Balalar úıi azaıyp keledi

Jaqynda bir jaǵymdy jańalyq estip, eńse tiktegendeı kúı keshtik. Elimizde balalar úıleriniń sany azaıyp keledi. Oǵan otandastarymyzdyń ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy asyrap alýy múmkindik berip otyr.

Bilim jáne ǵylym mınıstr­ligine qarasty Bala quqyqtaryn qorǵaý komıteti taratqan aqparat­qa súıensek, Qazaqstanda jetim bala­lar men ata-anasynyń qamqor­l­y­ǵynsyz qalǵan balalarǵa arnal­ǵan 89 uıym bar. Onda 4 076 bala tárbıelenip jatyr. 2017 jyly, ıaǵnı osydan 5 jyl buryn ǵana 138 balalar úıi bolǵan. Sonda bas-aıaǵy bes jyldyń ishinde 49 balalar úıi jabylypty.

Biz «Balalar úıleriniń jabylýyna qandaı faktorlar áser etip jatyr? Ondaǵy balalardy asyrap alý faktisi kóp pe? Álde shetelderge ketti me?» degen jýrnalıstik saýalymyzdy atalǵan komıtetke joldaǵanbyz. Saýalymyzǵa: «Balanyń otbasynda ómir súrý jáne tárbıelený quqyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy otbasyna ornalastyrýdyń 4 nysany bar:

1) bala asyrap alý; 2) qorǵanshy­lyq (qamqorshylyq); 3) patronat­tyq tárbıe; 4) patronattyq ot­basy», degen jaýap aldyq.

Shetelderge ketken búldirshin­derdi oıla­­­ǵanda, «Balalarymyz­ǵa ózimiz emes, nege sheteldikter qumar? De­mek tas­­tandy, ata-anasy­nyń qamqor­lyǵyn­syz qalǵan balalardy asyrap alǵysy keletinderdi yntalandyratyn mem­lekettik júıe joq-aý» dep oılaısyz. Bala quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń málimdemesine qarasaq, olaı emes.

Atalǵan uıymnyń habarlaýyn­sha, mınıstrlik otbasy úlgisindegi balalar úıleriniń jelisin keńeıtý, iri balalar úılerin qaıta uıymdastyrý, bala asyrap alý, qamqorshylyq jáne qorǵanshylyq ınstıtýttaryn, asyrap alýshy Otbasyn jáne balalardy ornalastyrýdyń basqa da otbasylyq ny­sandaryn damytý jáne yntalan­­dyrý jóninde birqatar jumys ázirle­gen. Memleket jetim balalardy tár­bıe­lep otyrǵan qazaqstandyq otbasylar­ǵa zańnamalyq deńgeıde materıal­dyq qoldaý kórsetedi. Ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qal­ǵan balalardy qazaqstandyq azamattardyń otbasylaryna berý rásiminiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda 2017 jylǵy qańtardan bastap jetim balalardyń, ata-ana­synyń qamqorlyǵynsyz qalǵan bala­lardyń jáne balalardy óz otbasyna tárbıeleýge qabyldaýǵa tilek bildir­gen adamdardyń respýblıkalyq derekter banki engizildi.

Osyǵan qosa: «Búgingi tańda «Ana úıi» qoǵamdyq qory akkredıtteýden ótti. Bul áleýetti asyrap alýshy ata-analardy psıhologııalyq daıar­laýdy júzege asyrady jáne olar­ǵa tegin negizde quqyqtyq kómek, psı­ho­logııalyq jáne psıhologııalyq-pedagogıkalyq konsýltasııa bere­di. Sondaı-aq jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qal­ǵan balalarǵa arnalǵan bilim berý uıym­dary júrgiziledi. Osyndaı qa­byl­danǵan sharalardyń nátıjesinde balalar úılerindegi tárbıelenýshiler sanynyń jáne tıisinshe jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa arnalǵan uıymdar sany azaıyp keledi», delingen komıtet jaýabynda.

Is júzinde shynymen de solaı ma? Muny praktık mamannan surap bildik. Elordadaǵy Qıyn ómir jaǵdaıyndaǵy balalardy qoldaý ortalyǵynyń dırektory Bıbigúl Saılaýbekqyzy balalar úıindegi turǵyndardyń azaıyp jatqanyn rastap otyr.

«Balalar sany kúnnen-kúnge azaıyp jatyr. Biz qazir balalar úıi emespiz, bizdiń uıymdy 2019 jyly Kámeletke tolmaǵan balalarǵa arnalǵan beıimdeý ortalyǵymen biriktirdi. О́ıtkeni eki uıymda da bala sany óte az boldy. Qazir mekememiz Qıyn ómirlik jaǵdaıdaǵy balalarǵa qoldaý kórsetý ortalyǵy dep atalady. Bizde 2019 jyly 100-ge jýyq bala bolsa, búginde 62 tárbıelenýshi bar. 2019 jyldan bastap balalardy qamqorlyqqa alý qarqyndy júrdi. Buryn patronattyq tárbıeshiler úshin arnaıy bilim alý mindetti bolmaǵan. 2020 jyldan bastap jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy patronattyq tárbıege alý úshin aldymen arnaıy mekteptiń kýrsynan ótýi kerek. Olardy psıholog-mamandar Patronattyq ata-analar mektepterinde oqytady. Kýrsta olar balalardyń ómirinen ártúrli jaǵdaılardy mysalǵa alyp, ony sheshýdiń joldaryn qarastyrady. «Asyrap alǵanda qandaı qıyndyqtar kezdesedi, balalar neden qorqýy múmkin?» degen sekildi salmaqty suraqtarǵa jaýap izdeıdi. Sonyń nátıjesinde olarǵa qamqorlyqqa alý, bala asyraý júıesi túsiniktirek bolyp, jumys barysy jyldamdap jatyr. О́ıtkeni mektepte psıhologtan ǵana emes, tyńdaýshylar zańgerden de keńes alady», deıdi B.Saılaýbekqyzy.

Ortalyq ókiliniń aıtýynsha, Patro­nattyq ata-analar mektebinde 14 sabaq bolady. Sabaq aptasyna bir ret demalys kúnderi, keshki ýaqytta, onlaın rejimde ótedi. Munyń bári jumys­taǵy ata-analarǵa yńǵaıly bolý úshin jasalǵan. Yńǵaıly bolǵannan bolar, basqa óńirlerden kýrsqa jazylyp, oqyp júrgender bar eken. Mekteptegi kýrsty támamdaǵannan keıin oqyǵan ata-analar test tapsyryp, sertıfı­kat ıelenedi. Osydan keıin ǵana qujat­tar­ǵa kirisedi. Qujattar jaǵy rettelgen soń, asyrap alǵysy keletin ata-ana balamen kezdesedi, áńgimelesedi. Eger balaǵa yńǵaıly bolsa, unasa, onda olar qujattardy tapsyryp, balany alyp ketedi.

Rasymen, balany asyrap alý ońaı bolsa ǵoı. О́kinishtisi, tolyq otbasy bolsa da, ala almaı júrgender bar. Sonyń biri – ózimiz kýá bolǵan áriptesimizdiń qurbysy. Bala asyrap alýdan ábden kóńili qalǵan keıipkerimiz aty-jónin aıtqysy kelmedi. Biraq problemany ashyp aıtýdan, estir qulaqqa jetkizýden qashpady.

«Joldasym ekeýimiz bala asyrap alǵymyz keldi. Otasqanymyzǵa bir­shama ýaqyt ótse de sábı súımedik. Sóı­tip, balalar úıine baryp edik, túrli qujat­tar jınaý keregin aıtty. Bárinen óttik, qutyldyq, tapsyrdyq. Sońǵy talaptaryna kelgende súrindik. Sondaǵy syltaý – basymyzdaǵy eki bólmeli páterimiz bala asyrap alýǵa azdyq etedi eken. Bar bolǵany 10 sharshy metr jer jetpeı qalǵany úshin balany bermeı qoıdy. Sóıtsek, sábı asyrap alýdyń talaby boıynsha balaǵa bólek bir bólme qajet bolyp shyqty, oǵan qosa otbasyndaǵy ár adam basyna sharshy metr bólek esepteletin kórinedi. Al bizdiki eki bólmeli páter bolǵanymen, sharshy metri azdaý edi. Shyntýaıtyna kelgende, 1 bólmede de 4 baladan ósip jatyr ǵoı. Árıne, biz olaı isteıin dep otyrǵan joqpyz. Dese de, jerge qaratpaıtynymyzdy bilgendikten, jaýapkershilikti sezingendikten asyrap alǵymyz keldi. Taza nıettilerge jumysty qıyndatpaı berýge bolmas pa?», deıdi bala asyrap alǵysy kelgen ata-ana.

Ortalyq ókili aıtqandaı, rasymen de ondaǵy balalar 5 mezgil tamaqtanyp, 3 qabatty kottedjde turatyn bolar. Ár balanyń óz tósegi, tárbıelenýshilerge demalys bólmesi, oqý bólmesi, ashana bar ekenine de kúmán keltirmeımiz. Desek te, ondaǵy jaǵdaı otbasynyń jylýy, ata-ananyń aıaly alaqanyndaı bola ala ma? Basy ashyq suraq osy sekildi. О́ıtkeni sóz basynda aıtqanymyzdaı, jetimniń panasy bolar el bar ǵoı, tek soǵan bolmashy jerden kedergi keltirmeıtin júıe bolsa, qanekı...