, badamsha bezderi irińdep, isip, qabyný prosesine ushyraıdy da, sonyń saldarynan baspa aýrýy paıda bolady.
Elimizde angınamen birge qatar júretin ınfeksııalyq aýrýlar bar. Solardyń barlyǵyn jalpy aıtatyn bolsaq, paıyzdyq mólshermen 63 paıyzdy quraıdy. Onyń ishine tumaý, baspa aýrýlary kiredi. Munymen balalar jıi aýyrady. Ásirese kúz, qys, kóktem bastalǵan ýaqytta on bes jasqa deıingi balalar kóbine osy aýrýǵa shaldyǵady» dep atap ótti.
Al «Baspa aýrýy qandaı sebepterden týyndaıdy?» degen suraǵymyzǵa Farıza hanym: «Bul aýrýdyń negizi vırýstyq ınfeksııalar, bakterııalar, sonymen qatar balalarda emdelmegen tis jegisi bolyp sanalady. О́ıtkeni tis jegisinde kóp vırýstar jınalady, sonyń kesirinen baspa aýrýy týyndaıdy. Munan soń eger bala durys tamaqtanbasa da baspaǵa shaldyǵady. Ata-analarmen sóılesý barysynda balalardyń durys tamaqtanbaıtynyn, qajetti dárýmenderdi tamaqtan almaı jatatynyn bilemiz. Sonyń saldarynan balada ımýnıtet tómendeıdi», deıdi dáriger.
Shynynda, búgingi balalardyń tutynatyn taǵamdary syn kótermeıdi. Ártúrli marmeladtar men tez daıyndalatyn ónimder densaýlyqqa paıdadan góri kóbirek zııan ákelýde. Tabıǵı sút ónimderi men asta-tók jemis-jıdektermen qorektenetin balalar sany bul kúnde sırek. Baspa aýrýy keıde eleýsiz ǵana kóringenimen oǵan nemquraıdy qaraýǵa bolmaıdy.
– Barlyq ınfeksııalyq aýrýlarǵa usynatynymyz – balaǵa suıyqtyqty kóp berý. Qajetti suıyqtyqty bólip-bólip kúnine birneshe ret iship otyrý qajet. Sonymen qatar suıyq, sińimdi tamaqtardy ishý qajet. О́ıtkeni baspa kezinde badamsha bezderdiń barlyǵy qabynyp turǵandyqtan qurǵaq tamaqtar balaǵa aýyrsyný týǵyzýy múmkin. Sonymen birge aýyzyn tuzdy suıyqtyqpen shaıý kerek. Eger balada shydatpaıtyndaı aýyrsyný bolyp jatsa, qabynýǵa qarsy preparattar taǵaıyndaýǵa bolady. Ibýfen, ıbýprofen, parasetamol syndy preparattar dertti jeńýge kómektesedi. Sosyn arnaıy spreılerdi de taǵaıyndaımyz, olardyń túrleri óte kóp. Kishkene bolsa da balaǵa jeńildik týǵyzyp, qabynýǵa kómegin tıgizedi. Ata-analarǵa aıtatynymyz, bólme qatty qurǵaq bolmaýǵa tıis, bólmeni ylǵaldandyryp otyrý kerek. Aýyrǵan balanyń ózin oqshaýlap, gıgıenalyq jaǵdaıyna jaqsy qarap, ata-anasynyń arnaıy baqylaýynda bolýǵa tıis, – dedi dáriger Farıza Ahanqyzy.