Oıyńdy túzeseń, ómiriń de ózgeredi

Árıne, bireý bilekti sybanyp jumys istep jatqanda, janynda eshteńe isteýge nıeti joq adam erikkennen esinep otyrsa, adamnyń sanasy manıpýlıasııaǵa dýshar bolyp, ol shyndyqty kórýden qalady. О́ıtkeni adam­nyń mıy osylaı jaratylǵan, ol barlyq nársege yqpal etýge tyrysady. Tipten ol adam bir nárseni aıtpaı jatyp-aq, onyń ne aıtý keregin aýzyna aldyn ala salyp otyrady. Al adam muny óziniń derbes sheshimi eken dep qabyldap, soǵan qudaıdaı senedi. Alaıda adamdar naǵyz shyn­dyqtyń sanaly tańdaý emes, kerisinshe, onyń is júzinde saǵym ekenin túsine bermeıdi.   

Jalpy, adamdar bárin jeke basynyń ómir sabaǵy, tájirıbesi men qaıǵy-qasireti arqyly basynan keshirýge tyrysady. О́mirdegi zulymdyq, ádiletsizdik, qyzǵanysh pen ja­ǵym­pazdyqty kórgendikten, kópshiligi ózgerýge syńaı tanytpaıtyny anyq. Osyndaı ashyq qarsylyq pen moıyndamaýshy­lyq adamnyń aldyndaǵy barlyq múmkindikterdiń jolyn jaýyp, olardy kúsh-qýatynan aıyrady, álsiretedi. Sebebi kezinde olardy ómirde jaqsylyq pen izgilikti emes, kez kelgen nárseden tek ja­man­dyqty kórýge úıretken. Son­­dyqtan olar kemshilik taba al­masa, boılaryn ashý-yza ker­neı­tindeı jaǵdaıǵa jetedi. Ár nár­seni túrtkilep, synyqqa syltaý izdeıtinder kóbeıedi. Osy ahýaldy ishteı qabyldamaǵanynyń saldarynan ondaı adamdar sapaly jumys atqara da almaıdy.

Sanaǵa ábden myqtap sińip qalǵan jaýapsyzdyq pen boı­kúıezdik mundaı adamdardy únemi joǵarǵy jaqqa qaraýǵa, bı­lik­tiń ne istep jatqanyn talqy­laýǵa, synyqtan syltaý izdeýge baǵdarlaıdy. Olar jaýapkershi­lik kórsetip, sapaly jumys ar­qyly naqty nátıjege qol jetkizý­diń mańyzdylyǵyna kóńil aýdarmaıdy. Bir ókinishtisi, jumystaǵy sapasyzdyqtyń kesirinen eldiń qýaty álsirep, ol túbinde beı-berekettikke ákelip soǵatynyn uǵyna bermeıdi. Tyńǵylyqty eńbek tájirıbesiniń joqtyǵynan ár adam óz ishindegi «qazynany» sezbeıdi. Eńbek etip, tıisti daǵdy jınaqtamasa, olar ony taba da almaıdy.

Árıne, qoǵamdyq qatynastar­dyń túleýi men transformasııa­lanýy qarsylyq týdyrary anyq. Biraq, bul qarsylyqtyń bári ómir boıy bizben birge kele jat­qanyn da umytpaǵan jón. Kezinde mektepke barǵysy, ju­mys istegisi kelmegenin azamat­tarymyzdyń kópshiligi óz basynan keshirgeni belgili. Mine, osy qarsylyqtan qutylyp, eńse­sin kóterip, erkindikke ıe bola­ıyn dese, baıaǵy úırenshikti ómir ekpini oǵan kedergi jasaıdy. Son­dyqtan mundaı qarsylyqty bireý túsinedi, al bireý túsinbeı­di, tıisinshe – qabyldaıdy nemese qabyldamaıdy. Durysynda, ony qabyldap, túsinip, erin­beı jumys isteýge kirisken abzal. О́ıtkeni boıyńdy ashý-yza kernep, masyldyqqa salynǵannan túk shyqpaıdy. Endeshe, jaýap­ker­shilikti sanaly túrde to­lyq sezinip, eńbekke beıimdelý kerek. Sonda ǵana ómirge degen qyzyǵýshylyq paıda bolady jáne, eń bastysy, janyń budan rahat tabady. Áýeli, burynǵy jalqaýlyq pen boıkúıezdik­ten keıin qorqynysh sezimi boıyń­dy bılep, ne isterińdi bil­meı qalýyń da múmkin. Biraq óz ómi­rińe qyzyǵýshylyq paıda bol­ǵannan keıin seni basqanyń ómiri qyzyqtyrmaıtyn bolady. Iаǵnı sen burynǵydaı tek basqa bi­reýlerdiń ómirin talqylap, olar­dyń ómirine qyzǵanyshpen qarap, jamandaýdan qutylyp, boıyńdaǵy qýatyn ózine qaıtara bastaıdy. Kerisinshe, men muny nege erterek túsinbedim, oǵan nelik­ten ýaqytysynda den qoı­madym dep, paıda bolǵan múmkin­dikten aıyrylyp qalmaýǵa tyry­sa­syń. Osylaısha, kez kelgen ju­m­ystan lázzat alýǵa bolatyn­dyǵyn sezinýge múmkindik týady.

Ortamyzda anaý joq, mynaý joq, anaý mynandaı, mynaý anandaı dep únemi yzyldap júretin, keritartpa adamdar jetkilikti. Olar energııany syrt­qa baǵyttap, kemshiliktiń bárin ózinen izdeýdiń ornyna, ony syrttan izdeıdi. Bul jerde áń­gime adamnyń syrtqy jáne ishki álemi týraly bolyp otyr. Kisiniń syrtqy áleminde kóptegen túsi­niksiz jáne jalǵan nárseler bar­shylyq. Muny tek ishki álemge súıený arqyly sheshýge bolady. Ol úshin qıyn jaǵdaıda oń­taıly sheshim taba alatyn bel­gili bir daǵdylarǵa ıe bolý kerek. 

Keıbireýler úshin «syrt­qy sebep­terdi» ezgilep, tek qulaq­taryn túrip, ósek-aıańdy jınap, ony jyr qylyp aıtý kásipke aınalyp ketken. Olar qulaq­pen tyńdaıdy da, biraq ózderi eshteńe istegisi kelmeıdi. Olar úshin bárin erteńge qaldyryp, jumys istemeýdiń amalyn izdegen mańyzdyraq. Mundaı adam­dar ishki kedergilerge qarsylasý ar­qyly ǵana naqty nátıjege qol jetkize alatynyn túsinbeıdi. Transformasııa degenimiz óz ekpinimen kele jatqan úırenshikti nárselerge qarsylasýdy bildirse kerek. Páleniń barlyǵy adamnyń óz ishinde jatqany olardyń oılaryna kirip te shyqpaıdy. Olaı bolsa, mundaı adamdardyń óz pikiri men qundylyqtary joq. Olar jańalyqtardan nemese bireýdiń birdeńe degenin estı sala, ony saraptap, aqıqatyna jetpeı, jalǵan aqparat atty «juqpaly aýrýdy» jedel túrde taratýǵa kirisedi. Qoǵamdyq múdde úshin bulardyń aıtqandarynan góri, olardyń ne istegenderin nemese neni búldirip jatqandaryn túsingen mańyzdyraq.

Durysy joqtan bar jasaýǵa tyrysyp, eńbegińniń nátıjesine qýana bilgen jaqsy. Nátıje degen jaqsy jumystan ǵana paıda bolady. Sol sebepti aldymen oılaýdy ózgertý kerek, áıtpese, adam eshqashan shyǵa almaıtyndaı tyǵyryqqa tireledi. Endeshe, belgisiz bireýlerdiń artynan ala­ókpe bolyp júgirgenniń ornyna, bir sátke toqtap, demińdi basyp, durystap oılanǵan jón. Kórip otyrǵanymyzdaı, adamnyń mıy men jany bir baǵytta júrmeı, ekeýi eki jaqqa tartatyn kórinedi: mı – syrtqa, al jan – ishke. Mı kóbine «ústemdik» etse, jan odan oqshaýlaý jerde turady. Olaı bolsa, mı adamdy tolyq bılep ketpes úshin ony barynsha «aýyzdyqtaýǵa» tyrysqan abzal.

Nátıjeli jumys istep, alǵa qoıǵan mindetterdi sheshý úshin adamǵa qýat kerek. О́tken ómirdi kóp oılaǵanda, basqalardyń ómirin «talqylaǵanda», aram pıǵyl men yzaǵa berilgende, bir aqparat sizdi jegideı jep mazalaǵanda, jaǵymsyz fılm kórgende jáne taǵy basqa kezderde adamnyń boıynan ál kete bastaıdy. Fastfýd sııaqty yńǵaıly, arzan jáne jyldam ázirlenetin taǵamdardyń da densaýlyqqa osyndaı keri áseriniń barlyǵyn atap ótken jón. Sondyqtan Qudaı bergen kúsh-qýatty osylaısha bekerden-beker ysyrap qylýdyń ornyna nıet pen pıǵyldy túzetýge nazar aýdarǵan durys bolar edi.

Barlyq aýrýlardyń negizinde adamnyń mazasyz kúı keshýiniń jatatyny belgili. Qatty kúızelý, abyrjý adamnyń aǵzasynyń qorǵaný múmkindikterin kemitip, qannyń qoıýlanýyna ákelip soǵyp, adamnyń boıyndaǵy qýaty kete bastaıdy. Buryn ómir uzaqtyǵy men sozylmaly aýrýlardyń sebepteri tuqym qýalaýshylyqpen túsindirilip kelse, endi búgingi ǵylymı jetistikter oǵan adamnyń ómirlik ustanymdary men kózqarastary da yqpal etetinin dáleldep otyr. Iаǵnı dúnıege kózqarasymyz bizdiń genetıkamyzǵa áser etetin kórinedi. Demek nanymdarymyz ben kózqarastarymyzdy ózgertý arqyly genimizdi ózgertýge bolady eken. Adamnyń árbir sheshimi (bireýdi aldaý, ókpeletý, zańsyz jaman oılar, durys tamaqtan­baý jáne t.b.) bizdiń genimizdiń kúıi­ne áser etedi. Al mazasyz kúı saý genniń mýtasııasyna ákelip soǵýy ábden múmkin. Endeshe, ol adamnyń densaýlyǵyna keri áser etedi.

Sońǵy zertteýlerge qara­ǵanda, qorshaǵan ortanyń adam densaýlyǵyna áseri adamnyń genine emes, onyń kletkasyna áser etetinin kórsetti. Buǵan durys oılaý, pozıtıvti ómir saltyn saqtaý qajettiligi týraly ǵylymı negizdelgen faktiler dálel bola alady. Sonymen birge oń energııa qan arqyly paıda bolady. Jańashyl ózgerister tehnologııalardyń qaryshtap damýy zamanynda úırenshikti úrdiske aınalyp barady. Demek oǵan tańǵalýdyń qajeti joq, endi ony qalypty jaǵdaı retinde qabyldaý kerek. Osyny túsinsek, ózimiz de basqalarǵa túsinikti bolamyz. Sonda ǵana oıymyz da túzeledi, ómirimiz de ózgeredi.