Eki-úsh aı buryn biraz qıyndyqty eńserip, qalypty jumysyna endi kirise bastaǵan Kaspıı qubyr konsorsıýmy (KQK) taǵy da úzilis jasaýǵa májbúr bolyp otyr. Resmı derek boıynsha KQK-degi 1-shi jáne 2-shi aılaqtyq qurylǵylardyń jumysy toqtap qaldy. Tıisti taraptyń ýájine qaraǵanda, endi teńiz tabanynan Ekinshi dúnıejúzilik soǵys zamanynan qalǵan jarylǵysh zattar tabylyp jatqan kórinedi. Reseı BAQ-tary taratqan aqparatta KQK-degi munaı tıeıtin qurylǵylar janyndaǵy akvatorııada 50 potensıaldy qaýipti nysan anyqtalǵany aıtylady.
Yqtımal qaýipti nysandardy zertteý jumystaryn júrgizý úshin 16 maýsymda konsorsıýmnyń aılaqtyq qondyrǵylaryna irgeles akvatorııadaǵy keme qozǵalysy tolyǵymen toqtaǵan. Bul munaı tıeýdiń de pyshaq keskendeı tyıylýyna alyp kelgen.
Port ákimshiliginiń habarlaýynsha, zalalsyzdandyrý jumystary aı sońyna deıin jalǵasady. KQK-niń resmı saıtynda konsorsıýmnyń bas dırektory Nıkolaı Gorbannyń 2022 jyldyń 18 maýsymynda 1-shi jáne 2-shi aılaqtyq qurylǵylar akvatorııasynda jarylý qaýpi bar zattardy izdep-tekserý jumystaryn júrgizip jatqan Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi qurama otrıadynyń basshylyǵymen kezdeskeni jarııalandy.
«Kezdesý barysynda búıirlik skanerleý apparatynyń kómegimen birqatar nysanany túsirý boıynsha odan ári jumystardy júrgizý tártibi ázirlendi. Mınaǵa uqsas obektiler týraly derekterdi rastaýdy mobıldi súńgýir toptary men qashyqtan basqarylatyn sýasty kóligi (ROV) júrgizetini anyqtaldy. Qaýiptiliktiń anyqtamasy negizinde rastalǵan jarylǵysh obektiler olardyń joıylý ornyna (teńiz aımaǵynda, aılaqtyq qurylǵylar aýmaǵynan tys) aýystyrylady», delingen habarlamada.
Energy Monitor telegram-arnasynyń jazýynsha, 19 maýsym kúni KQK termınalyndaǵy munaı tankerlerine munaı tıelmegen.
«Termınaldan 5-15 shaqyrym qashyqtyq shamasynda 3 birdeı tanker kúni boıy qozǵalyssyz tur. Olar – Vallesina, PACIFIC DIAMOND jáne FEYHA N tankerleri. Buǵan deıin KQK-niń 3-shi aılaqtyq qurylǵysy tankerlerge munaı tıeý boıynsha úzdiksiz jumys isteıtini habarlanǵan edi», dep jazady kanal.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵys ýaqytynan qalǵan jarylǵysh oq-dárilerdi zalalsyzdandyrý jumystaryna baılanysty Kaspıı qubyr jelisi konsorsıýmyndaǵy munaı tıeý prosesiniń doǵarylatyny 14 maýsym kúni jarııa boldy. Konsorsıýmnyń resmı saıtynda bul aqparat «15 maýsymnan bastap KQK teńiz termınalynyń akvatorııasynda yqtımal qaýipti sý asty obektilerin ýtıldeýge daıyndyqty bastaý josparlanýda» degen taqyryppen berildi.
«Yqtımal jarylǵysh qaýpi bar zattardyń kózi joıylǵannan keıin KQK 1-shi jáne 2-shi aılaqtyq qurylǵyda jumys júrgizýge baılanysty Qara teńiz floty shtabynyń tıisti qorytyndysyn alady. 15-25 maýsym aralyǵyndaǵy josparly toqtaý aıasynda birinshi jáne ekinshi aılaqtyq qurylǵylardy paıdalaný múmkin bolmaıdy. 3-shi aılaqtyq qurylǵy shtattyq rejimde jumys istep, júk jiberýshilerdiń ótinimderin oryndaıdy. Bul – jylyna birneshe ret ótkiziletin josparly tekseris. Júk jiberýshiler aldyn ala habarlandyrylǵan», delingen resmı málimdemede.
Munaı-gaz salasynyń sarapshysy Abzal Narymbetovtiń aıtýynsha, KQK qubyry arqyly munaı tasymaldaý statıstıkasy boıynsha sońǵy eki jylda eki aptaǵa sozylǵan jóndeý jumystary júrgizilip kórmegen. Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqov jaǵdaıǵa oraı pikir bildirip, onyń qaýipti emes ekenin jetkizdi.
«Olar teńizdiń túbin tazartý jumystaryn júrgizbekshi. О́kinishke qaraı, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan qalǵan oq-dáriler áli de jetkilikti mólsherde bar. Aılaqtyq qurylǵylar jumysynyń toqtaýy týraly meniń pikirim 16 maýsymda shyqty. Al biz KQK-men jumysty ótken aptada bastadyq», deıdi B.Aqsholaqov. Onyń aıtýynsha, bul jaǵdaı eksport deńgeıi men bıýdjetke keri áserin tıgizbeıdi. Sebebi bizde «Qashaǵan» ken orny 15 shildege deıin jóndeý jumystaryna jabylǵan. Al KQK-ge Qashaǵansyz baratyn munaı kólemin jalǵyz jumys istep turǵan 3-shi aılaqtyq qurylǵynyń ózi-aq ıgere alady.
Kaspıı qubyr konsorsıýmy – elimizdiń batys óńirinen bastalyp Novorossıısk portalyna deıin sozylyp jatqan, uzyndyǵy 1 511 shaqyrym bolatyn, Qazaqstan munaıyn jahandyq naryqqa shyǵaratyn basty marshrýt. Qubyrmen kelgen munaı Novorossııskige taıaý mańda aılaqtyq qurylǵylarmen jabdyqtalǵan teńiz termınaly arqyly tankerlerge tıeledi. Konsorsıým jylyna 67 mln tonna munaı tasymaldaı alady. 2021 jyly Qazaqstan KQK arqyly 53 mln tonna munaı eksporttady. Bul – bizdiń munaı eksportymyzdyń 79 paıyzy. KQK-niń negizgi aksıonerleri – «Transneft» munaı qubyr kompanııasy (24 paıyz), «QazMunaıGaz» (19 paıyz), Chevron (15 paıyz). Odan bólek aksııa úlesi 12 paıyzdan ári qaraı tómendeı beretin taǵy birneshe kompanııa bar.
Biz ben sizdiń az da bolsa áleýetti ómir súrip otyrǵanymyz (eger solaı bolsa), ýaqtyly tamaq iship, oınap-kúlip, eski bolsa da kólik minip, qymbat bolsa da úı alyp, ıpoteka tólep otyrǵanymyz – ekonomıkanyń arqasy. Al Qazaqstan ekonomıkasynyń jaqsy bolyp turǵany (keremet emes, nashar emes) – 30 jyl boıy munaıdyń táýir satylyp kele jatqanynan edi. Sebebi basty eksporttyq taýarymyz – munaı. Onyń kedergisiz tasymaldanǵany, joǵary baǵaǵa satylǵany biz úshin mol kiris. Al bizge osynshama ıgilik syılap otyrǵan munaıymyzdyń 90 paıyzy Reseı, sonyń ishinde baǵanadan beri aıtyp otyrǵan KQK arqyly tasymaldanady. Sodan ǵoı, Kaspıı qubyr konsorsıýmynyń tabanyna kirgen shóńge meniń mańdaıyma qadalsyn dep zar qaǵatynymyz. О́zge eki marshrýt – «Atyraý – Samara» da, «Qazaqstan – Qytaı qubyr jelisi» de KQK kóterip otyrǵan kólemniń jartysynyń jartysyn da eńsere almaıdy. Máselen, «Atyraý – Samara» marshrýtynyń jyldyq qýaty – 17,5 mln tonna. Byltyr 12 mln tonna tasymaldap bergen. Ári onysy reseılik munaımen aralasyp, jahan naryǵyna Urals (orys munaıy) bolyp barady. Urals bolyp barǵan soń qadiri kemip, Brent-ke 60 dollar shamasynda dıskontpen satylady. Iаǵnı Brent baǵasyn barreline 110 dollardan assa, Urals shamamen 30-40 dollar tóńireginde ǵana saýdalanady.
«Qazaqstan – Qytaı qubyr jelisi» arqyly 2021 jyly 1 mln tonnaǵa da jetpeıtin munaı tasyppyz. Bul degenińiz búkil eksporttyń 1 paıyzyna da jetpeıtin kólem. Qalǵan 2 mln tonna munaı Aqtaý porty arqyly tasymaldanady. Sonda qaıta aınalyp KQK-ge bas urǵannan basqa amal joq. Árıne, Úkimet balama marshrýttar izdestirip jatyr. Biraq ol izdeseń tabyla ketýi kádik joǵalǵan zat emes. Tereń zerdeleýdi, asyqpaı salýdy qajet etetin, sonyń óteýine mol aqsha, uzaq jyl jáne geosaıası qysymdy suraıtyn irgeli sharýa. Alǵashqy ekeýin taýyp berermiz-aý, úshinshisi biraz sharshatatyn sııaqty bolady da turady.
Naýryzda tópeı soqqan «daýyldyń da», maýsymdaǵy «qaýipti nysandardy izdeý» jumystarynyń da dál osy 2022 jylmen toqaılasa qalýynda qandaı syr bar? Áıteýir, bir nárseniń tegin emes ekenin sezetindeımiz. Urlyǵynyń ústinen túspegen soń urynyń aıybyn betine basý da qıyn.