Jaqynda ǵana Eýrazııalyq damý banki 2022-2024 jyldarǵa arnaǵan makroekonomıkalyq boljamyn jarııalady. Bank sarapshylarynyń aıtýynsha, tap qazir jahan ekonomıkasy týrbýlentti kezeńge tap bolyp tur. Sol sebepti pandemııadan keıingi ornyqty ekonomıkalyq ósimnen úmittenýdiń reti joq. Energııa tasymaldaýshylar, azyq-túlik jáne tyńaıtqyshtardyń baǵasy tarıhı maksımýmdardy jańartyp, ınflıasııalyq problemany odan ári ýshyqtyrdy.
Inflıasııanyń álemdik sıpat alyp ketýine baılanysty kóptegen eldiń ortalyq bankteri aqsha-nesıe saıasatyn qatańdatýǵa májbúr boldy. О́ndiristik jáne logıstıkalyq tizbekter taǵy da tuıyqqa tireldi, eksporttyq belsendilik tómendedi. Bul óz kezeginde tutynýshylyq jáne ınvestısııalyq qarqynnyń da báseńdeýine sebep bolyp jatyr.
Bank sarapshylary bıyl bazalyq ssenarıı boıynsha Reseıdiń ishki jalpy ónimi 7 paıyzǵa, Belarýstyń ishki jalpy ónimi 6,5 paıyzǵa qysqarady dep boljam jasap otyr. Sáıkesinshe, osy eki elmen tyǵyz saýda baılanysyn ornatqan ózge de qatysýshy elder ekonomıkasynyń ósimi de baıaýlaıdy. 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha ishki jalpy ónim Armenııada – 1 paıyzǵa, Qazaqstanda – 2,5 paıyzǵa, Qyrǵyzstanda – 1,1 paıyzǵa, Tájikstanda 4,2 paıyzǵa óspek.
– 2023 jyly Eýrazııalyq damý bankiniń qatysýshy-memleketterinde ósim qarqyny jedeldeıdi dep kútiledi. Bazalyq boljamǵa saı, 2023 jyly Qazaqstan ekonomıkasy 4,8 paıyzǵa ulǵaıady. Halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa jáne bıznesti damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik baǵdarlamalardyń júzege asyrylýy, tutynýshylyq jáne ınvestısııalyq belsendiliktiń artýy ósimge sebep bolmaq. Qyrǵyzstan men Armenııa ishki jalpy óniminiń ósimi 1,6 jáne 3,5 paıyz bolady. Oǵan eksporttaýshylar men eńbek mıgranttaryn jańa naryqtarǵa qaıta baǵdarlaý prosesteri qoldaý kórsetedi, – deıdi Eýrazııalyq damý banki basqarma tóraǵasynyń orynbasary Rýslan Dálenov.
Shıkizat baǵasynyń ósýi, devalvasııalyq jáne ınflıasııalyq qysymdardyń údeýi, ulttyq valıýtanyń joǵary deńgeıde qubylýy, jetkizý tizbekteriniń buzylýy – jyl sońyna qaraı tutynýshylyq baǵalardy ósirýge sebep bolatyn negizgi faktorlar.
Eýrazııalyq damý bankiniń sarapshylary 2022 jyly monetarlyq jaǵdaıdyń sıpaty ınflıasııamen kúresý jáne ekonomıkalyq belsendilikti qoldaý arasyndaǵy basymdyqtardyń teńgerimin eskere otyryp aıqyndalady dep esepteıdi. Bazalyq mólsherleme Reseıde 9 paıyzǵa (11 paıyzdan), Qazaqstanda 12 paıyzǵa (14 paıyzdan) deıin túsýi múmkin.
Eýrazııalyq damý bankiniń bas ekonomısi Evgenıı Vınokýrovtyń aıtýynsha, damyǵan elderdegi ınflıasııa kórsetkishiniń 10 paıyzdan asyp ketýi biz úshin de basty táýekelge aınalyp otyr. Kómirsýtek jáne azyq-túlikke qatysty táýekelderdiń týyndaýy ınflıasııanyń odan ári asqynýyna jáne 2023 jyldyń basyndaǵy jahandyq resessııaǵa jol ashyp berýi yqtımal.
– Mundaı qolaısyz jaǵdaıda bolýy múmkin ekonomıkalyq quldyraý ssenarııi sonshalyqty úlken emes. Alaıda odan qutylý uzaqqa sozylady ári qıyn bolady, – deıdi E.Vınokýrov.
Sarapshynyń Eýrazııalyq damý bankiniń qatysýshy-elderinde ınflıasııa údeýi múmkin degen boljamy qazirdiń ózinde oryndalyp jatyr. 2022 jyldyń mamyr aıynyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstandaǵy ınflıasııa 14 paıyzǵa jetti. Sáýirde baǵanyń jyldyq ósimi 13,2 paıyz mejesinde turaqtap edi. Mamyrda azyq-túlik taýarlary – 19 paıyzǵa, azyq-túlik emes taýarlar – 11,9 paıyzǵa, aqyly qyzmetter 9,1 paıyzǵa qymbattaǵan. Ásirese, qant (+60,5 paıyz), kókónis (+31,5 paıyz), un (+29,9 paıyz), qus eti (+28,5 paıyz), jarma (+27,1 paıyz), kartop (+26,2 paıyz), makaron ónimderi (+25,9 paıyz), jemis-jıdek (+24,6 paıyz), qatty syr (+23,8 paıyz), nan jáne un ónimderi (+21,5 paıyz) jáne keptirilgen jemister (+21,1 paıyz) qatty qymbattaǵan.
Usynylǵan boljam aıasynda bank sarapshylary Ulttyq banktiń aqsha-nesıe saıasaty proınflıasııalyq táýekeldi tómendetýge baǵyttalady dep sanaıdy.
«Naýryz aıynda teńgeniń qunsyzdanýy jáne ınflıasııanyń kúsheıýi qarjylyq turaqtylyq máselesin alǵa shyǵardy. Osyǵan oraı aqsha-nesıe saıasatyn retteýshi organ ınflıasııany tómendetýdi basty basymdyqqa aınaldyrady. Eýrazııalyq damý bankiniń baǵalaýynsha 2022 jyly qatań monetarlyq sharttar saqtalady. Bazalyq mólsherleme 12-14 paıyz aralyǵynda bolmaq. Inflıasııalyq kútýlerdiń tómendeýi sheginde ınflıasııa 2023 jyl sońyna qaraı 9-10 paıyzǵa deıin tómendeýi múmkin. Teńge jyldyń ekinshi jartysynda turaqtalýy yqtımal. Kaspıı qubyr konsorsıýmy termınaldarynyń birindegi apattyń túzetilýi, sondaı-aq álemdik munaı naryǵyndaǵy qolaıly baǵa konıýnktýrasynda 2022 jyldyń III-IV toqsanynda eksporttyq kiristiń ósýin kútemiz. Federaldy rezervtik júıe mólsherlemesin májbúrli túrde kóterý jaǵdaıynda damýshy elderden, onyń ishinde Qazaqstannan da kapıtal aǵynynyń ketýi kúsheıedi. Bul jaǵdaıda teńge baǵamy boljamdy gorızontta kóbirek tómendeýi múmkin», deıdi sarapshylar.