Zııatkerlik menshikti qorǵaý kúsheıtiledi

«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine zııatkerlik menshik jáne memleket kepildik bergen zań kómegin kórsetý salalaryndaǵy zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa Parlament depýtattary bastamashy boldy.

«2018 jylǵy maýsymda zııatkerlik menshik obektilerin tirkeýdiń bir deńgeıli júıesin qurýdy, memlekettik qyzmetter kórsetý rásimderin ońtaı­lan­dyrýdy, taýar belgisin zańsyz paı­dalanǵany úshin ótemaqy ınstı­týtyn jáne taýar belgilerine óti­nimder jarııa­laý tetigin engizý­di kózdeıtin zań qabyl­dandy. Osy qujat zııatkerlik men­shik salasyndaǵy zańnamany jetil­­dirý­degi kezekti qadam bol­dy. Bul prosess ulttyq zańna­ma­ny halyqaralyq sharttarmen úı­lestirý qajettiligine negizdelgen.

Qazirgi ýaqytta Qazaqstan 19 ha­lyq­aralyq shartqa jáne 25 óńirlik keli­simge qatysady. Osyǵan baılanys­ty, 2020 jyly Parlament Májilisi Ádilet mınıstrligine osy saladaǵy qu­qyq qoldaný praktıkasyna taldaý ja­saýdy usyndy. Taldaý Reed Smith kom­panııasynyń zań konsýltanttaryn tarta otyryp júrgizildi. Onyń qorytyndysy boıynsha zııatkerlik menshik salasyn odan ári damytý jóninde usynystar ázirlendi», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Májilis depýtaty Gúlnar Bıjanova.

Bul jumystyń nátıjeleri Májilis depýtattaryna tanys­tyryl­ǵan. Depýtattyń sózine súıensek, zań jobasynda halyqqa memleket kepildik bergen zań kómegin 2025 jylǵa qaraı 2 esege ulǵaıtý jónin­degi mindetti sheshý usynylady. Mundaı mindet Amanat partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasynda qoıylǵan.

«Jol kartasyn oryndaý úshin 2022-2024 jyldarǵa respýblıka­lyq bıýdjetten 8 mlrd 700 mln teńge bólindi. Túzetýler 12 myńnan astam memleket kepildik bergen zań kómegin kórsetýge zań konsýltanttaryn tartýǵa baǵyttalǵan jáne halyqtyń muqtaj toptaryn qamtýǵa kómektesedi. Bul quqyqtyq máselelerdi sheshý tıimdiligin arttyrýǵa, túrli ınstansııalarǵa júginý sanyn azaıtýǵa yqpal etedi», dedi G.Bıjanova.

Zań jobasyna qatysty Senat Spıkeri: «Bul zań jobasy zııatkerlik menshik quqyǵyn jetildirýdi kóz­deı­di. Qujatta zııatkerlik men­shik quqyq­tary men ónerkásiptik menshik obekti­lerin qorǵaýdy kúsheıtý máselesi qarasty­ryl­ǵan» degen pikirin bildirdi. «Zań jobasynda ulttyq zańnamany osy saladaǵy halyqaralyq ustanym men tájirıbelerdiń erejelerimen sáıkestendirýge qatysty normalar da bar. Sondaı-aq engizilgen normalar memleket kepildik bergen zań kómegin alý aıasyn keńeıtýge baǵyttalyp otyr. Aldaǵy ýaqytta osy zań elimizde zııatkerlik menshik naryǵyn damytýǵa, azamattarymyzdyń quqyqtaryn qam­tamasyz etýge óz septigin tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.

Jalpy qabyldanǵan zań ýákiletti organda, saraptama uıy­mynda jáne sottarda ótinish berýshiler men quqyq ıelený­shilerdiń múddelerin kózdeıtin patenttik senim bildirilgen ókilder ınstıtýtyn jetildirýge arnalǵan. Sondaı-aq zań konsýltanttary memleket kepildik bergen zań kómegin kórsetý júıesine engiziledi. Sol arqyly halyqtyń osal toptary ókilderiniń zań kómegin tegin alý múmkindigi paıda bolady.

Sonymen qatar otyrysta senator­lar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn joldady. Úkimet basshysyna jol­daǵan saýalynda Nurtóre Júsip memle­kettik rámizderdi qorlaǵan jáne ádepsiz sózder aıtqan ánshilerdi sahnadan 5 jyl­ǵa shettetýdi usyndy. Odan bólek, Máde­nıet jáne sport mınıstrligi janyn­daǵy óńirlik jáne respýblıkalyq kór­kem­dik keńesterdiń jumysyn jandan­dyrý qajettigin aıtty. «Jaqynda Almaty­daǵy sport saraıynda ótken konsertte «IK» toby men «Shıza» laqap aty bar án­shiniń óte óreskel is-áreketterine kýá bol­dyq. Olar Týdy kelemej etip, beı­­ádep sózder aıtty. Ile-shala tek keshirim surap, aıyppul tólegeni málim boldy. Jańa Qazaqstannyń eń basty tala­by – zań ústemdigi. Zań bárimizge ortaq. Qur keshirim suraýmen qutylý – jaýap­ker­­shi­likten jaltarý degen sóz», dedi N.Júsip.

Osy oraıda depýtat osy oqıǵaǵa qatys­ty Memleket basshysynyń da pikir bil­dirgenin atap ótti. Senatordyń aı­týyn­sha, qoǵam bul oqıǵaǵa qandaı quqyqtyq baǵa beriletinin kútip otyr.

«Qylmystyq kodekstiń 372-baby boıynsha «Qazaqstan Respýblıkasynyń rámizderin qorlaý – 2000 aılyq esep­tik kór­setkishke deıingi mólsherde aıyp­pul salýǵa, ne sol mólsherde túzeý jumys­taryna, ne 600 saǵatqa deıingi qoǵamdyq jumystarǵa tartýǵa nemese 2 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵyn shekteý­ge, ne sol merzimge bas bostandyǵynan aıyrý­ǵa jazalanady». Konsertti kimder uıym­dastyrdy? Ádette qaltasynda qomaq­ty qarjysy barlar ótkizedi. Olarǵa myna mólsherdegi aıyppuldy tóleı salý túkke turmaıdy», dedi depýtat.

Senator mundaı oqıǵalar úshin jaýap­kershilikti qatańdatý mańyzdy ekenine senim artyp otyr. Ol shyǵarmashylyq erkindigi jaýapsyzdyqty bildirmeıdi, al memleket ulttyq qundylyqtardy belsendi qorǵaýy kerek ekenin atap ótti.

«Mádenıet mınıstrligi janynan repertýarlyq alqa men respýblıkalyq jáne aımaqtyq kórkemdik keńester qurylýy kerek. Buqaralyq mádenı is-sharalardy ótkizý men júrgizý talaptaryna halyqtyń salt-dástúri men ádep-ǵurpyn saqtaý men syılaý erejelerin engizýdi, osy talaptardy buzǵan shyǵar­mashyl uıymdar men ánshilerdiń qyzmetin 5 jylǵa deıin shekteý qoıylýy tıis», dedi senator.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovqa saýal joldaǵan Murat Baqtııaruly bilim berý salasyndaǵy problemalardy kóterdi. Atap aıtqanda, bilim alýdaǵy teńsizdikti, bastaýysh synyptarda tilderdi oqytý sapasyn, sondaı-aq Bilim jáne ǵylym mınıstrligin ońtaılandyrý máselelerin atap ótti.

Táýelsizdik jyldarynda elimizdegi neǵurlym reformalanǵan bilim berý salasy. Tek sońǵy 5 jylda bilim týraly zańǵa 29 ret ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi, al memlekettik bilim berý standarty 2000 jyldan 2017 jylǵa deıin 7 ret ózgerdi. Sonymen qatar bul ózgeristerden tek kitap baspalary ǵana paıda kórdi, al balalar tek tájirıbe nysanyna aınalady. Senator bul salaǵa mıllıardtaǵan qarajat salǵanyna qaramastan, eldegi bilim deńgeıi jaqsartýdy talap etetinin jetkizdi.

«Álemdik bank zertteýi boıynsha eldegi oqýshylardyń 1 paıyzy ǵana sapaly bilim alyp jatyr. Oqýshylarymyzdyń basym bóliginiń tańdaý jasaý múmkin­digi joq. Olar negizinen eki ne úsh aýysym­dyq mektepterde bilim alýda. Álem­dik banktiń zertteýinshe qazir elimizdegi adam kapıtal ındeksi bar-joǵy 63 pa­ıyz. Bul ındeks bala týylǵanynan bas­tap 18 jasqa deıingi qalyptastyrylýy tıis oqýshylardyń qabiletteri men daǵdylarynyń jıyntyǵy. Bizdiń bilim júıesi osylardyń 63 paıyzyn berip otyr», dedi senator.

Murat Baqtııaruly óziniń saýalynda salanyń basqa da ózekti máselelerine toq­taldy. Atap aıt­qanda, Bilim jáne ǵylym mınıstr­ligi osy máselelerdiń bar­lyǵyn sheshý jolynda asa aýqymdy qyzmet atqaryp jatqanyna nazar aýdardy.

«Bilim jáne ǵylym mınıstrligi qazir­gi erejege saı 200-den astam qyzmet kór­setedi. Atap aıtqanda, 900 myń búldir­shini bar 10 300 balabaqsha, 3,5 mln oqýshy oqıtyn 7 500 orta mektep, 500 myń kontıngenti bar 820 kolledj, 600 myń stýdenti bar 120 joǵary oqý orny jáne jarty mıllıonnan astam muǵalimder men pedagogtardyń jumystaryn úılestirý kerek. Bul bir mınıstrlikke óte úlken salmaq. Sondyqtan da keshe ǵana Prezıdent aıtqandaı, mınıstrliktiń basqarý júıesin ońtaılandyrý joldaryn qarastyrǵan durys dep sanaımyz», dedi depýtat.

Úkimet basshysynyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda Sultanbek Máke­janov aýyldyq bıýdjetter kiris­terdiń jeke kózderiniń tizbesin keńeıtý kerektigin aıtyp, osy baǵytta birqatar naqty sharalar usyndy.

Aýyl okrýgteri ákimderiniń derbes­tigin kúsheıtý bıýdjetti ulǵaıtýǵa septigin tıgizedi. Ol úshin senator Sultanbek Mákejanov jergilikti bıýdjetterge túse­tin túsimder tizbesin keńeıtýdi usyn­dy. Depýtat jaqynda Jambyl obly­syna barǵan kezde senatorlar aýyl tur­ǵyndarymen bıýdjetara­lyq qatynastar júıesiniń jáne bıýdjet­tik operasııalardy ońtaılandyrý­dyń máselelerin talqylaǵanyn atap ótti. Kezdesýler barysynda kóterilgen máse­le­lerdiń biri 4 deń­geıdegi bıýdjet kiris­teriniń, ıaǵnı aýyl kiristeriniń shek­teý­li tizbesi boldy.

«Tórtinshi deńgeıdegi bıýdjet kiris­teriniń menshikti kózderin keńeıtý boıynsha birqatar naqty tetik qarastyrylǵany belgili. Atap aıtqanda, qorshaǵan ortany óndiristermen lastaǵany úshin tólemderdi, sondaı-aq qorshaǵan ortany lastaǵany úshin aıyppuldardyń túsimderin bıýdjetke 70 paıyz bólý normatıvi boıynsha berý usynylady. Sonymen qatar aýyldyq okrýgtiń ýchaskelik polıseıleri salǵan aıyppuldardy sol aýyldyń bıýdjeti­ne berilsin», dedi depýtat Sultanbek Mákejanov.

Sonymen qatar senator Úkimetke óńirlerdiń qarjylyq derbestigin keńeıtý jáne ekonomıkany damytýdy yntalandyrý, sol arqyly jergilikti bıýdjet kiris­terin ulǵaıtý tetikterin ázirleýdi usyndy.