Shyǵarmashyl jandardyń óneri men ómiri týraly sóz qozǵaı qalsaq, «juldyzy jandy» dep jıi aıtamyz. Talantty taǵdyr túngi aspandy syzyp ótip, juldyzdaı aǵyp tústi deımiz. Sonda bul neni bildiredi? «Talant – baqyt, talant – shattyq, talant – rahat» degen shyn ómirde de solaı ma? Aqyn-jazýshy, kompozıtor, sýretshi, músinshilerdiń óneri bar ǵumyryna jeterlik jaqsylyq, ıakı bir ıgilik syılaı ala ma? Eger olaı bolmasa, ónermen ómir súrip ne kerek? Al kózińniń tirisinde buıyrmaǵan ataq, aqsha, abyroıdyń ólgennen keıingi quny qansha?
Tirshilikke paıdasyz talanttyń bary men joǵy týraly bulqyna sóıleýimizge Pol Gogenniń ómiri sebep bolyp otyr. Kóziniń tirisinde shalqyp ómir súrmegen sýretshiniń kartınalaryn eshkim mensinbepti. Tipti óz ortasynda moıyndalǵan joq: talantsyz sýretshi desti. Sóıtken Pol Gogenniń týyndylary qazir essiz aqshaǵa satylady. Máselen, onyń áıgili «Toı qashan?» atty kartınasy 300 mıllıon dollarǵa satyldy. Sumdyq. Eń qyzyǵy hám eń ókinishtisi, bul «sumdyqty» Gogenniń ózi kórgen joq.
Ejen Anrı Pol Gogen, negizinen fransýz sýretshisi dep atalady. Alaıda onyń ákesi – fransýz, al anasy perýandyq – arǵy tegi ıspandar men úndilermen baılanysady. Sýretshiniń ózi de balalyq shaǵyn Perýde ótkizdi (kartınalarynda ekzotıkalyq tabıǵat jıi kezdesetini sodan). О́nerge taza áýesqoılyqpen kelgen ol sýret salýdy eshkimnen úırenbegen, oqymaǵan.
Jalpy, Gogenniń sýretten basqa da iske ebi hám arman-maqsaty kóp bolǵan. Máselen, ol sonaý bala kezinde teńizshi boldy. Ata-anasymen Atlant muhıtyn eki ret kesip ótken Pol teńizden erekshe áserlendi. Tipti sodan keıin teńizshi bolýdy armandady. Fransııaǵa oralǵan soń Pol teńiz isiniń negizderin ıgerip, keme júrgizýshisiniń kómekshisi bolyp jumysqa ornalasty. Birneshe jyldar boıy ýaqytyn sýda júzýmen ótkizdi.
Gogen alǵashqy sýretterin, shamamen 25-27 jasynda sala bastady. Al oǵan deıin ol júzýdi tastap, Parıjge kóshti, úılendi, deldal bolyp mansap qýdy hám bes balaly áke atandy. Degenmen, sýretshiniń mazasyz tabıǵaty ony bir jerde turaqtatpady: Gogen qaıtadan álemniń túý bir túkpirine qashty. Taıtıge.
Aıta keteıik, ol buǵan deıin de Taıtıge baryp, 1891-1893 jyldary seksenge jýyq kartına salǵan edi. Osy ýaqytta sýretshi ónimdi eńbek etti. Keıin úlken qalalarǵa qaıta oralǵanymen, sol qoǵamdaǵy keıbir túsinikterdi qabyldaı almady: órkenıettegi keıbir jıirkenishti jaıttarǵa tózbedi hám qysym kóp dep sanady. Sol úshin de Eýropada ómir súre almady. Taıtı, Perý, Markıza araldarynda kóship júrdi. Al synshylar «Sýretshi ne úshin Panamaǵa, odan Martınıkaǵa nemese Taıtıge saıahattaýy kerek? Shabyt saparda emes, sýretshiniń júreginde. Talantty sýretshi naǵyz natýrany Parıjden de taba alady» dep shýlasty. Bálkı, Gogendi Parıjge syıdyrmaǵan da osy «qańqý».
Onyń shyǵarmashylyǵy, negizinen postımpressıonızm baǵytynda jazyldy. Sýretshilerdiń qalamy, kóbinese tabıǵatqa jaqyn. Tabıǵatpen tildesedi, tabıǵatty jyrlaıdy. Gogen de solaı. Ol kartınalarynda adam men tabıǵattyń úılesimin, táýeldiligin, eki keńistiktegi sulýlyqty, jylylyqty, jaryqty beıneleıdi.
Pol natıýrmortty árqashan tabıǵatqa qaramaı, tek óz qııalymen jazǵan. Kóbinese janrlardy aralastyryp, máselen, portret pen natıýrmortty biriktirip sala beredi. Van Gog «Kúnbaǵystardy» salǵan kezde Gogen onyń jumys istep turǵanyn beıneleıtin kartına jazdy.
Sondaı-aq sýretshi qyshtan qumyra jasaýdy da biletin. Ol músindep, qysh ydystardy qumyra dóńgelegin paıdalanbaı kúıdiretin. Gogen sheberhanadaǵy bul týyndylarynyń bárin, tek qolmen istedi. Sodan bolar, olardaǵy sándik elementter sál óreskel, biraq óte erekshe kórinetin.
Al qarjylyq qıyndyqtar sýretshini aǵash oıýǵa da úıretti. Ol bul kásipke boıaý alýǵa aqshasy joq tusta shabytyn qurtý úshin qyzyqty. Oıdaǵy kartınasyn myń boıaýmen emes, pyshaqpen taqtany oıyp saldy. Tipti Markızadaǵy úıiniń aǵash esikterin oıý-órnektermen ózi bezendirgen. Gogen – myqty.
Injil mátinderin muqııat zerttegen soń sýretshi sonyń jelisimen tórt kartına jazady. Ol ár týyndyda Ǵaısa paıǵambardyń beınesinde ózin sýretteıdi. Bul naǵyz daý týǵyzatyn kenepter edi. Keıin avtor olardyń birin jurttan jasyryp ustady.
Gogenniń taǵy bir ásire talantty sýretshi Van Gogpen dos bolǵanyn bilemiz. Van Gogtyń qulaǵyn kesetin aty-shýly áńgimesi de osy Gogenniń tusynda bolǵan. Shyǵarmashyl jandardy túsiný qıyn deımiz. Olardyń mıynda kez kelgen mınýtta biz elestete almaıtyn jarylystar bolýy ábden múmkin. Qulaq kesý de, mine, osyndaı jarylystyń saldary bolsa kerek. Álqıssa.
Sýretshi ómiriniń sońynda kóp eńbek etti. Muhıt halyqtarynyń shynaıy ómiri men kúndelikti turmysyn jergilikti ańyz-ápsanalarmen ózara baılanystyryp sýret sala berdi. Alaıda bul onyń aýrýyna, jan kúızelisine, tipti turmystyq ahýalyna da kómektese almady. Sóıtip ózi sheber, ózi teńizshi, ózi sýretshi Pol Gogen 1903 jyly 54 jasynda óz-ózine qol jumsap, ómirden ótti.
Dańq sýretshige qaıtys bolǵannan keıin qondy. 1906 jyly Parıjde ótken kórmede Gogenniń 227 kartınasy qoıylyp, qoǵamdy dúr silkindirdi. О́mirden áldeqashan ótip ketken sýretshiniń juldyzy endi janǵandaı, shyǵarmalary qaıta týǵandaı boldy. Árıne, bul da ádiletsizdik.
Aıta keteıik, Somerset Moemniń «Aı men qarabaqyr» («Lýna ı grosh») romanynyń prototıpi – Pol Gogen. Sondaı-aq Gogenniń qurmetine Merkýrııdegi krater «Pol Gogen» dep atalady.