Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev el tizginin qolǵa alǵannan beri irgesi Ulytaýda qalanǵan Ulyq Ulys – Altyn Orda tarıhyna erekshe qoldaý bildirip, Joshy han tarıhı-mádenı saltanat keshenin abattandyrdy, eldik rýhqa erekshe serpin beretin Ulytaý oblysyn qurdy. Endi mine, ulaǵatty mekende ultty uıystyra túsetin Quryltaı shaqyryp otyr.
Quryltaı – arǵysy este joq yqylym zamannan, bergisi ǵun dáýirinen bastaý alyp, túrki dáýirinde irgelengen, Uly dalany mekendegen kıiz týyrlyqty, aǵash ýyqty kóshpeli elderdiń memlekettik júıesin ýaqyt tynysymen, zaman talabymen úılestiretin, qoǵamdaǵy san qyrly toptar men taıpalardyń basyn biriktirip, tizesin qosyp, qundy bastama, qunarly oı-pikirlerine qulaq asyp, memlekettik múddege jaratýǵa jol ashqan jasampaz júıe. El ómirine betburys jasalatyn han saılaý, jarǵy-jasa qabyldaý, memlekettiń ishki-syrtqy saıası tuǵyryn aıqyndaý, áskerı qorǵanysty bekitý, el ishinde ýshyqqan daý-damaıdy retteý sııaqty eleýli oqıǵalarǵa baılanysty shaqyrylǵan Quryltaı saýyn aıtyp, segiz tarap, tórt qıyrdan jurt quıylyp keletin alqaly jıyn retinde ejelden elge kıeli, topyraǵynda handar men áýlıeler tynym tapqan kindik ólkede aıyryqsha saltanatpen ótetin.
Áıgili Oǵyz han ótkizgen quryltaı týraly «Oǵyz qaǵan úlken quryltaı shaqyrdy, nókerlerin, bekterin, jurtyn saýyn aıtyp jarlap shaqyrdy. Keleli keńes ótkizdi... Oǵyz qaǵan áıdik ordasynyń oń jaǵyna alpys qulash dińgek turǵyzdy. Basyna bir altyn taýyq qoıdy, túbine bir aq qoı baılady. Sol jaǵyna qyryq qulash dińgek ornatty. Onyń basyna bir kúmis taýyq qoıdy, túbine bir qara qoı baılady. Oń jaqty Bozoqtar otyrdy, sol jaqta Úsh oqtar otyrdy. Qyryq kún, qyryq tún ulanasyr toı jasady» dep jazylǵan dastanda. Mundaı derekterden quryltaıdyń aıyryqsha saltanatpen, altyn qabaq attyryp, surmergen saıystyryp, at jarystyryp, palýan kúrestirip, jıylǵan qaýymnyń áleýmettik orynyn, kúsh-qýat aıbynyn aıqyndaıtyn adal básekemen qatar ótkeriletin joraly salt-josyn bolǵanyn baıqaýǵa bolady.
Quralý degen túbirden bastaý alatyn Quryltaı eldi biriktirý, ulysty uıystyrý, yntymaqty nyǵaıtý, keleli pikir, kesimdi sheshimdi saralaý, túptep kelgende, memlekettik túzimdi jasampazdyqpen jasaqtaýǵa baǵaly qyzmet atqaryp kelgen dala demokratııasynyń aıqyn kórinisi bolatyn.
Qazaq Ordasy handarynyń quryltaılary Alasha han, Joshy han kesenesi turǵan Ulytaýda, Áziret sultan dúrbesi, uly handar súıegi jatqan qasıetti Túrkistanda ótkeni belgili. Áıgili quryltaılarda batalasqan baılam, qabyldanǵan zańǵa baılanysty «Qasym hannyń qasqa joly, Esimhannyń eski joly», Áz Táýkeniń «Jeti jarǵysy», «Kúltóbede kúnde jıyn» degen sóz oramdary qalǵan. Ulytaýda uly handar taqqa kóterilgen. Qazaqtyń basyn qosqan Qasym han Ulytaýdy qutty qonys etken. Azattyq úshin arpalysqan Turannyń jaraly jolbarysy, qazaqtyń sońǵy hany Kenesarynyń da Ulytaýda aq kıizge salynyp han kóterilýi ata-baba dástúriniń sabaqtastyǵy edi.
Qazaq handyǵy joıylýyna baılanysty quryltaılar shaqyrylmaıtyn boldy. Toqsanynshy jyldary táýelsizdiktiń tabaldyryǵynda turǵanda Dúnıejúzi qazaqtarynyń tuńǵysh quryltaıy ótip, alystaǵy aǵaıynnyń basyn qosyp, jurt bolyp jıylyp, sodan atamekenge uly kósh bastaldy. Azattyqtyń eleń-alańyndaǵy bul quryltaı eldiń es jıyp, eńse tikteýine eleýli úles qosty. Degenmen bul quryltaılar tek shettegi aǵaıynnyń sheri aıtylatyn, bes-alty jylda bir shaqyrylatyn jıynǵa aınalǵany belgili. Sondyqtan ult uıasy Ulytaýda shaqyrylǵan bul quryltaıdyń jón-josyǵy bólek. Quryltaıdyń qurylymy jalpyhalyqtyq referendým arqyly Konstıtýsııada bekitildi, onyń quramyna esim-soılary elge málim qaıratker azamattar endi.
Memleket basshysynyń referendýmnan keıingi alǵashqy is-shara – Quryltaıdy Ulytaýda ótkizýge sheshim qabyldaýynyń sımvolıkalyq mańyzy zor bolsa kerek. Ultqa uıa, ulysqa uran bolǵan ulaǵatty Ulytaý kóshpeli ımperııalardyń taǵdyry toǵysqan, Altyn Ordanyń irgesi qalanǵan, baýraıynda Joshy han, el qamyn jegen er Edige sekildi álemge ámirin júrgizgen jampozdar tynym tapqan aıbyndy meken, alty alashtyń anttasyp, tańbasyn tasqa basyp, birligin bekemdegen, arǵy atamyz Alasha hannyń arǵymaǵy aýnaǵan, arýaǵyn terbetken qasıetti topyraq. Endeshe Jeruıyq mekende ótetin Quryltaı ulysty uıystyryp, halqymyzdyń qýat-jigerin, tarıhı sanasyn jańǵyrtatyn, jańa Qazaqstanǵa baǵdar beretin altyn qazyqqa aınalary anyq.